Thị trường trong nước: Bệ đỡ tăng trưởng phải bắt đầu từ sức mua thực

Trong tiến trình tái cơ cấu ngành Công Thương, phát triển thị trường trong nước có ý nghĩa quan trọng đối với mở rộng đầu ra cho sản xuất, củng cố nội lực và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế. Yêu cầu tăng trưởng hai con số đặt ra nhiệm vụ khai thác hiệu quả hơn sức mua nội địa, gắn phát triển hệ thống phân phối với nâng cao sức cạnh tranh của hàng Việt. Làm thế nào để tiềm năng thị trường chuyển thành sức mua thực và động lực tăng trưởng bền vững?.

Xung quanh nội dung này, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế để cùng phân tích những điểm nghẽn cần tháo gỡ và các giải pháp để thị trường trong nước thực sự trở thành bệ đỡ của nền kinh tế.

PGS.TS Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế, phân tích những điểm nghẽn cần tháo gỡ và các giải pháp để thị trường trong nước thực sự trở thành bệ đỡ của nền kinh tế.

Nâng năng suất, cải thiện thu nhập để củng cố thị trường trong nước

- Thưa chuyên gia, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới tăng trưởng hai con số, ông đánh giá thế nào về vai trò của thị trường trong nước đối với việc mở rộng dư địa tăng trưởng, ổn định đầu ra cho sản xuất và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế?

PGS.TS Ngô Trí Long: Thị trường trong nước cần được đặt ở vị trí một động lực tăng trưởng chủ động trong chiến lược phát triển. Với doanh nghiệp, đây phải là thị trường được đầu tư bài bản, từ nghiên cứu nhu cầu, phát triển sản phẩm đến xây dựng hệ thống phân phối, thay vì chỉ tìm về khi xuất khẩu gặp khó khăn.

Theo Cục Thống kê - Bộ Tài chính, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng năm 2026 ước đạt 5.925,7 nghìn tỷ đồng, tăng 13,4% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng là 7,8%. Hai con số này cho thấy thị trường tiếp tục mở rộng, đồng thời đặt ra yêu cầu phải nhìn sâu vào sức mua thực, thay vì chỉ đánh giá qua doanh thu tính theo giá hiện hành. Theo tôi, thị trường trong nước có ba vai trò lớn.

Trước hết, đó là khả năng tạo đầu ra tương đối ổn định cho sản xuất. Khi đơn hàng quốc tế biến động, một hệ thống tiêu thụ nội địa đủ mạnh giúp doanh nghiệp duy trì công suất, việc làm và dòng tiền. Nhưng khả năng này chỉ phát huy nếu sản phẩm phù hợp với nhu cầu và khả năng chi trả của người dân. Hàng xuất khẩu chuyển sang bán trong nước vẫn phải điều chỉnh quy cách, giá bán, dịch vụ và cách tiếp cận khách hàng.

Thứ hai, thị trường nội địa tạo môi trường để doanh nghiệp tích lũy năng lực cạnh tranh. Một thương hiệu được người tiêu dùng trong nước tin cậy sẽ có nền tảng để phát triển sản phẩm, hoàn thiện quản trị và vươn ra quốc tế. Nhu cầu trong nước càng đa dạng, yêu cầu chất lượng càng cao thì sức ép đổi mới đối với doanh nghiệp càng lớn.

Thứ ba, tiêu dùng trong nước có thể tạo vòng vận động tích cực: hàng hóa bán được giúp doanh nghiệp mở rộng sản xuất; sản xuất tạo việc làm và thu nhập; thu nhập tiếp tục nuôi dưỡng sức mua. Đây là mối liên kết cần được củng cố trong quá trình tái cơ cấu ngành Công Thương.

Muốn hướng tới tăng trưởng hai con số, phát triển thị trường trong nước phải đi cùng nâng năng suất, cải thiện thu nhập và tăng năng lực cung ứng. Kích thích cầu khi nguồn cung thiếu linh hoạt có thể làm tăng giá; mở rộng sản xuất khi sức mua yếu lại làm tăng tồn kho. Bệ đỡ của nền kinh tế chỉ vững khi sức mua của người dân và năng lực sản xuất của doanh nghiệp cùng được nâng lên.

