Thị trường thú cưng – Doanh nghiệp nội bỏ lỡ phần bánh ngon?

Dịch vụ chăm sóc thú cưng đang được nhiều bạn trẻ chọn cho việc khởi nghiệp trong những năm gần đây.Ảnh: Quốc Hùng

Đốm là một chú mèo cưng được gia đình chị Thu Thúy (TPHCM) nuôi trong nhà từ nhỏ, ăn chủ yếu thức ăn hạt công nghiệp kết hợp pate. Việc lựa chọn thức ăn cho Đốm ban đầu mang tính thói quen, ít chú ý đến đặc tính dinh dưỡng và nguy cơ lâu dài, theo lời chị Thu Thúy.

Chuyện gì đến cũng đến, Đốm từ đi tiểu khó đến không tiểu được, rồi nặng hơn là tiểu ra máu và suy kiệt. Hôm đó, chị Thúy kể, vào khoảng hơn 12 giờ khuya, cả gia đình rất lo lắng khi nhận ra không thể chậm trễ thêm.

Nhưng việc tìm một cơ sở thú y có thể cấp cứu ban đêm trở thành cuộc chạy đua thực sự. Nhiều phòng khám không có dịch vụ 24/7 đúng nghĩa hoặc không có bác sĩ trực chuyên mèo. Sau gần một giờ liên hệ, gia đình mới đưa được Đốm đến một cơ sở có khả năng tiếp nhận cấp cứu.

Tại đây, bác sĩ xác định Đốm bị tắc nghẽn đường tiểu, tình trạng thường gặp ở mèo đực khi ăn nhiều thức ăn khô nhưng uống ít nước. Nước tiểu ứ đọng gây nhiễm độc urê trong máu, có thể đe dọa tính mạng nếu không xử lý kịp thời. Đốm được gây mê, đặt ống thông tiểu, rửa bàng quang, truyền kháng sinh và theo dõi xét nghiệm liên tục.

Quá trình điều trị kéo dài gần một tháng, trong đó khoảng 20 ngày nằm viện với chăm sóc tích cực, truyền dịch và xét nghiệm định kỳ. Chi phí tăng theo mức độ can thiệp, từ khoảng 8 triệu đồng cho giai đoạn cấp cứu ban đầu đến hơn 30 triệu đồng cho toàn bộ quá trình điều trị và nội trú.

Chị Thúy nói trong những ngày đó việc chăm sóc Đốm giống như chăm một người thân đang bệnh nặng, canh từng biểu hiện, lo từng chỉ số, và chỉ mong một dấu hiệu hồi phục nhỏ nhất. Sau khi ổn định, Đốm phải chuyển sang chế độ ăn chuyên biệt và theo dõi sức khỏe định kỳ.

Câu chuyện của chị Thu Thúy về ca cấp cứu nửa đêm và cái giá của một chế độ ăn sai với Đốm không phải là câu chuyện hiếm gặp những ngày này. Nó cho thấy có một thực tế nuôi thú cưng bây giờ không chỉ là cho ăn và chơi cùng, mà người nuôi chăm sóc thú cưng kỹ lưỡng và có trách nhiệm như với một người thân.

Những báo cáo thị trường cũng cho thấy nhu cầu nuôi thú cưng đã lớn mạnh trong vài năm gần đây và tạo ra xung quanh nó một thị trường sôi động với các mặt hàng và dịch vụ từ thiết yếu đến xa xỉ với tốc độ tăng trưởng thuộc nhóm cao trong khu vực.

Ngành tiêu dùng mới, thị trường béo bở

Nhiều tổ chức nghiên cứu ước tính tốc độ tăng trưởng kép của thị trường thú cưng Việt Nam duy trì quanh mức 10-11% mỗi năm. Riêng mảng thức ăn thú cưng được Euromonitor International dự báo tăng từ khoảng 156 triệu đô la Mỹ vào năm 2025 lên gần 170 triệu đô la trong năm nay. Con số này vẫn quá nhỏ thị trường toàn cầu trị giá hàng trăm tỉ đô la nhưng thị trường Việt Nam được cho là còn nhiều dư địa tăng trưởng.

Ông Nguyễn Bá Vinh, người đại diện ban tổ chức cuộc triển lãm chuyên ngành thú cưng Petfair Vietnam 2026, cho hay sức hấp dẫn của Việt Nam không nằm ở quy mô hiện tại mà ở tốc độ hình thành một thị trường mới, nơi nhu cầu tiêu dùng đang tăng nhanh hơn nhiều ngành hàng truyền thống.

Động lực tăng trưởng đến từ thay đổi xã hội nhiều hơn là thu nhập đơn thuần. Quá trình đô thị hóa, quy mô hộ gia đình nhỏ hơn, xu hướng sống độc thân ở người trẻ và nhu cầu bầu bạn trong đời sống thành thị đang khiến thú cưng dần chuyển từ vai trò vật nuôi sang bạn đồng hành.

