Theo dòng thời sự: Bảo vệ bản quyền báo chí là bảo vệ nền báo chí chuyên nghiệp

Ảnh minh họa: chinhphu.vn

Nhiều phóng viên cho biết, chỉ vài phút sau khi bài viết đăng tải, nội dung đã bị sao chép tràn lan trên fanpage, website tổng hợp, kênh YouTube hay ứng dụng đọc tin tự động. Có nơi còn xóa tên tác giả, thay đổi tiêu đề, chỉnh sửa vài câu chữ rồi đăng lại như sản phẩm của mình.

Nếu trước đây hành vi vi phạm chủ yếu là “copy - paste” nguyên văn thì nay các đối tượng sử dụng công nghệ tự động, trí tuệ nhân tạo (AI) hoặc đội ngũ biên tập để “xào nấu” nội dung nhằm né tránh công cụ phát hiện vi phạm. Điều nguy hiểm là nhiều nền tảng gần như không tự sản xuất nội dung mà sống bằng việc khai thác lại chất xám của báo chí chính thống để kiếm tiền quảng cáo.

Thực trạng này không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho cơ quan báo chí mà còn làm tổn hại nghiêm trọng tới môi trường thông tin. Những tác phẩm điều tra, phóng sự, bình luận chuyên sâu vốn được đầu tư nhiều công sức rất dễ bị “bẻ vụn”, cắt ghép, thậm chí xuyên tạc khi phát tán trái phép trên mạng xã hội.

Bị can Nguyễn Hải Bình - Tổng Giám đốc BH Media bị khởi tố về tội "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan". Ảnh: CACC.

Đáng lo ngại hơn, nhiều ứng dụng đọc tin tự động đang tổng hợp hàng nghìn bài báo mỗi ngày mà không ký kết hợp đồng bản quyền với cơ quan báo chí. Trong khi đơn vị sản xuất nội dung phải đầu tư nhân lực, thời gian, kinh phí để tác nghiệp thì bên khai thác trái phép lại thu lợi lớn từ quảng cáo và lượt truy cập.

Nếu tình trạng này kéo dài, những người làm báo chân chính sẽ ngày càng thiệt thòi, còn môi trường truyền thông sẽ bị lấn át bởi những sản phẩm “ăn sẵn”, thiếu kiểm chứng và kém chất lượng.

Bởi vậy, việc xử lý vi phạm bản quyền báo chí không thể dừng ở nhắc nhở hay xử phạt hành chính nhỏ lẻ. Cần có “bàn tay sắt” đủ mạnh để tạo tính răn đe thực sự.

Trước hết, cần đẩy mạnh khởi tố hình sự đối với các trường hợp vi phạm có tổ chức, khai thác thương mại quy mô lớn hoặc tái phạm nhiều lần. Điều 225 Bộ luật Hình sự đã có quy định xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, vấn đề là phải áp dụng quyết liệt và đồng bộ hơn.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cần yêu cầu các nền tảng số như Facebook, YouTube, TikTok hay các ứng dụng tổng hợp tin tức xây dựng cơ chế nhận diện, gỡ bỏ nội dung vi phạm nhanh chóng; đồng thời chia sẻ doanh thu hợp lý với các đơn vị sở hữu nội dung gốc.

Các cơ quan báo chí cũng cần chủ động hơn trong việc đăng ký bản quyền, ứng dụng công nghệ chống sao chép, watermark (hình mờ) điện tử, truy vết dữ liệu và liên kết với nhau để bảo vệ nội dung. Không thể để mỗi tòa soạn “tự bơi” trước nạn sao chép tràn lan như hiện nay.

Quan trọng hơn, cần xây dựng văn hóa tôn trọng bản quyền trong cộng đồng. Nhiều người vẫn có tâm lý cho rằng nội dung trên internet là “miễn phí”, có thể sử dụng tùy ý. Chính nhận thức lệch lạc ấy đang tiếp tay cho hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ tồn tại dai dẳng.

Một nền báo chí chuyên nghiệp không thể tồn tại nếu quyền sở hữu trí tuệ không được bảo vệ nghiêm túc. Và một nền kinh tế sáng tạo cũng không thể phát triển nếu những người làm ra sản phẩm trí tuệ liên tục bị “đánh cắp” công sức.

Những động thái quyết liệt gần đây từ Chính phủ thể hiện trong Công điện số 38/CĐ-TTg được ban hành ngày 5/5/2026 và cơ quan chức năng khẩn trương vào cuộc chính là dấu mốc thể hiện tinh thần ấy, chuyển từ tư duy “nói nhiều” sang “hành động thật” trong bảo vệ sở hữu trí tuệ. Con đường phía trước chắc chắn còn nhiều khó khăn bởi tội phạm công nghệ cao luôn biến đổi tinh vi. Nhưng khi pháp luật đủ nghiêm, chế tài đủ mạnh và cả xã hội cùng nâng cao nhận thức, “căn bệnh” vi phạm bản quyền, trong đó có bản quyền báo chí, sẽ từng bước được kiểm soát và đẩy lùi.

Bảo vệ bản quyền không chỉ là bảo vệ lợi ích của một tác giả hay một tòa soạn. Xa hơn, đó là bảo vệ sự công bằng của lao động sáng tạo, bảo vệ chất lượng thông tin và bảo vệ nền tảng phát triển bền vững của quốc gia trong thời đại số.

Với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cùng quyết tâm xây dựng một môi trường minh bạch chấp hành quy định về bản quyền tác giả, có thể tin rằng Việt Nam đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu bảo vệ tài sản trí tuệ một cách thực chất và hiệu quả hơn bao giờ hết.

V.X.B