Thép Việt Nam trước 'hàng rào' bảo hộ ngày càng dày đặc của EU
Liên minh châu Âu (EU) áp thuế chống bán phá giá 16% đối với thép phẳng cán nguội nhập khẩu từ Việt Nam, sau hơn một năm điều tra.
Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Brussels, Tham tán Trần Ngọc Quân, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU cho rằng, thép Việt Nam đang đối mặt với một “hàng rào” bảo hộ ngày càng dày đặc tại thị trường này. Để trụ vững, doanh nghiệp phải chủ động chuẩn bị hồ sơ minh bạch và kiểm soát tốc độ tăng trưởng xuất khẩu.

Ông Trần Ngọc Quân, Tham tán thương mại Việt Nam tại Vương quốc Bỉ và EU. Ảnh tư liệu: Hương Giang/TTXVN
Cuộc điều tra được Ủy ban châu Âu (EC) khởi xướng ngày 18/9/2025 theo đơn kiện của Hiệp hội Thép châu Âu (EUROFER), nhắm vào thép cán nguội từ Việt Nam, Ấn Độ, Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc) và Thổ Nhĩ Kỳ. Theo kết luận cuối cùng, mức thuế áp cho năm thị trường dao động từ 5,6% - 28%. Các doanh nghiệp Việt Nam như POSCO Vietnam, China Steel & Nippon Steel Vietnam và Tập đoàn Hoa Sen chịu mức thuế 16%.
Đánh giá tác động của quyết định, Tham tán Trần Ngọc Quân cho biết khả năng cạnh tranh của một nhóm hàng trong thương mại quốc tế phụ thuộc nhiều vào lợi thế so sánh với hàng sản xuất nội địa và hàng của các đối thủ cạnh tranh. Với mức thuế 16%, thép cán nguội của Việt Nam chịu thuế cao hơn Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời mất 16% lợi thế so sánh với thép sản xuất tại EU.
Theo số liệu của Thương vụ, trong cơ cấu nhập khẩu thép của EU, Trung Quốc chiếm 9,7%, Thổ Nhĩ Kỳ 9,6%, Ấn Độ 8,5%, Hàn Quốc 8,2%, Đài Loan (Trung Quốc) 5,3%, Nhật Bản 2,9% và Indonesia 2%. Việt Nam chiếm khoảng 3,4%. Trong một thị trường cạnh tranh gay gắt như vậy, chênh lệch vài điểm phần trăm thuế suất đủ để nhà nhập khẩu châu Âu chuyển sang nguồn cung khác.
Mức thuế mới chỉ là một trong nhiều lớp rào cản. Thép cán nóng của Việt Nam đã chịu thuế chống bán phá giá 12,1% từ năm 2025, trừ sản phẩm của Tập đoàn Hòa Phát. Từ ngày 1/7/2026, EU tiếp tục áp dụng biện pháp tự vệ mới đối với thép nhập khẩu. Để bảo vệ ngành thép nội địa, EU đang áp dụng đồng loạt rất nhiều biện pháp như hạn ngạch thuế quan, tự vệ tạm thời đối với thép điện định hướng hạt, quy tắc xuất xứ theo nơi nấu chảy và đúc, thuế carbon theo Cơ chế Điều chỉnh biên giới carbon (CBAM)…
Kết quả là trong 7 tháng vừa qua, xuất khẩu thép của Việt Nam vào EU chỉ đạt khoảng 700 triệu euro (767 triệu USD), giảm khoảng 39%. Con số này cho thấy sự sụt giảm rõ rệt, khi năm 2024 EU từng chiếm tới 23% kim ngạch xuất khẩu thép của Việt Nam, tương đương hơn 2 tỷ USD.
Theo Tham tán Trần Ngọc Quân, tình hình có thể còn khó khăn hơn nếu Việt Nam chưa sớm hoàn tất trao đổi với EU về phần hạn ngạch thuế quan thép dành cho các đối tác có hiệp định thương mại tự do (FTA), và chưa xây dựng được thị trường tín chỉ carbon. Ông giải thích rằng EU vừa ban hành quy định cho phép khấu trừ chi phí carbon mà doanh nghiệp đã nộp tại nước sản xuất vào nghĩa vụ phải nộp tại EU.
