Thị trường lao động cuối năm: Nhu cầu tuyển dụng cao, nhưng thiếu người phù hợp
Thị trường lao động cuối năm ở TPHCM và Hà Nội đứng trước một nghịch lý là nhiều doanh nghiệp (DN) “khát” nhân lực nhưng không ít người lao động vẫn chật vật tìm việc. Khoảng lệch về kỹ năng, kinh nghiệm, thu nhập và địa điểm làm việc đang khiến cung - cầu khó gặp nhau.
Doanh nghiệp “khát” nhân lực có kỹ năng
Cầm tấm bằng Cử nhân loại giỏi ngành Văn học, anh Nguyễn Thanh Toàn (23 tuổi, phường Tân Định, TPHCM) vẫn không thôi hoang mang vì hơn 10 hồ sơ ứng tuyển gửi đi, đổi lại chỉ là vài vòng phỏng vấn rồi im lặng. Suốt thời đại học, Toàn là một sinh viên năng động, từng đoạt giải thưởng công trình nghiên cứu khoa học cấp quốc gia. Thế nhưng, những thành tích ấy chưa đủ giúp anh vượt qua rào cản tuyển dụng.
“Các DN đòi hỏi ứng viên trẻ vừa vững chuyên môn vừa thành thạo công cụ AI, xử lý dữ liệu số và đảm nhiệm nhiều việc ngay từ đầu. DN ưu tiên ứng viên có 1-2 năm kinh nghiệm, tôi lại mới ra trường”, Toàn giải thích.
Trong khi người lao động (NLĐ) chật vật tìm hướng đi, nhiều DN tại TPHCM lại “đỏ mắt” tìm nhân lực. Công ty CP Sài Gòn Food (KCN Vĩnh Lộc, TPHCM) cần tuyển 200 lao động dịp cận tết.
Bà Trần Thị Kiều Oanh, Giám đốc nhân sự, cho hay, mặt bằng thu nhập trung bình của công nhân sản xuất khoảng 13 triệu đồng/tháng. Công ty duy trì tốt các chính sách chăm lo, đặc biệt là khoản thưởng 2 tháng lương vào dịp cuối năm. Tuy nhiên, việc tuyển dụng vẫn không đạt kỳ vọng.
Tương tự, cuối năm, nhu cầu tuyển dụng lao động tại Công ty CP nông nghiệp công nghệ cao Namix tăng so với thời gian trước. ThS Nguyễn Hồng Đăng, Giám đốc điều hành Công ty CP nông nghiệp công nghệ cao Namix, chia sẻ: “Dù duy trì chính sách đãi ngộ tốt, DN vẫn vướng 2 nút thắt. Thứ nhất, nhân lực có chuyên môn trong lĩnh vực nông nghiệp vốn khan hiếm. Thứ hai, nhà máy ở TP Đồng Nai, khá xa trung tâm nên nguồn nhân lực có trình độ tại đây hạn chế hơn so với các vùng lân cận”.
Người lao động tìm việc tại Sàn giao dịch việc làm do Trung tâm Dịch vụ việc làm thanh niên TPHCM tổ chức. ẢNH: HỒNG ĐÀO
Theo Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM (Sở Nội vụ), 21/27 nhóm ngành đang thiếu hụt lao động, tập trung ở lĩnh vực sản xuất, kỹ thuật, thương mại, bán hàng, tài chính - ngân hàng, xây dựng, logistics... Nhu cầu tuyển dụng tiếp tục duy trì ở mức cao với 26.533 vị trí. Bà Nguyễn Văn Hạnh Thục, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM, dự báo, sắp tới nhu cầu tuyển dụng tiếp tục duy trì ở mức cao, nhất là nhóm ngành bán hàng, thương mại điện tử, logistics - kho vận, dệt may, sản xuất tiêu dùng và dịch vụ ăn uống, giải trí.
