Theo chân 'thợ săn' don dưới lòng sông Trà Khúc
Bình minh vừa lên, hàng chục người dân đã ngâm mình dưới vùng nước lợ cuối sông Trà Khúc để cào don. Nghề mưu sinh theo con nước không chỉ nuôi sống nhiều gia đình mà còn góp phần gìn giữ đặc sản mang đậm hương vị Quảng Ngãi.
Khi mặt trời vừa nhô lên phía cửa Đại Cổ Lũy, đoạn cuối sông Trà Khúc đã rộn ràng tiếng ghe máy. Hàng chục chiếc ghe nhỏ neo rải rác trên vùng nước lợ, chở theo những người làm nghề cào don chuẩn bị bước vào một buổi lao động mới.
Chờ nước rút vừa đủ, họ lần lượt rời ghe, ngâm mình dưới dòng sông. Trên tay mỗi người là một chiếc cào làm bằng tre. Từng bước chân lùi chậm rãi, chiếc cào được kéo sát lớp cát dưới đáy sông để tìm những con don vùi sâu bên dưới.
Nhìn qua tưởng như đơn giản, nhưng nghề cào don đòi hỏi cả sức bền lẫn kinh nghiệm. Người làm nghề phải vừa kéo cào vừa cảm nhận lực truyền qua cán tre để biết mẻ cào có "trúng" hay không. Khi chiếc cào nặng tay, họ nhấc lên, sàng bớt cát, đổ don vào rổ, đãi sơ bằng nước sông rồi chuyển lên ghe.
Theo ông Nguyễn Lực, dụng cụ cào nặng hơn 10 kg, gồm cán tre dài khoảng 2,5 m và thùng cào dài khoảng một mét. Chiếc cào được nối với dây đeo ngang hông để người làm nghề lấy lực. Một tay giữ cán cào, tay còn lại tỳ vào thắt lưng, họ vừa đi giật lùi vừa kéo liên tục suốt nhiều giờ.
Mỗi buổi cào kéo dài từ 4 đến 6 tiếng. Khi nước rút, người dân xuống sông làm việc; đến lúc thủy triều dâng, mọi người thu dọn dụng cụ, đưa don lên ghe rồi trở vào bờ.
Theo ông Lực, nghề cào don phụ thuộc hoàn toàn vào con nước. Chỉ khi nước xuống mới có thể làm nghề. Có hôm gặp đúng luồng don thì thu được khá, nhưng cũng có những buổi ngâm mình nhiều giờ dưới nước mà thành quả chẳng được bao nhiêu.
Theo ông Nguyễn Văn Lô (50 tuổi, xã An Phú), nghề cào don đã gắn bó với cư dân ven sông Trà Khúc từ rất lâu đời. Sau mỗi mùa lũ, khi nước sông rút, người dân lại xuống sông kiếm kế sinh nhai; đến mùa mưa, nước dâng cao thì tạm ngưng. Vì vậy, một năm người dân chỉ làm nghề khoảng 8 tháng.
Ông Lô cho biết, don chỉ sinh sống ở vùng nước lợ, vùi mình trong lớp cát và hấp thụ nguồn phù sa từ thượng nguồn đổ về. Chính môi trường ấy tạo nên vị ngọt thanh đặc trưng, làm nên hương vị riêng của don Quảng Ngãi.
Hiện nay, tại xã An Phú và xã Tịnh Khê vẫn còn hàng chục hộ dân gắn bó với nghề cào don. Từ lúc bình minh vừa ló dạng, họ mang theo cơm nước xuống sông và chỉ trở về khi con nước đổi chiều.
Trung bình mỗi ngày, một người cào được khoảng một bao don, tương đương trên dưới 20 kg. Don không bán theo kilogram mà tính bằng rổ (cạu), mỗi rổ có giá khoảng 60.000 đồng. Sau khi đưa vào bờ, don được thương lái thu mua hoặc chuyển đến các quán don nổi tiếng trong vùng.
