Theo dấu chân những người lính đi tìm hài cốt đồng đội - Bài 1: Mệnh lệnh từ trái tim

Đội Quy tập 584, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị tiến hành tìm kiếm, quy tập các hài cốt liệt sĩ tại khu vực Câu Nhi (thôn Nam Chánh, xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị). Ảnh: Xuân Diện.

Nhiều lần tìm kiếm rồi thất bại vẫn không làm nhụt chí của thân nhân, đồng đội và các lực lượng trong việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Sâu thẳm trong tâm khảm của họ vẫn mong ngày tìm thấy, xác định được danh tính và đưa các Anh trở về bên người thân, đồng đội, quê hương.

Chỉ mong tìm được, dù chỉ là một nắm đất

Năm nay đã chạm mốc “thất thập cổ lai hy”, ông Nguyễn Văn Hùng (70 tuổi, quê quán xã Lam Sơn, tỉnh Thanh Hóa) vẫn đang rong ruổi đi tìm bố - liệt sĩ Nguyễn Văn Vượng. Theo Giấy xác nhận thông tin về nơi liệt sĩ hy sinh, liệt sĩ Nguyễn Văn Vượng là đảng viên, nhập ngũ vào tháng 2/1968, hy sinh ngày 27/4/1969, tại Bắc Quảng Trị. Đơn vị khi hy sinh là Đại đội 7, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 95, Sư đoàn 325 và nơi an táng ban đầu là cao điểm 182, Quảng Trị.

Ông Hùng ngậm ngùi kể lại: “Bố tôi sinh năm 1930, thời điểm tổng động viên ông đã khai lui tuổi để được lên đường vào Nam chiến đấu. Ngày nhập ngũ ông đã có 6 người con và mẹ tôi đang mang thai người em thứ 7. Ông đã giấu cả nhà chuyện đăng ký lên đường nhập ngũ. Hôm ấy, ông lặng lẽ lên xã để đi, chỉ khi có người báo về gia đình mới biết. Lúc ấy, cả nhà đã cố gắng chạy theo chiếc xe đạp chở bố để gọi và chào trong nước mắt”.

Khoảng năm 1972, gia đình ông Hùng nhận được giấy báo tử của bố. Ban đầu, trong giấy báo tử của liệt sĩ Nguyễn Văn Vượng chỉ ghi: hy sinh ở Mặt trận phía Nam. Nhiều năm sau ngày giải phóng, một người đồng đội cũ đã cung cấp cho gia đình ông Hùng tờ bản đồ ghi lại nơi hy sinh, an táng của liệt sĩ Nguyễn Văn Vượng tại khu vực Bản Chùa (xã Cam Tuyền, huyện Cam Lộ cũ, nay là xã Hiếu Giang, tỉnh Quảng Trị).

Anh em ông Hồ Thuận, Hồ Thiên (thứ nhất và thứ hai, bìa phải) đồng hành cùng gia đình ông Nguyễn Văn Hùng trong hành trình tìm kiếm nơi an nghỉ của liệt sĩ Nguyễn Văn Vượng. Ảnh: Đỗ Văn.

“Nhận được tấm bản đồ này, cả gia đình tôi đều rất xúc động, nhất là mẹ tôi. Sau khi nhận được tấm bản đồ, vào các năm 1997, 2003, 2008 chúng tôi đã vào khu vực Bản Chùa để tìm bố nhưng đều không thấy. Đây là lần thứ 4 chúng tôi trở lại để tìm kiếm” - ông Hùng chia sẻ.

Đi cùng anh trai trong hành trình tìm bố, bà Nguyễn Thị Nhiên (60 tuổi, con gái liệt sĩ Nguyễn Văn Vượng) xúc động nhớ lại: “Khi bố đi bộ đội tôi mới 2 tuổi. Dẫu vậy, tôi còn từng được bố bế bồng. Thiệt thòi nhất là em trai tôi, lúc đó còn đang nằm trong bụng mẹ, không bao giờ được gặp mặt bố, và mẹ tôi - người sau khi bố hy sinh đã một mình tảo tần nuôi 7 anh em tôi khôn lớn”.

Đến nay, vợ của liệt sĩ Nguyễn Văn Vượng cũng đã mất nhưng lúc sinh thời, bà luôn đau đáu một tâm nguyện: phải tìm được nơi chồng mình đang an nghỉ để đưa về quê nhà chăm sóc, hương khói. Bà Nhiên nhắc lại tâm nguyện của mẹ trong đôi mắt đẫm lệ: “Những ngày cuối đời, mẹ tôi vẫn nhắc mãi về chuyện tìm bố. Mỗi khi đến mảnh đất Quảng Trị này tôi đều có cảm giác rất gần bố. Tôi mong bố “sống khôn, thác thiêng” cho các con, các cháu tìm thấy, đưa bố về bên mẹ, dù chỉ là một nắm đất thôi cũng được”.

Bà Nguyễn Thị Nhiên nghẹn ngào khi nhắc lại tâm nguyện của mẹ về việc tìm bố - liệt sĩ Nguyễn Văn Vượng. Ảnh: Đỗ Văn.

