Thêm chính sách an sinh cho lao động ngắn hạn

Điểm tựa cho lao động thời vụ

Tại các địa phương có tốc độ công nghiệp hóa nhanh như Bắc Ninh, lực lượng lao động ngắn hạn, lao động thời vụ chiếm tỷ lệ đáng kể. Đây là nhóm linh hoạt, dễ thích ứng với nhu cầu sản xuất, nhưng cũng là nhóm dễ bị tổn thương trước biến động việc làm. Trong thời gian dài, do đặc thù hợp đồng ngắn và tâm lý ưu tiên thu nhập trước mắt, nhiều lao động gần như đứng ngoài “lưới” an sinh.

Tham gia bảo hiểm đầy đủ là biện pháp hữu hiệu bảo đảm an sinh cho người lao động.

Luật Việc làm năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp tới người lao động có hợp đồng từ đủ một tháng trở lên vì vậy mang ý nghĩa thực tiễn. Không chỉ mở rộng diện bao phủ, Luật còn thiết kế cơ chế đóng, hưởng linh hoạt hơn, phù hợp với đặc thù dịch chuyển liên tục của thị trường lao động hiện đại.

Chị Nguyễn Thị Loan (phường Hạp Lĩnh), lao động thời vụ tại nhiều xưởng sản xuất linh kiện điện tử trong các khu, cụm công nghiệp gần nhà cho biết, trước đây chị thường chỉ ký hợp đồng vài tuần, nên hầu như không quan tâm đến bảo hiểm thất nghiệp. “Làm thời vụ thì chỉ nghĩ làm ngày nào biết ngày đó, có việc là mừng rồi, còn bảo hiểm thì thấy xa vời lắm”, chị Loan chia sẻ. Với mức thu nhập không ổn định, việc trích một phần để đóng bảo hiểm từng là điều chị chưa từng cân nhắc.

"Công tác tuyên truyền được đổi mới theo hướng ngắn gọn, dễ tiếp cận, tập trung vào quyền lợi thiết thực. Cùng với đẩy mạnh tuyên truyền tại khu nhà trọ, khu công nghiệp, các kênh mạng xã hội (tiêu biểu như nhóm Zalo công nhân) được tận dụng để đưa chính sách đến gần hơn với người lao động, đặc biệt là nhóm lao động ngắn hạn" - Ông Nguyễn Công Phương, Trưởng Phòng Tuyên truyền và Hỗ trợ người tham gia, Bảo hiểm xã hội tỉnh.

Tuy nhiên, từ đầu năm 2026, khi doanh nghiệp thực hiện ký hợp đồng mới và thông báo đóng đầy đủ các loại bảo hiểm bắt buộc, chị bắt đầu chú ý hơn. “Ban đầu, tôi cũng đắn đo vì lương thì thấp, hằng tháng lại trừ một khoản vào bảo hiểm, nhưng khi được giải thích rõ quyền lợi thì tôi hiểu rằng, nếu chẳng may mất việc vẫn có khoản hỗ trợ, lại còn được tư vấn, giới thiệu việc làm”, chị Loan nói.

Anh Nguyễn Văn Bình, quê ở tỉnh Ninh Bình, nhân viên giao hàng của một doanh nghiệp thuộc hệ thống logistics phụ trách địa bàn phường Võ Cường lại có trải nghiệm từ cả trước và sau khi chính sách mới có hiệu lực. Trước đây, anh Bình từng làm việc tại một doanh nghiệp khác nhưng chỉ gắn bó trong vài tháng do mức lương không phù hợp. Khi nghỉ việc, do chưa đủ điều kiện về thời gian đóng, anh không được hưởng trợ cấp thất nghiệp. Từ đầu năm 2026, anh chuyển sang công việc hiện nay, được ký hợp đồng chính thức sau 2 tuần thử việc và được tham gia đầy đủ các loại bảo hiểm theo quy định. “Lúc đi làm cho công ty cũ, mình chỉ nghĩ đến thu nhập trước mắt. Nhưng khi nghỉ rồi mới thấy nếu có một khoản hỗ trợ thì đỡ áp lực rất nhiều. Công việc giao hàng phải di chuyển nhiều, rủi ro cao, nên việc được tham gia đầy đủ bảo hiểm giúp mình cảm thấy có chỗ dựa hơn”, anh Bình chia sẻ.

