Thị trường chứng khoán: Vì sao 2026 là năm 'chọn mặt gửi tiền'?

Khi động lực định giá suy yếu, thị trường bước vào giai đoạn sàng lọc

Một trong những thay đổi căn bản của thị trường chứng khoán Việt Nam khi bước sang năm 2026 là sự suy yếu của động lực tăng trưởng dựa trên định giá. Trong giai đoạn tiền rẻ, mặt bằng lãi suất thấp giúp dòng tiền rẻ chảy mạnh vào thị trường, tạo điều kiện cho định giá cổ phiếu mở rộng trên diện rộng. Tuy nhiên, khi chi phí vốn đảo chiều và lãi suất huy động được dự báo có thể tăng thêm khoảng 50 điểm cơ bản, cơ chế này không còn vận hành hiệu quả.

Báo cáo “Triển vọng Việt Nam 2026: Tìm kiếm những câu chuyện thực” chỉ ra rằng VN-Index hiện đang giao dịch ở mức cao hơn trung bình 3 năm, trong khi cấu trúc tăng trưởng của chỉ số ngày càng cô đặc. Điều này phản ánh thực tế rằng dư địa mở rộng định giá không còn nhiều, đặc biệt đối với nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn đã dẫn dắt thị trường trong thời gian qua. Khi định giá không còn là động lực chính, tăng trưởng của thị trường buộc phải dựa vào nền tảng lợi nhuận thực tế của doanh nghiệp.

Sự thay đổi này đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong logic đầu tư. Thị trường không còn phù hợp với chiến lược “đi theo dòng tiền” mang tính ngắn hạn, mà đòi hỏi sự đánh giá kỹ lưỡng hơn về năng lực tạo lợi nhuận, dòng tiền và sức chống chịu của doanh nghiệp. Đây là tiền đề cho một giai đoạn sàng lọc rõ nét, nơi chỉ những doanh nghiệp có nền tảng vững chắc mới có thể duy trì sức hấp dẫn đối với dòng tiền đầu tư.

Khi mặt bằng lãi suất thiết lập ở mức cao hơn, hành vi của dòng tiền trên thị trường chứng khoán cũng thay đổi theo hướng thận trọng hơn. Việc lãi suất huy động tăng khiến chi phí cơ hội của việc nắm giữ cổ phiếu cao hơn, buộc nhà đầu tư phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn giữa các kênh phân bổ tài sản. Trong bối cảnh đó, dòng tiền không còn chấp nhận rủi ro cao như giai đoạn tiền rẻ, mà có xu hướng tập trung vào những doanh nghiệp có khả năng tạo dòng tiền ổn định và lợi nhuận bền vững.

Các chuyên gia phân tích cho rằng, năm 2026 là giai đoạn thị trường chứng khoán vận động trong trạng thái phân hóa mạnh. Sự phân hóa này thể hiện rõ giữa các nhóm doanh nghiệp có nền tảng tài chính tốt và các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào vốn vay hoặc kỳ vọng tăng trưởng trong tương lai xa. Khi chi phí vốn tăng, những doanh nghiệp có đòn bẩy cao sẽ chịu áp lực lớn hơn về lợi nhuận, trong khi các doanh nghiệp có cấu trúc tài chính lành mạnh sẽ có lợi thế tương đối.

Một điểm đáng chú ý khác là sự dịch chuyển của dòng tiền giữa các kênh tài sản. Khi vàng và USD trở lại vai trò phòng thủ trong danh mục đầu tư, thị trường chứng khoán không còn là điểm đến duy nhất của dòng tiền. Điều này làm gia tăng tính cạnh tranh giữa các kênh đầu tư và buộc thị trường chứng khoán phải “tự chứng minh” sức hấp dẫn của mình thông qua chất lượng doanh nghiệp và triển vọng lợi nhuận.