Theo ông Lô, so với nhiều nghề mưu sinh trên sông nước, cào don mang lại thu nhập khá hơn, nhất là vào dịp Tết khi nhu cầu tiêu thụ tăng cao. Tuy nhiên, công việc luôn tiềm ẩn không ít rủi ro bởi người làm nghề phải thường xuyên ngâm mình dưới nước và mọi hoạt động đều phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên.
Don là loài nhuyễn thể có hai mảnh vỏ dẹt, dài khoảng 1 cm, cùng họ với hến nhưng có phần ruột dài và thịt thơm ngon hơn. Chúng sống sâu trong lớp cát vùng nước lợ nên có màu vàng đặc trưng.
Sau khi được chà sạch, don được ngâm cho nhả cát rồi luộc đến khi há miệng....
Phần thịt được tách khỏi vỏ để chế biến thành nhiều món như don nước, cháo don hay don xào.
Từ loài nhuyễn thể nhỏ bé ấy, người Quảng Ngãi đã tạo nên một món ăn mang đậm hương vị quê nhà. Vị ngọt thanh của don hòa cùng bánh tráng và chút ớt cay đã trở thành ký ức quen thuộc của nhiều người con xứ Quảng.
Những năm gần đây, điều khiến người làm nghề trăn trở là nguồn don ngày càng ít dần. Họ mong dòng sông luôn được giữ gìn trong lành để loài nhuyễn thể này tiếp tục sinh sôi, qua đó gìn giữ một nghề mưu sinh lâu đời và món đặc sản đã trở thành nét riêng của Quảng Ngãi.
Từ 19 giờ ngày 24/7 đến hết 27/7, tại khu vực phía nam cầu Cổ Lũy, thôn Phú Thọ, xã An Phú sẽ diễn ra Lễ hội "Don An Phú". Đây là lễ hội don lần đầu tiên được tổ chức tại Quảng Ngãi.
Ông Phạm Xuân Sinh, Chủ tịch UBND xã An Phú, cho biết, lễ hội là cơ hội để quảng bá đặc sản don An Phú nói riêng và Quảng Ngãi nói chung, quảng bá hình ảnh địa phương, tôn vinh giá trị ẩm thực đặc trưng của don gắn với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
Lễ hội cũng là nhịp cầu giới thiệu, kết nối tiêu thụ các sản phẩm OCOP và sản phẩm đặc trưng của địa phương, góp phần thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân.
Các hoạt động chế biến, kinh doanh, phục vụ ăn uống tại lễ hội phải tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm. Các sản phẩm phục vụ tại lễ hội phải đảm bảo chất lượng, giá cả hợp lý, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Quy mô lễ hội là hơn 30 gian hàng.
Di Linh
Tin nóng
Trong chuyến du lịch tự túc kéo dài 5 ngày từ Hà Nội vào Huế dịp hè, anh Nguyễn Ngọc Thắng (43 tuổi, xã Đại Thanh, Hà Nội) không ngờ điểm đến khiến cả gia đình lưu luyến nhất lại là một bãi biển hoang sơ, vắng khách.
Từ những cuốn sổ tay chiến trường, cựu chiến binh Nông Hải Dự đã dành hơn 15 năm tìm kiếm, kết nối thông tin để đưa các liệt sĩ trở về quê mẹ.
Làng Long Thủy (phường Bình Kiến, tỉnh Đắk Lắk) tồn tại hơn 300 năm gắn với những nét văn hóa của cụm dân cư miền biển. Điểm nhấn là lễ hội Cầu ngư được tổ chức hàng năm và được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia.
Theo thống kê từ Ban Quản lý Khu di tích Quốc gia Côn Đảo, từ 1-22/7, tổng lượt khách thăm viếng tại Nghĩa trang Hàng Dương, Nghĩa trang Hàng Keo, Bảo tàng và các điểm di tích đạt gần 72.500 lượt.
'17 năm đã qua nhưng đến giờ nhắc lại, trong tôi vẫn còn nguyên những cảm xúc bàng hoàng, đau đớn và cả tuyệt vọng của ngày đó. Sự ra đi của anh đã để lại khoảng trống quá lớn đối với mẹ con tôi và gia đình'.