Phát triển thị trường trong nước phải đi cùng nâng năng suất, cải thiện thu nhập và tăng năng lực cung ứng. Ảnh: Nguyên Minh

- Để thị trường trong nước phát triển nhanh, bền vững và trở thành nền tảng cho thương hiệu hàng Việt, theo ông cần tháo gỡ những điểm nghẽn nào về sức mua, chất lượng hàng hóa và môi trường cạnh tranh?

PGS.TS Ngô Trí Long: Tôi cho rằng cần tập trung vào ba nền tảng: khả năng chi trả, niềm tin tiêu dùng và cơ hội tiếp cận thị trường của doanh nghiệp.

Trước hết là khả năng chi trả. Nhu cầu tiêu dùng có thể rất lớn, nhưng chỉ trở thành sức mua khi người dân có thu nhập và cảm thấy yên tâm về việc làm, chi phí sinh hoạt, khả năng ứng phó với rủi ro. Vì vậy, chính sách phát triển thị trường nội địa phải gắn với tạo việc làm, nâng năng suất lao động, bảo đảm an sinh và ổn định giá các mặt hàng thiết yếu. 

Thứ hai là niềm tin. Người tiêu dùng cần biết sản phẩm có đúng chất lượng công bố, nguồn gốc có rõ ràng, giá có minh bạch và quyền lợi có được bảo vệ khi xảy ra tranh chấp hay không. Hàng giả, quảng cáo sai sự thật và gian lận xuất xứ gây thiệt hại trực tiếp cho người mua, đồng thời làm suy yếu doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc. Bởi vậy, bảo vệ người tiêu dùng cũng là bảo vệ sức mua và môi trường kinh doanh.

Thứ ba là cạnh tranh và khả năng tiếp cận hệ thống phân phối. Doanh nghiệp nhỏ có sản phẩm tốt vẫn có thể gặp khó nếu chi phí đưa hàng vào kênh bán lẻ cao, điều kiện hợp đồng thiếu minh bạch hoặc thời gian thanh toán kéo dài. Cần thúc đẩy quan hệ hợp tác công bằng giữa nhà sản xuất và nhà phân phối, giúp doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn thay vì chỉ tổ chức những đợt kết nối mang tính giới thiệu.

Trong tái cơ cấu ngành Công Thương, chính sách công nghiệp và chính sách thị trường phải gắn chặt với nhau. Thông tin từ người tiêu dùng cần trở thành đầu vào cho phát triển sản phẩm, nâng tiêu chuẩn và đổi mới công nghệ. Hàng Việt muốn đứng vững trên sân nhà phải chinh phục người mua bằng chất lượng và trách nhiệm; chính sách phải tạo điều kiện để doanh nghiệp thực hiện được điều đó.

Thúc đẩy phát triển mô hình kinh tế đêm

- Hiện nay, Đảng và Nhà nước đang thúc đẩy phát triển kinh tế đêm, tiêu dùng gắn với du lịch, thương mại điện tử và các mô hình tiêu dùng xanh, tuần hoàn được kỳ vọng tạo thêm động lực cho thị trường trong nước. Theo ông, cần phát huy tiềm năng của những mô hình này như thế nào và cần những điều kiện gì để mở rộng sức mua, tạo giá trị thực chất, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế?

PGS.TS Ngô Trí Long: Những mô hình này mở ra cơ hội lớn, nhưng cần phân biệt rõ cơ chế tạo tăng trưởng của từng loại hình để có chính sách phù hợp. Kinh tế đêm và tiêu dùng gắn với du lịch giúp mở rộng thời gian, không gian và trải nghiệm tiêu dùng. Thương mại điện tử giảm khoảng cách giữa người bán và người mua, mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng. Tiêu dùng xanh và tuần hoàn thúc đẩy thay đổi sản phẩm, phương thức sử dụng và chuỗi dịch vụ sau bán hàng. Khi kết hợp tốt, chúng có thể tạo thêm nhu cầu, việc làm và năng suất.