Đồng hành cùng các bác, các dì trong gia đình đi tìm ông ngoại nhiều năm nay, chị Đỗ Thị Lương An (41 tuổi, cháu ngoại liệt sĩ Nguyễn Văn Vượng) nghẹn ngào: “Tôi chỉ được nhìn thấy ông qua bức ảnh cũ, đã nhòe và hình dung ra bóng dáng ông qua lời kể của bà, của các chú, các bác, các dì, bà con lối xóm. Ai cũng bảo, ông tôi chính trực và rất tình cảm. Tôi chỉ mong sao sớm tìm thấy, đưa ông về quê”.

Cùng cảnh ngộ, bà Đỗ Thị Thình (75 tuổi, trú tại TP Hà Nội) cho biết, suốt hàng chục năm qua, người thân trong gia đình bà vẫn đang miệt mài đi tìm kiếm nơi an nghỉ của liệt sĩ Nguyễn Văn Toán (sinh năm 1950, anh họ bà Thình) - người đã tình nguyện lên đường nhập ngũ vào Nam chiến đấu năm 1971.

Sau khi có thông tin, liệt sĩ Nguyễn Văn Toán hy sinh tại khu vực Câu Nhi (xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị), ngày 10/7 vừa qua, bà Thình đã trực tiếp đến đây. Có mặt tại khu vực được cho là nơi người anh họ đã hy sinh và đang nằm lại, bà Thình mong mỏi sẽ tìm thấy, xác định được danh tính của liệt sĩ Nguyễn Văn Toán để gia đình đưa về quê nhà an nghỉ, thỏa lòng mong đợi bấy lâu nay.

Ông Hùng, bà Nhiên đến dâng hương, viếng liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đường 9 trong hành trình trở lại Quảng Trị tìm bố. Ảnh: Đỗ Văn.

Lần theo từng dấu vết

Hành trình đi tìm liệt sĩ của các thân nhân như gia đình ông Hùng, bà Thình trong nhiều thập kỷ qua chưa bao giờ là dễ dàng, nhưng cũng không thể khiến họ chùn bước. Bởi lẽ, trong hành trình ấy họ luôn nhận được sự chung tay, sẻ chia chân thành từ người dân địa phương và các lực lượng đang ngày đêm thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Và, anh em ông Hồ Thiên (46 tuổi), Hồ Thuận (43 tuổi) ở khu vực Bản Chùa (xã Cam Hiếu) - những người đã trực tiếp đồng hành cùng gia đình ông Hùng trong những lần vào rừng, lần theo từng dấu mốc được đánh dấu trên tấm bản đồ vẽ tay để tìm kiếm liệt sĩ Nguyễn Văn Vượng là một minh chứng cụ thể cho sự chung tay ấy.

Anh em ông Thiên đều đồng hành với thân nhân để tìm liệt sĩ một cách tự nguyện và tâm niệm rằng, đây không đơn thuần là giúp một gia đình tìm được nơi an nghỉ của liệt sĩ, mà còn là cách bày tỏ lòng biết ơn đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc. “Không chỉ nhà bác Hùng, bất kỳ gia đình nào cần hỗ trợ tìm kiếm liệt sĩ, chúng tôi cũng sẽ cố gắng hỗ trợ hết sức có thể” - ông Hồ Thiên chia sẻ.

Còn tại khu vực Câu Nhi, ngày 10/7 vừa qua, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Trị đã tổ chức Hội thảo xác minh, kết luận thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực này để đánh giá, kết luận các thông tin phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ theo đúng quy định.

Là lực lượng tham gia tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở đây, Trung tá Nguyễn Trung Thành - Đội phó Đội Quy tập 584 (Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị) cho biết, qua thông tin của người dân, vào các năm 2024 và 2025, Đội đã tổ chức tìm kiếm và quy tập được 9 hài cốt liệt sĩ ở khu vực Câu Nhi. Ngoài ra, trước đó, trong quá trình canh tác, sản xuất, người dân cũng đã phát hiện, cất bốc được 20 hài cốt liệt sĩ ở khu vực này. Các hài cốt liệt sĩ sau đó được đưa đến an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ huyện Hải Lăng (cũ) nay là Nghĩa trang liệt sĩ Hải Lăng.

Thấu hiểu sự mong mỏi, khắc khoải của thân nhân trong việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, Trung tá Nguyễn Trung Thành khẳng định: “Việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ thiêng liêng mà Đảng, Nhà nước, Quân đội và Nhân dân giao phó. Đồng thời, là một người lính, là thế hệ đi sau của các Anh hùng liệt sĩ, bằng tất cả trách nhiệm, tâm huyết và quyết tâm cao nhất, chúng tôi sẽ nỗ lực tổ chức tìm kiếm, đưa các liệt sĩ về với quê hương, thân nhân, đồng đội sớm nhất có thể, hoàn thành “mệnh lệnh từ trái tim” và nhiệm vụ thiêng liêng đã được giao phó”.

(Còn nữa)