Thị trường lao động 2026: Ưu tiên lao động chất lượng cao

Chất lượng lao động chưa đáp ứng tốt yêu cầu của thị trường

Năm 2025, khép lại với đà phục hồi của thị trường lao động. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực vẫn ở mức thấp so với nhiều nước trong khu vực, tình trạng mất cân đối cung - cầu diễn ra phổ biến, đòi hỏi những giải pháp toàn diện để phát triển bền vững hơn trong năm 2026.

Theo thống kê của Bộ Nội vụ, năm 2025, lực lượng lao động đạt khoảng 53,2 triệu người. Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động là 2,22% (giảm 0,03% so với năm trước); tỷ lệ thiếu việc làm trong độ tuổi lao động là 1,65% (giảm 0,34 điểm % so với cùng kỳ năm trước).

Tuyển dụng nhân lực năm 2026 gia tăng nhưng chú trọng về chất lượng hơn. Ảnh: Tống Giáp

Tuy nhiên, theo Bộ Nội vụ, tình trạng thất nghiệp cục bộ vẫn diễn ra, nghịch lý "thừa thầy, thiếu thợ" còn phổ biến khi nhiều ngành cần lao động như công nghệ thông tin, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI)… tăng mạnh nhưng Việt Nam lại chưa đáp ứng được. Nguyên nhân cốt lõi là chất lượng nguồn nhân lực còn thấp, hiện nay, mới khoảng 29,2% lao động Việt Nam được đào tạo có chứng chỉ nghề, chưa đáp ứng tốt yêu cầu của thị trường trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15 - 24 tuổi trong quý IV/2025 vẫn ở mức cao (9,04%), cao hơn đáng kể so với tỷ thất nghiệp chung. So với quý trước và cùng kỳ năm trước, tỷ lệ này tăng tương ứng là 0,06 điểm phần trăm và 1,1 điểm phần trăm. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên khu vực thành thị là 11,12%, cao hơn 3,31 điểm phần trăm so với khu vực nông thôn. So với cùng kỳ năm trước, tỷ lệ này đều tăng ở khu vực thành thị và khu vực nông thôn (tăng tương ứng 2,1 điểm phần trăm và 0,4 điểm phần trăm).

Theo Cục Thống kê, trong quý IV/2025, các hoạt động kinh tế chủ yếu của nước ta tiếp tục duy trì xu hướng tăng trưởng, thể hiện qua kết quả tương đối tích cực của thương mại quốc tế, tiến độ giải ngân đầu tư công, sản xuất công nghiệp và sự ổn định kinh tế vĩ mô.

Chất lượng quyết định cơ hội việc làm

Bước sang năm 2026, thị trường lao động Việt Nam được dự báo sẽ có những chuyển biến rõ nét, khi nhiều doanh nghiệp không còn ưu tiên tuyển dụng lao động thời vụ hay lao động phổ thông đơn thuần, mà chuyển mạnh sang tìm kiếm nguồn nhân lực có trình độ, kỹ năng và khả năng thích ứng cao.

Giờ thực hành của sinh viên Trường Cao đẳng Thương mại. Ảnh: NTCC

Ông Lê Quang Trung, nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) nhận định, năm 2026 mở ra nhiều cơ hội cho nhóm lao động có năng lực chuyên môn rõ ràng, kinh nghiệm thực tế và khả năng làm việc độc lập. Những vị trí đòi hỏi tay nghề cao, kỹ năng quản lý, tư duy công nghệ sẽ tiếp tục có nhu cầu tuyển dụng ổn định.

Thực tế cho thấy, quá trình chuyển đổi số, tự động hóa và tái cấu trúc mô hình sản xuất - kinh doanh đang khiến nhu cầu lao động thay đổi nhanh chóng. Nhiều vị trí việc làm giản đơn dần được thay thế bằng máy móc, phần mềm, trong khi các vị trí đòi hỏi kỹ năng chuyên môn, tư duy số, khả năng vận hành công nghệ và làm việc đa nhiệm ngày càng được coi trọng. Điều này đồng nghĩa với việc thị trường lao động không thu hẹp về số lượng việc làm, mà đang "nâng chuẩn" đối với người lao động.

Không ít doanh nghiệp cho biết, thay vì tuyển số lượng lớn lao động phổ thông như trước đây, họ sẵn sàng giảm quy mô nhân sự nhưng tăng yêu cầu về tay nghề, kỷ luật lao động và năng suất làm việc. Sự dịch chuyển này phản ánh một thực tế, doanh nghiệp đang hướng tới "lao động tạo ra giá trị gia tăng".

Theo các chuyên gia, xu hướng ưu tiên lao động chất lượng cao cũng đặt ra thách thức không nhỏ đối với một bộ phận người lao động, nhất là lao động trung niên, lao động ít được đào tạo bài bản và nhóm lao động trẻ mới gia nhập thị trường nhưng thiếu kỹ năng thực hành. Nếu không kịp thời nâng cao trình độ, cập nhật kỹ năng và thay đổi tư duy nghề nghiệp, nguy cơ bị đào thải hoặc rơi vào tình trạng việc làm bấp bênh sẽ ngày càng rõ nét.

Ở góc độ chính sách, rất cần những giải pháp đồng bộ về đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng và kết nối cung - cầu lao động. Bài toán của thị trường lao động hiện nay không chỉ nằm ở số lượng, mà là sự lệch pha giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Người lao động buộc phải học tập suốt đời nếu muốn giữ được vị trí việc làm ổn định.

Đối với thanh niên, việc hỗ trợ chuyển tiếp từ học tập sang việc làm, rút ngắn thời gian tìm việc sau đào tạo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nội dung cần quan tâm nữa là từng bước thu hẹp khu vực lao động phi chính thức thông qua mở rộng việc tham gia bảo hiểm xã hội, nâng cao chất lượng việc làm và phát triển các mô hình việc làm bền vững, nhất là ở khu vực nông thôn.

Dương Lê