Với kinh tế đêm, điều quan trọng là hình thành sản phẩm dịch vụ có chất lượng: văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực, mua sắm và giải trí. Chỉ kéo dài giờ mở cửa sẽ khó tạo thêm giá trị nếu dịch vụ nghèo nàn, giao thông bất tiện hoặc an toàn chưa được bảo đảm. Cần tổ chức không gian phù hợp, kết nối vận tải, vệ sinh môi trường và quản lý tiếng ồn, đồng thời tạo cơ hội cho doanh nghiệp địa phương tham gia.

- Vậy để mở rộng sức mua và tạo đầu ra ổn định cho sản xuất trong nước, ngành Công Thương cần ưu tiên những giải pháp nào về hạ tầng thương mại, phân phối, logistics, thương mại điện tử và kết nối cung - cầu, thưa ông?

PGS.TS Ngô Trí Long: Theo tôi, chính sách trong thời gian tới cần triển khai theo hướng giảm chi phí lưu thông, mở cơ hội tiếp cận thị trường và tổ chức sản xuất sát nhu cầu.

Trước hết, đầu tư hạ tầng thương mại phải dựa trên nhu cầu thực tế của từng địa bàn. Theo Báo cáo thị trường nội địa Việt Nam năm 2025, cả nước có 1.293 siêu thị, 276 trung tâm thương mại và 8.274 chợ truyền thống; hạ tầng thương mại hiện đại còn tập trung nhiều tại các đô thị lớn. Vì vậy, cần vừa phát triển kênh hiện đại, vừa nâng cấp chợ và mạng lưới bán lẻ phục vụ đời sống hằng ngày. Ở nông thôn, miền núi, có nơi cần điểm bán bảo đảm chất lượng, kho bảo quản và dịch vụ giao nhận hơn là một công trình thương mại quy mô lớn. Đầu tư cần gắn với phương án vận hành, khả năng thu hút người bán và sức mua tại chỗ.

Thứ hai, xây dựng quan hệ phân phối ổn định giữa nhà sản xuất, hợp tác xã và nhà bán lẻ. Hoạt động kết nối cung - cầu cần đi đến hợp đồng, tiêu chuẩn giao hàng, kế hoạch sản lượng và điều kiện thanh toán cụ thể. Với doanh nghiệp nhỏ, hỗ trợ thiết thực là giúp chuẩn hóa bao bì, mã sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và năng lực giao hàng. Đặc biệt, thông tin bán hàng cần được phản hồi về cơ sở sản xuất. Biết mặt hàng nào bán tốt, quy cách nào được ưa chuộng, thời điểm nào nhu cầu tăng sẽ giúp doanh nghiệp giảm sản xuất theo phỏng đoán và hạn chế tồn kho.

Thứ ba, giảm chi phí logistics trên toàn chuỗi. Vận tải, lưu kho, bảo quản và giao hàng đều ảnh hưởng đến giá cuối cùng. Cần ưu tiên các trung tâm gom hàng, kho lạnh dùng chung, kết nối vùng sản xuất với thị trường tiêu thụ và phối hợp các phương thức vận tải phù hợp. Với nông sản, giảm tổn thất sau thu hoạch có thể đồng thời tăng thu nhập cho người sản xuất và cải thiện giá cho người mua.

Thứ tư, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia thương mại điện tử bằng năng lực thực tế. Đào tạo cần bao gồm tính giá thành, quản lý đơn hàng, thanh toán, xử lý khiếu nại và bảo vệ dữ liệu khách hàng. Cùng với đó là tăng trách nhiệm của các bên trong xác minh người bán, kiểm soát hàng hóa và xử lý vi phạm. Chi phí kinh doanh trên nền tảng cần minh bạch để doanh nghiệp tính đúng hiệu quả.

Thứ năm, gắn các chương trình phát triển thị trường với mục tiêu và cơ chế đánh giá cụ thể. Với ngành Công Thương, ngoài doanh thu nên theo dõi mức tăng tiêu dùng sau loại trừ giá, chi phí đưa hàng ra thị trường, số hợp đồng được thực hiện, thời gian thanh toán và khả năng tham gia của doanh nghiệp nhỏ.

- Cảm ơn những chia sẻ từ ông!