Trong bối cảnh đó, chiến lược đầu tư theo xu hướng chung của thị trường trở nên kém hiệu quả hơn. Thay vào đó, việc lựa chọn cổ phiếu dựa trên các tiêu chí cơ bản như năng lực sinh lời, vị thế ngành và khả năng thích ứng với môi trường chi phí vốn cao trở thành yếu tố quyết định.

2026 - năm của lợi nhuận và kỷ luật đầu tư

Theo kịch bản được tài liệu xây dựng, thị trường chứng khoán năm 2026 có thể vận động theo hai pha. Nửa đầu năm được kỳ vọng tích cực hơn khi nền kinh tế tiếp tục hưởng lợi từ đà phục hồi của sản xuất và xuất khẩu, cùng với tác động lan tỏa của đầu tư công. Tuy nhiên, nửa cuối năm có thể đối mặt với nhiều áp lực hơn khi chi phí vốn thấm sâu vào hoạt động của doanh nghiệp và các tác động trễ của chính sách tiền tệ phát huy rõ nét.

Trong kịch bản này, tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp trở thành yếu tố then chốt quyết định xu hướng của thị trường. Những doanh nghiệp có khả năng duy trì hoặc cải thiện lợi nhuận trong môi trường lãi suất cao sẽ là điểm đến của dòng tiền. Ngược lại, các doanh nghiệp có lợi nhuận biến động mạnh hoặc phụ thuộc vào điều kiện vốn thuận lợi sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì định giá.

Chính vì vậy các chuyên gia chứng khoán nhấn mạnh rằng, chiến lược danh mục trong năm 2026 cần hướng tới tính thực chất và kỷ luật. Điều này không chỉ liên quan đến việc lựa chọn ngành hay cổ phiếu, mà còn liên quan đến cách thức phân bổ vốn và quản trị rủi ro. Trong bối cảnh thị trường phân hóa mạnh, việc chạy theo các đợt tăng giá ngắn hạn có thể khiến nhà đầu tư đối diện với rủi ro lớn hơn.

Một điểm quan trọng khác là vai trò của kỷ luật đầu tư. Khi thị trường không còn “dễ dãi” như giai đoạn tiền rẻ, kỷ luật trở thành lợi thế cạnh tranh. Những nhà đầu tư kiên định với chiến lược dựa trên nền tảng cơ bản, quản trị rủi ro chặt chẽ và không bị cuốn theo tâm lý đám đông sẽ có khả năng thích ứng tốt hơn trong giai đoạn này.

Nhìn lại, sự chuyển dịch của thị trường chứng khoán Việt Nam trong năm 2026 phản ánh một quy luật tất yếu khi chu kỳ tiền rẻ kết thúc. Thị trường không còn vận động theo logic “nước lên thuyền lên”, mà chuyển sang trạng thái sàng lọc và phân hóa. Đây không phải là tín hiệu tiêu cực, mà là dấu hiệu của một thị trường trưởng thành hơn, nơi giá trị và chất lượng được đặt lên hàng đầu.

Trong bối cảnh đó, năm 2026 được xem là năm “chọn mặt gửi tiền” đúng nghĩa. Sự lựa chọn này không chỉ dành cho nhà đầu tư cá nhân, mà còn dành cho toàn bộ thị trường: lựa chọn mô hình tăng trưởng dựa trên lợi nhuận thực chất, thay vì kỳ vọng định giá. Những doanh nghiệp đáp ứng được yêu cầu này sẽ có cơ hội duy trì và nâng cao vị thế, trong khi những doanh nghiệp không thích ứng kịp sẽ bị đào thải.

Một thông điệp rõ ràng được các chuyên gia nhìn nhận: trong giai đoạn hậu tiền rẻ, thị trường chứng khoán không thiếu cơ hội, nhưng cơ hội chỉ dành cho những ai hiểu và chấp nhận luật chơi mới. Cách nhà đầu tư và doanh nghiệp thích ứng với luật chơi đó sẽ quyết định diện mạo của thị trường chứng khoán Việt Nam trong những năm tới.

Trần Hương