Thí điểm sàn tài sản số: Phép thử về công nghệ và nhân lực

Quang cảnh sự kiện “Thí điểm Sàn giao dịch tài sản số: Cơ chế giám sát, năng lực vận hành và chuẩn mực đầu tư”. Ảnh: Minh Sơn

Chuẩn hóa giám sát để kiểm soát rủi ro

Đối thoại “Thí điểm Sàn giao dịch tài sản số: Cơ chế giám sát, năng lực vận hành và chuẩn mực đầu tư” do Ủy ban Chứng khoán nhà nước và Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam tổ chức, diễn ra ngày 25/3 cho thấy một điểm chung: xây dựng sàn giao dịch chính thống không chỉ là yêu cầu phát triển thị trường, mà còn là giải pháp để kiểm soát rủi ro và hoàn thiện hành lang pháp lý.

Tại sự kiện, ông Phan Đức Trung - Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), nhấn mạnh đây là diễn đàn để cơ quan quản lý “lắng nghe thực tế, góp phần hoàn thiện các văn bản dưới luật, hướng dẫn thực thi Luật Công nghiệp Công nghệ số và Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa”. Theo ông Trung, các sàn giao dịch và tổ chức quốc tế đang chờ đợi những bước đi cụ thể từ Việt Nam để có thể tham gia sâu hơn vào thị trường quy mô hàng trăm tỷ USD.

Từ góc độ thực thi pháp luật, Đại tá Hoàng Ngọc Bách - Trưởng phòng 4, Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, chỉ ra một thực tế đáng chú ý: Sự thiếu hụt về quy định pháp lý khiến quá trình điều tra không chỉ gặp khó ở giai đoạn truy vết mà ngay cả khi đã tìm ra manh mối cũng rất khó xử lý do các dòng tiền đều chuyển qua các sàn nước ngoài.

Chính vì vậy, việc hình thành các sàn giao dịch chính thống trong nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. “Sàn giao dịch chính thống sẽ giúp giảm thiểu hành vi phạm pháp luật, giúp tăng cường năng lực phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và đưa Việt Nam ra khỏi Danh sách xám của FATF” - Đại tá Hoàng Ngọc Bách nhấn mạnh.

Không dừng ở khía cạnh kiểm soát, các khuyến nghị tại đối thoại còn tập trung vào việc thiết lập một cơ chế vận hành minh bạch ngay từ đầu. Điều này bao gồm xác thực danh tính người dùng, giám sát giao dịch bất thường và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý với lực lượng thực thi. Đồng thời, nhà đầu tư cũng được nhấn mạnh là một mắt xích quan trọng khi cần chủ động trang bị kiến thức và kỹ năng để nhận diện rủi ro.

Ở cấp độ chính sách, ông Tô Trần Hòa - Phó trưởng Ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước), cho biết cơ quan quản lý sẽ không chỉ dừng ở các điều kiện pháp định như vốn điều lệ hay cấu trúc cổ đông. Bên cạnh các điều kiện pháp định như vốn điều lệ hay cấu trúc cổ đông, Ban quản lý sẽ tập trung đánh giá năng lực vận hành thực tế của doanh nghiệp, bao gồm chất lượng hệ thống công nghệ, kinh nghiệm đội ngũ và mức độ minh bạch trong hoạt động.

Đáng chú ý, cách tiếp cận được xác định là thận trọng, từng bước. Trong giai đoạn đầu, chỉ những nhà đầu tư đã sở hữu tài sản mã hóa trên các sàn quốc tế mới được tham gia giao dịch tại sàn trong nước. Song song với đó là các chương trình phổ cập kiến thức nhằm nâng cao nhận thức và giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư.

Phép thử năng lực công nghệ, vận hành và con người

Nếu cơ chế giám sát là “khung xương”, thì công nghệ và con người chính là “cơ bắp” quyết định sự vận hành của sàn giao dịch tài sản số.

Một trong những nguyên tắc được các chuyên gia nhấn mạnh là việc tách biệt tài sản của khách hàng khỏi tài sản của sàn. Đây được xem là nền tảng bảo vệ nhà đầu tư trong mọi kịch bản, kể cả khi sàn gặp sự cố hoặc ngừng hoạt động. Cùng với đó, các kịch bản ứng phó rủi ro cũng đang được xây dựng, bao gồm cơ chế cảnh báo sớm và cho phép nhà đầu tư chủ động xử lý tài sản trong những tình huống bất thường.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Nguyễn Lê Thành - Nhà sáng lập Verichains, cho rằng yêu cầu an toàn hệ thống thông tin cấp độ 4 đối với sàn tài sản mã hóa là cần thiết, thậm chí cao hơn so với sàn chứng khoán hiện nay. Theo ông, an toàn không phải là trạng thái đạt được một lần, mà là một quá trình liên tục: giám sát theo thời gian thực, kiểm thử định kỳ và phản ứng nhanh với sự cố.

Đáng lưu ý, rủi ro lớn nhất không đến từ các cuộc tấn công bên ngoài, mà nằm ở chính hệ thống nội bộ và các điểm kết nối giữa môi trường blockchain với hạ tầng vận hành. Đây là những “điểm nhạy cảm”, nơi tài sản dịch chuyển và dễ trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công tinh vi nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Từ phía doanh nghiệp, bà Đoàn Mai Hạnh - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Techcom (TCEX), cho rằng thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở yếu tố con người. “Thị trường hiện thiếu hụt nhân sự có khả năng kết hợp giữa kiến thức tài chính và công nghệ blockchain, trong khi đây lại là yêu cầu cốt lõi để đảm bảo vận hành an toàn và tuân thủ” - bà Hạnh chia sẻ.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy các mô hình thành công thường không chỉ dừng ở giao dịch, mà còn mở rộng sang các dịch vụ tài chính như kiều hối, qua đó gia tăng giá trị và thu hút dòng tiền. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng sàn nội địa không cần trở thành bản sao của các nền tảng toàn cầu, mà nên tận dụng lợi thế am hiểu thị trường trong nước và khả năng kết nối với hệ thống ngân hàng để xây dựng mô hình phù hợp.

Ở thời điểm hiện tại, thí điểm sàn giao dịch tài sản số không đơn thuần là một bước đi kỹ thuật. Đó là phép thử tổng hợp, nơi năng lực giám sát của cơ quan quản lý, trình độ công nghệ của doanh nghiệp và mức độ trưởng thành của nhà đầu tư cùng được kiểm chứng. Thành công hay không, vì thế, sẽ phụ thuộc vào việc 3 yếu tố này có thể vận hành đồng bộ đến đâu.

Lê Minh