Theo dòng hồi ký, nghĩ về tinh thần cách mạng của đất và người Thanh Hóa

Khi trong tim có lý tưởng dẫn đường...

Để có cuộc Cách mạng Tháng Tám “long trời lở đất”, làm thay đổi vận mệnh của cả một dân tộc, đưa người dân từ thân phận nô lệ trở thành người làm chủ cuộc sống, làm chủ vận mệnh quê hương, đất nước, đó là cả một quá trình chuẩn bị lâu dài, bền bỉ và đầy gian khó.

Nhắc đến những “hạt giống đỏ” - những thế hệ đảng viên đầu tiên của tỉnh nhà như: Nguyễn Doãn Chấp, Lê Thế Long, Lê Mạnh Trinh, Lê Tất Đắc... là nhớ về thời kỳ đầu thành lập Tỉnh đảng bộ - thời kỳ duy trì và củng cố tổ chức - thời kỳ đầy khó khăn, gian khổ nhưng cũng rất vẻ vang.

Cuốn hồi ký “Một mùa xuân lịch sử” ghi dấu một thời kỳ cách mạng vẻ vang của tỉnh Thanh Hóa.

Vì thế, đọc hồi ký của tiền nhân, điều đọng lại không chỉ là những sự kiện, con số hay tên tuổi, địa danh. Đọc để hiểu hơn một thế hệ đã sống, lựa chọn và dấn thân như thế nào khi cách mạng còn ở những ngày đầu đầy thử thách. Đọc để hiểu vì sao giữa vòng vây khắc nghiệt của kẻ thù, những “hạt giống đỏ” vẫn kiên cường bám đất, bám dân, giữ vững niềm tin và truyền lửa cho phong trào.

Ngày ấy, nếu đồng chí Nguyễn Doãn Chấp cứ an phận làm trợ giáo ở Trường Tường Thụy, tỉnh Hà Nam (cũ) thì cuộc đời ông ắt hẳn sẽ không phải lăn lộn qua nhiều chông gai, sóng gió đến thế.

Nhưng nếu trái tim không rộn lên nhịp đập của lý tưởng, lồng ngực không căng tràn niềm tin vào cách mạng thì ông đã không thể viết nên những trang hồi ký bằng chính tuổi trẻ, những tháng ngày hoạt động bí mật và những hiểm nguy đã trải qua.

“Từ một cán bộ hoạt động cho tổ chức Thanh niên cách mạng đồng chí Hội, tôi được tổ chức vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Nhiệm vụ công tác mới có nhiều khó khăn gian khổ, nhưng tôi luôn phấn khởi hoạt động” - đôi dòng bộc bạch chân thành, mộc mạc của đồng chí Nguyễn Doãn Chấp đã cất lên tiếng lòng của một thế hệ thanh niên đã tìm thấy ở cách mạng một lẽ sống lớn hơn cuộc đời cá nhân.

Khi lý tưởng đã trở thành niềm tin, việc được đứng trong hàng ngũ của Đảng không chỉ là một dấu mốc về tổ chức mà còn là sự xác lập một trách nhiệm mới đối với phong trào, với đồng chí, đồng bào: “... Nghĩ tới được gặp cấp trên, được ánh sáng chân lý cách mạng của Đảng sẽ soi dọi cho bước đường đấu tranh sau này của Thanh Hóa, lòng tôi xốn xang, hào hứng hẳn lên” ("Đi gặp xứ ủy”, đồng chí Nguyễn Xuân Thúy kể, Lê Xuân Sơn ghi).

Đình làng Hàm Hạ (phường Đông Sơn) - nơi gắn với sự kiện thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của tỉnh Thanh Hóa.

Dưới bóng cờ bay, niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, tin vào ngày thắng lợi càng thêm mãnh liệt: “Đường lối của Đảng như ánh sáng mùa xuân... Rồi đây Đảng bộ ta chắc chắn sẽ có những mùa thu hoạch to lớn trên đường tranh đấu. Một tư tưởng lãng mạn cách mạng, một niềm tin tưởng vững chắc về Đảng, về cách mạng đã đến với chúng tôi - một tương lai đầy hứa hẹn đang tiếp tục mở ra phơi phới với mùa xuân lịch sử này trên quê hương Thanh Hóa thân yêu của chúng ta” (“Nhớ lại một mùa xuân lịch sử”, đồng chí Lê Chủ kể, Nguyễn Tài Sáng và Sao Mai ghi).