Khảo sát của Công ty Nghiên cứu thị trường TGM Research Vietnam cho thấy khoảng 45% số người nuôi xem thú cưng là thành viên gia đình. Bà Vũ Ngọc Anh Thuyên, Giám đốc Marketing của doanh nghiệp này, nhận định xu hướng “nhân hóa thú cưng” đang trở thành động lực cốt lõi của thị trường.

Khi mối quan hệ thay đổi, hành vi chi tiêu cũng thay đổi theo. Người nuôi không còn chỉ mua thức ăn cơ bản mà bắt đầu quan tâm đến khẩu phần dinh dưỡng, thực phẩm bổ sung, vaccine định kỳ, spa, grooming, khách sạn thú cưng và các sản phẩm cá nhân hóa. Thị trường liên quan đến thú cưng vì thế đã sang một trang mới: chuyển từ bán sản phẩm sang bán hệ sinh thái chăm sóc.

Hệ sinh thái chăm sóc: giá trị cao nhưng không thuộc doanh nghiệp nội

Tại TPHCM, Hà Nội và nhiều đô thị lớn, số lượng phòng khám thú y, khách sạn thú cưng, trung tâm huấn luyện và cửa hàng chuyên dụng tăng nhanh trong vài năm qua. Không ít cơ sở còn vận hành theo mô hình kết hợp bán lẻ và cung ứng dịch vụ chăm sóc thú cưng với các lịch trình chăm sóc định kỳ hằng tháng, như grooming - chăm sóc vệ sinh và làm đẹp toàn diện, bao gồm tắm rửa, chải/cắt tỉa lông, vệ sinh tai, cắt móng và kiểm tra sức khỏe ngoài da; tiêm phòng, khám sức khỏe hoặc lưu trú khi chủ vắng nhà dài ngày.

Tốc độ mở rộng của thị trường cũng làm lộ rõ một nghịch lý quen thuộc của kinh tế Việt Nam khi nhu cầu tăng nhanh nhưng năng lực của doanh nghiệp trong nước không tăng tương ứng.

Chẳng hạn ở những phân khúc có biên lợi nhuận cao như cung cấp thức ăn dinh dưỡng cao cấp, thực phẩm bổ sung, thuốc thú y chuyên dụng, chuỗi bán lẻ hiện đại hay dịch vụ y tế chuyên sâu, vai trò dẫn dắt vẫn chủ yếu thuộc về các doanh nghiệp nước ngoài.

Rất nhiều nhãn sản phẩm được thị trường ưa chuộng đến từ Mars Petcare, Nestlé Purina, Royal Canin, Hill’s Pet Nutrition cùng các nhà cung ứng nước ngoài, như Thái Lan, Nhật Bản, Mỹ và Hàn Quốc. Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp nội địa hiện diện ở các khâu kinh doanh có giá trị thấp hơn, như nhập khẩu phân phối, gia công đơn giản, nguyên liệu đầu vào hoặc làm các dịch vụ nhỏ lẻ.

Dù Việt Nam được cho là có lợi thế đáng kể về nông sản và phụ phẩm thủy sản - là những đầu vào phù hợp cho ngành chế biến thức ăn thú cưng - nhưng chúng ta cũng chỉ xuất nguyên liệu thô giá thấp và nhập thành phẩm giá cao về bán lại.

Ông Võ Hồng Đức, nhà sáng lập The Pet Vietnam chuyên về pate tươi cho chó mèo, cho rằng doanh nghiệp nội khó cạnh tranh trực diện bằng quy mô với các tập đoàn quốc tế - nơi có nhiều lợi thế nhờ nghiên cứu thực tế về khẩu vị thú cưng, thói quen chăm sóc đến tâm lý mua sắm của người nuôi thú.

Tuy nhiên, hiểu thị trường mới chỉ là điều kiện cần. Nếu thiếu đầu tư vào nghiên cứu phát triển, kiểm soát chất lượng, logistics và xây dựng thương hiệu, lợi thế này khó chuyển hóa thành vị thế dài hạn.

Bà Diệp Ngọc Trúc, đại diện Chi hội Thú y Thú nhỏ Việt Nam, cho rằng áp lực chuẩn hóa không chỉ nằm ở chỉ hàng hóa mà còn ở dịch vụ, đòi hỏi đào tạo liên tục và chuẩn nghề nghiệp rõ ràng hơn. Khi người tiêu dùng sẵn sàng chi trả cao hơn, họ cũng đòi hỏi mức độ an toàn và minh bạch cao hơn.

Nếu tiếp tục chỉ bán hàng cho một thị trường tăng trưởng nhanh, doanh nghiệp Việt có thể tăng doanh số nhưng vẫn đứng ngoài phần lợi nhuận cao nhất ngay trên sân nhà.