Ở thị trường lao động phía Bắc, theo Trung tâm Dịch vụ việc làm TP Hà Nội, nhu cầu tuyển dụng tiếp tục tăng, tập trung ở các nhóm ngành công nghiệp và dịch vụ. DN cần nhiều lao động ở các ngành bán buôn, bán lẻ và dịch vụ; công nghiệp chế biến, chế tạo - xây dựng; du lịch và lữ hành. Các vị trí chuyên môn bậc cao, bậc trung và nhân viên trợ lý văn phòng được săn đón nhiều nhất.
Trong khi đó, nhu cầu tuyển lao động giản đơn, nhân viên dịch vụ và bán hàng có xu hướng chậm lại. Nguyên nhân có thể do DN đang tinh gọn nhân sự, ưu tiên lao động có khả năng đảm nhiệm nhiều công việc. Về mức lương, 47,6% vị trí tuyển dụng có thu nhập 10-20 triệu đồng/tháng, trong khi mức trên 20 triệu đồng/tháng chiếm 14,6%.
Tiếng Anh tối thiểu TOEIC 300
Tổng Công ty Cảng hàng không Việt Nam đang tuyển dụng nhân sự phục vụ vận hành Sân bay Long Thành ở các vị trí: nhân viên lái xe và vận hành trang thiết bị mặt đất; nhân viên bảo trì, sửa chữa trang thiết bị kỹ thuật; nhân viên kiểm tra, giám sát sân đỗ… Các vị trí yêu cầu NLĐ tốt nghiệp THPT, trình độ chuyên môn từ trung cấp kỹ thuật đến đại học trở lên, tiếng Anh tối thiểu TOEIC 300 hoặc tương đương. Giai đoạn 1 sân bay Long Thành cần tuyển gần 14.000 lao động.
Người tìm việc phải học cách thích nghi
Bà Võ Thị Bích Thủy, Giám đốc vận hành Công ty Manpower Việt Nam, nhận định sự lệch pha giữa cung - cầu lao động hiện nay đến từ 3 yếu tố chính. Thứ nhất, nhu cầu nhân lực của DN thay đổi nhanh hơn tốc độ thích ứng của NLĐ. Thứ hai, kỳ vọng về thu nhập và phúc lợi giữa NLĐ và DN không phải lúc nào cũng tương đồng. Thứ ba, sự phổ biến của các công cụ AI đang tạo ra những thách thức mới trong quá trình sàng lọc ứng viên.
Báo cáo của Manpower Việt Nam cũng cho thấy, khoảng 50% DN tham gia khảo sát mất nhiều thời gian hơn để tuyển được nhân sự phù hợp trong năm 2026, chủ yếu do thiếu ứng viên có kỹ năng phù hợp hoặc nguồn ứng viên đạt yêu cầu còn hạn chế.
TS Đinh Hoàng Hà, Trưởng Văn phòng đại diện Học viện Hanbridge Singapore tại Việt Nam, nhấn mạnh, nhu cầu tuyển dụng tăng nhưng yêu cầu đặt ra cũng cao. NLĐ không thể chỉ dựa vào bằng cấp hay kinh nghiệm mà phải có khả năng học hỏi liên tục, thích nghi với công nghệ và biến công nghệ thành công cụ nâng cao năng lực bản thân. Cần trang bị đồng thời kỹ năng công nghệ thực chiến và những năng lực máy móc khó thay thế.
“Trong thời đại số, nếu ngừng học hỏi và không chịu thích nghi sẽ dễ bị đào thải. Biết sử dụng công nghệ để tăng cường chuyên môn; phát huy tốt tư duy phản biện, giao tiếp, sáng tạo, khả năng thích ứng và xây dựng quan hệ sẽ có lợi thế lớn trên thị trường lao động tương lai”, TS Đinh Hoàng Hà khẳng định.
TS HUỲNH THANH ĐIỀN, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành:
Quy hoạch nhân lực theo nhu cầu thị trường
Chiến lược phát triển kinh tế đã xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực tăng trưởng mới. Vì vậy, đào tạo nhân lực phải được quy hoạch bám sát định hướng này.