Trên những chặng đường cách mạng

Theo dòng hồi ký, những lát cắt thời cuộc, tình hình cách mạng ở Thanh Hóa thời kỳ 1930 - 1945 được khắc họa chân thực, rõ nét.

Mỗi bước đi, mỗi hành động của những người chiến sĩ cộng sản đều là cuộc giằng co bên bờ sinh tử. Bởi nếu sơ hở một chút là dễ dàng lọt vào mắt địch và nếu sa vào tay địch là chỉ có tra tấn, tù tội, cực hình và tổn thất lớn cho tổ chức Đảng. Trong hoàn cảnh ấy, việc duy trì được mạch liên lạc, bảo toàn lực lượng, củng cố cơ sở Đảng đã là một thử thách lớn.

Nhưng cũng chính trong gian khó, hiểm nguy, bản lĩnh và tinh thần cách mạng ở những người chiến sĩ cách mạng kiên trung của xứ Thanh được phát huy, tôi luyện. Bước chân hăm hở, mạnh mẽ, kiên định ấy đã in dấu trên khắp nẻo đường quê Thanh để vận động và giác ngộ quần chúng, gây dựng cơ sở cách mạng.

Ở chiều ngược lại, các cơ sở quần chúng đã không quản gian khó, hiểm nguy, tìm mọi cách che chở, bảo vệ cho chiến sĩ cách mạng hoạt động mãi là ân tình không thể nào quên.

“Chính ở những vùng quê thân thiết, ân tình này, bà con nông dân cùng với chúng tôi đã chứng kiến từng bước trưởng thành của cách mạng... Kẻ địch tuy đã tìm mọi cách để hòng tiêu diệt tận gốc mầm mống cách mạng nhưng chúng vẫn không làm sao mà thực hiện được mưu đồ ấy. Những hạt giống cách mạng, qua sóng gió, được sự ấp ủ của quần chúng vẫn cứ nảy mầm nở lộc ngày một cứng cáp hơn” (“Lớn lên cùng bộ tổng tham mưu”, viết theo hồi ký của đồng chí Lê Oanh Kiều, Nguyễn Doãn Chấp và một số đồng chí khác, Hồng Lê ghi).

Ngôi nhà của đồng chí Lê Văn Sĩ, tại làng Yên Trường (xã Thọ Lập) - địa điểm diễn ra Hội nghị thành lập Đảng bộ tỉnh ngày 29/7/1930. (Ảnh tư liệu)

Sự ra đời và phát triển của các chi bộ Đảng cho đến ngày diễn ra Hội nghị thành lập Đảng bộ tỉnh (29/7/1930) ghi dấu bước ngoặt lịch sử. Ngọn lửa cách mạng từng bước lan rộng, kết thành phong trào mạnh mẽ, phong trào đấu tranh ở Thanh Hóa từng bước được tôi luyện, lan rộng, quy tụ sức mạnh quần chúng, tạo nên thế và lực cho ngày Tổng khởi nghĩa.

“Ngọn cờ đỏ búa liềm xuất hiện trên bầu trời thị xã Thanh Hóa đang ngạo nghễ phần phật tung bay trước gió sớm trên đỉnh nhà ga Thanh Hóa như vẫy gọi, chào mừng, cổ vũ quần chúng cách mạng và toàn Đảng bộ chúng tôi vững bước tiến lên dưới cờ Đảng” (“Đi gặp Xứ ủy”, đồng chí Nguyễn Xuân Thúy kể, Lê Xuân Sơn ghi).

Ngày 23/8/1945, tại phố Vườn Hoa, thị xã Thanh Hóa, giữa niềm hân hoan của hàng vạn đồng bào, Ủy ban Nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Thanh Hóa chính thức ra mắt. Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh Lê Tất Đắc đọc bản Tuyên ngôn của chính quyền cách mạng, công bố chương trình hành động của Việt Minh về chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội. Sự kiện này đánh dấu thắng lợi của cuộc đấu tranh giành chính quyền về tay Nhân dân.

Ngày hôm nay, lần giở từng trang hồi ký của các bậc lão thành cách mạng, chúng ta càng thấm thía giá trị của hai chữ độc lập, tự do. Những con người từng đi qua thời kỳ gian nan ấy đã về “miền mây trắng”. Công lao, đóng góp của họ nhắc nhở các thế hệ mai sau về giá trị của lý tưởng, niềm tin và tinh thần cống hiến.

*Bài viết sử dụng tư liệu trong cuốn hồi ký cách mạng “Một mùa xuân lịch sử”, xuất bản năm 1974.