Để chính sách đi vào đời sống

Dù chính sách đã mở rộng, thách thức lớn vẫn nằm ở khâu thực thi. Nhóm lao động ngắn hạn thường có xu hướng ưu tiên thu nhập trước mắt, trong khi một số doanh nghiệp vẫn tìm cách né tránh nghĩa vụ bằng cách không khai báo đầy đủ hoặc “lách luật” thông qua hợp đồng ngắn ngày. Trước thực tế đó, Bảo hiểm xã hội tỉnh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp theo hướng vừa siết chặt quản lý, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và người lao động.

Theo ông Nguyễn Công Phương, Trưởng Phòng Tuyên truyền và Hỗ trợ người tham gia, Bảo hiểm xã hội tỉnh, ngay từ khi Luật Việc làm 2025 được ban hành, đơn vị đã chủ động phối hợp với cơ quan Thuế, Sở Nội vụ, Ban Quản lý Các khu công nghiệp tỉnh và chính quyền cơ sở để đối chiếu, rà soát dữ liệu.

Anh Nguyễn Văn Bình giao hàng cho khách tại phường Võ Cường.

Trên cơ sở đó, Bảo hiểm xã hội tỉnh từng bước nắm chắc tình hình sử dụng lao động, kịp thời phát hiện các trường hợp chưa tham gia hoặc tham gia chưa đầy đủ bảo hiểm bắt buộc. Cách tiếp cận được thực hiện theo hướng linh hoạt: Ưu tiên nhắc nhở, hướng dẫn để doanh nghiệp tự giác tuân thủ; chỉ tiến hành thanh tra, xử lý đối với các trường hợp cố tình vi phạm hoặc chây ỳ kéo dài.

Cùng với tăng cường giám sát, cải cách thủ tục hành chính tiếp tục được đẩy mạnh nhằm giảm áp lực cho doanh nghiệp. Các thủ tục liên quan đến bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp cơ bản được thực hiện trên nền tảng điện tử, từ kê khai, báo tăng, báo giảm lao động đến đóng nộp. Việc số hóa không chỉ rút ngắn thời gian, giảm chi phí mà còn giúp cơ quan quản lý theo dõi, cập nhật dữ liệu chính xác hơn.

Ứng dụng công nghệ thông tin cũng góp phần nâng cao tính minh bạch. Thông qua ứng dụng VssID, người lao động có thể chủ động theo dõi quá trình tham gia, qua đó kịp thời phát hiện các trường hợp doanh nghiệp không đóng hoặc đóng chưa đúng quy định. Đây được xem là một kênh giám sát hiệu quả, góp phần bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động.

“Công tác tuyên truyền được đổi mới theo hướng ngắn gọn, dễ tiếp cận, tập trung vào quyền lợi thiết thực. Cùng với đẩy mạnh tuyên truyền tại khu nhà trọ, khu công nghiệp, các kênh mạng xã hội (tiêu biểu như nhóm Zalo công nhân) được tận dụng để đưa chính sách đến gần hơn với người lao động, đặc biệt là nhóm lao động ngắn hạn”, ông Nguyễn Công Phương chia sẻ.

Thông qua đa dạng hoạt động tuyên truyền, nhận thức của người lao động từng bước được nâng lên. Nhiều người đã hiểu bảo hiểm thất nghiệp không chỉ là khoản trích nộp trước mắt mà là “điểm tựa an sinh” giúp họ có hỗ trợ tài chính khi mất việc và cơ hội quay lại thị trường lao động.

Ngoài ra, Bảo hiểm xã hội tỉnh tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp, trung tâm dịch vụ việc làm và tổ chức công đoàn để hướng dẫn thủ tục, tăng cường đối thoại tại nơi làm việc, kịp thời tháo gỡ vướng mắc. Việc công khai các đơn vị chậm đóng, trốn đóng cũng được thực hiện nhằm nâng cao tính răn đe, góp phần đưa chính sách vào thực chất.

Từ những giải pháp đồng bộ đó, chính sách không chỉ dừng ở việc mở rộng đối tượng, mà đang từng bước được hiện thực hóa trong đời sống. Khi quản lý được tăng cường, thủ tục được đơn giản hóa và nhận thức được nâng lên, bảo hiểm thất nghiệp ngày càng phát huy vai trò là điểm tựa an sinh thiết thực cho người lao động.