Điều này có nghĩa là doanh nghiệp nào đã áp dụng các biện pháp trung hòa carbon, hoặc quốc gia nào đã có thị trường tín chỉ carbon, thì sẽ giảm được một phần chi phí carbon phải nộp tại EU. Theo Thương vụ, ngày 5/10 vừa qua, EU công bố giá carbon theo CBAM cho quý III là 82,32 euro/tấn, tăng khoảng 7 euro/tấn, tức khoảng 10%, so với quý I và quý II.

Sản xuất thép cuộn xuất khẩu tại Công ty TNHH Thép JFE Shoji Hải Phòng, vốn đầu tư Nhật Bản, tại Khu công nghiệp đô thị VSIP Hải Phòng. Ảnh: Danh Lam/TTXVN
Về các cơ chế pháp lý để bảo vệ quyền lợi, Tham tán Trần Ngọc Quân cho biết doanh nghiệp có quyền khởi kiện ra cơ quan tài phán của EU để chứng minh mình không bán phá giá hoặc không gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành thép EU.
Theo ông Quân, thời gian qua đã có một doanh nghiệp thép Việt Nam chứng minh thành công rằng mình không thuộc diện chịu các biện pháp phòng vệ này. Các doanh nghiệp mới bắt đầu xuất khẩu thép sang EU cũng có thể đề nghị được áp dụng quy chế dành cho doanh nghiệp chưa gây thiệt hại cho ngành công nghiệp châu Âu. Ông lưu ý các quy định của EU tương đối phức tạp, vì vậy doanh nghiệp cần thuê luật sư để tiến hành các thủ tục liên quan.
Tuy vậy, Tham tán Trần Ngọc Quân nhấn mạnh việc theo đuổi các cơ chế này thuộc về trách nhiệm của doanh nghiệp. Theo ông, các doanh nghiệp cần đánh giá lại hồ sơ, kiểm tra chứng cứ để xác định khả năng thuyết phục cơ quan tài phán EU trước khi quyết định khởi kiện.
Lý giải nguyên nhân các vụ kiện liên tiếp, Trưởng Thương vụ Việt Nam cho rằng khả năng cạnh tranh của ngành thép EU đang có dấu hiệu suy giảm so với các nước khác, nên hiệp hội thép châu Âu thường xuyên đề xuất khởi xướng các biện pháp tự vệ, phòng vệ. "Đa dạng hóa thị trường có thể là giải pháp trong bối cảnh EU dư thừa nguồn cung. Tuy nhiên, để phòng tránh các biện pháp phòng vệ, yếu tố tiên quyết là xây dựng và chuẩn bị hồ sơ sản xuất, kinh doanh hợp lý, đáp ứng yêu cầu bóc tách chi phí của EU, đồng thời theo dõi sát tốc độ tăng trưởng xuất khẩu vào thị trường này" - ông khuyến nghị.
Thép không phải là mặt hàng duy nhất có nguy cơ. Theo Tham tán Trần Ngọc Quân, EU đang tăng cường nhiều biện pháp bảo vệ thị trường nội địa. Bên cạnh các cuộc điều tra phòng vệ thương mại, EU siết kiểm soát chất lượng và an toàn sản phẩm, gồm yêu cầu về dư lượng đối với nông sản, thực phẩm và yêu cầu tương thích tiêu chuẩn châu Âu (CE) đối với hàng công nghiệp.
Trong năm 2026, chỉ có nhóm hàng đồ gỗ và máy móc thiết bị tăng trưởng tương đối tốt, nhưng do thời gian tăng trưởng chưa dài nên vẫn thuộc nhóm có nguy cơ. Ông cảnh báo các nhóm mặt hàng mà EU đang áp thuế chống bán phá giá đối với Trung Quốc sẽ nằm trong nhóm nguy cơ cao, khi các doanh nghiệp quốc tế chuyển dịch sản xuất sang Việt Nam.
Lời cảnh báo này cho thấy thách thức đối với hàng xuất khẩu Việt Nam tại EU không chỉ nằm ở từng vụ kiện riêng lẻ. Khi Việt Nam ngày càng trở thành điểm đến của dòng vốn chuyển dịch, các doanh nghiệp càng cần minh bạch về xuất xứ và chi phí sản xuất. Đây là điều kiện để tận dụng hiệu quả Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA), thay vì trở thành mục tiêu của các biện pháp phòng vệ thương mại.