Các cơ quan quản lý giáo dục cần ngồi lại để xây dựng một quy hoạch nhu cầu nhân lực tổng thể quốc gia với tầm nhìn dài hạn đến năm 2045, xác định rõ nhu cầu nhân lực về khoa học công nghệ, chuyển đổi số, kỹ thuật ứng dụng để phân bổ chỉ tiêu cho các cơ sở đào tạo. Việc giao chỉ tiêu phải dựa trên dự báo nhu cầu thị trường lao động. Đào tạo công nhân kỹ thuật lành nghề, kỹ sư thực hành tốn kém hơn nhiều do đòi hỏi máy móc, cơ sở thực hành và chuyên gia hướng dẫn. Vì vậy, Nhà nước cần có cơ chế điều tiết, hỗ trợ chi phí và đặt hàng đào tạo để tháo gỡ nút thắt.
Ông TRẦN ANH TUẤN, Phó Chủ tịch Hội giáo dục nghề nghiệp TPHCM:
3 bên cùng thay đổi
Để giải quyết căn cơ tình trạng cung - cầu chưa gặp nhau trên thị trường lao động, không thể chỉ yêu cầu NLĐ học thêm, nâng cao kỹ năng. Cả DN, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cơ quan quản lý đều phải cùng thay đổi.
NLĐ cần chủ động cập nhật kiến thức, kỹ năng số, kỹ năng nghề và khả năng thích ứng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công việc. Về phía DN, thay vì chỉ tìm người có thể làm việc ngay, cần chú trọng những ứng viên có tiềm năng và sẵn sàng đào tạo bổ sung. Mức lương, phúc lợi, môi trường làm việc và cơ hội phát triển cũng phải đủ hấp dẫn để thu hút, giữ chân NLĐ. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần tăng cường liên kết với DN, thường xuyên cập nhật chương trình đào tạo, tăng thời lượng thực hành và đào tạo theo nhu cầu thực tế của thị trường. Trong khi đó, cơ quan quản lý cần xây dựng hệ thống dữ liệu, dự báo nhu cầu nhân lực theo ngành nghề, trình độ và kỹ năng, qua đó giúp NLĐ, DN và nhà trường có cơ sở điều chỉnh.
ThS NGUYỄN THẾ LỰC, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng bán công Công nghệ và quản trị doanh nghiệp:
Đào tạo theo nhu cầu của doanh nghiệp
Trường Cao đẳng bán công Công nghệ và quản trị Doanh nghiệp trực thuộc Ban Quản lý các Khu chế xuất - khu công nghiệp TPHCM (HEPZA), có lợi thế về kết nối và nguồn tuyển dụng. Trường đã liên kết với hơn 100 DN trong và ngoài các KCX-KCN TPHCM, hỗ trợ sinh viên tìm việc sau tốt nghiệp.
Hoạt động tuyển dụng được gắn với quá trình đào tạo. Vào dịp tốt nghiệp, DN trực tiếp phỏng vấn, tuyển dụng tại trường; nhà trường cũng khảo sát nhu cầu việc làm của sinh viên để kịp thời kết nối với DN. Với khoảng 70% thời lượng đào tạo dành cho thực hành, sinh viên các ngành kỹ thuật - công nghệ, nhất là cơ khí, điện, điện tử, có nhiều cơ hội thực tập và được tuyển dụng ngay sau tốt nghiệp. Thông tin tuyển dụng từ DN đối tác cũng được cập nhật thường xuyên trên website, các nhóm Zalo nội bộ, giúp kết nối việc làm bán thời gian và toàn thời gian cho sinh viên đang học và đã tốt nghiệp. Nhờ gắn đào tạo với nhu cầu thực tế, trường duy trì tỷ lệ 100% sinh viên có việc làm sau khi ra trường.
HỒNG ĐÀO - HOA LÀI - PHƯƠNG TRANG ghi