Từ ký ức nhân chứng, dấu tích chiến trường xưa, những ngày tháng 7 năm nay, địa chỉ đỏ Đồi 722, xã Đắk Sắk (Lâm Đồng) lại đón những đoàn công tác lặng lẽ băng qua triền đồi, vườn rẫy người dân để đối chiếu bản đồ, khảo sát, xác định tọa độ, tìm những người con ưu tú của Tổ quốc vẫn đang nằm lại nơi đây.
Tin mới
Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật - Thể thao tỉnh Lào Cai tổ chức trưng bày chuyên đề với gần 200 ấn phẩm, tư liệu nhằm tuyên truyền, giáo dục truyền thống yêu nước, khơi dậy lòng biết ơn sâu sắc đối với các Anh hùng liệt sĩ, thương binh, bệnh binh và những người có công với cách mạng.
Càng gần đến Ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7, ngôi nhà của Mẹ Việt Nam Anh hùng Phan Thị Mùi năm nay đã 103 tuổi ở phố Phù Lưu 1, phường Đông Quang, tỉnh Thanh Hóa càng nhộn nhịp người ra vào thăm Mẹ.
Với những giá trị đã được đề cập trong các kỳ trước, kho ảnh của Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) đang đứng trước một cột mốc mới: xây dựng hồ sơ đề cử để trở thành Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới của UNESCO.
Rời quê hương khi tuổi đời còn rất trẻ để cầm súng đánh giặc cứu nước, ông đã chiến đấu kiên cường trên nhiều chiến trường ác liệt và được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ngày 29-1-1970, Nguyễn Công Tòng anh dũng hy sinh bên bờ sông Côn (Bình Định cũ), hiến dâng trọn vẹn tuổi xuân cho Tổ quốc. Đến năm 1979, gia đình lập phần mộ tượng trưng cho ông tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tam Nghĩa (nay thuộc xã Núi Thành, thành phố Đà Nẵng). Hơn nửa thế kỷ trôi qua, hành trình tìm kiếm hài cốt người anh hùng vẫn chưa dừng lại.
Từng được nhiều người biết đến qua kênh YouTube 'Hướng Giáy Sa Pa', nơi lưu giữ những thước phim mộc mạc về đời sống, văn hóa và con người vùng cao, Vũ Thị Ngọc Hướng (biệt danh Hướng 'Giáy') đang tiếp tục kể câu chuyện về quê hương theo một cách đặc biệt hơn qua dự án Sa Pa Local. Đây là mô hình du lịch cộng đồng kết nối hơn 80 hướng dẫn viên bản địa, đưa du khách khám phá Sa Pa bằng góc nhìn của người bản địa, đồng thời mở ra sinh kế cho cộng đồng và truyền cảm hứng về cách người trẻ gìn giữ di sản bằng tư duy sáng tạo, hiện đại.
Ngày 9/7, Làng văn hóa du lịch cộng đồng thôn Tha, phường Hà Giang 1, tỉnh Tuyên Quang được vinh danh tại Giải thưởng của Hiệp hội Du lịch Việt Nam (VITA Awards) 2026, hạng mục 'Làng du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025'.
Tối 24/7, tại Nhà hành lễ-Bến thả hoa bờ Nam sông Thạch Hãn và Quảng trường Giải phóng, phường Quảng Trị, Ban Thường vụ Tỉnh đoàn phối hợp với Đoàn Thanh niên Bộ Văn hóa, Thế thao và Du lịch tổ chức chương trình chiếu phim điện ảnh cách mạng 'Từ điện ảnh đến trái tim-Thắp sáng lý tưởng thanh niên' nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2026).
Tối 24/7, UBND phường Bàn Thạch tổ chức khai mạc Lễ hội Văn hóa - du lịch 'Địa đạo Kỳ Anh - Bãi Sậy Sông Đầm' năm 2026 với chủ đề 'Địa đạo Kỳ Anh - Bản hùng ca trong lòng đất'.