Thiết kế thích ứng trong thời đại công nghệ

Thiết kế đi từ bản sắc và đi vào cuộc sống

Tại tọa đàm “Design thích ứng trong thời đại công nghệ” do Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, tổ chức sáng 11/6, các diễn giả đã cùng phân tích bức tranh của ngành thiết kế công nghiệp trong bối cảnh mới.

Theo NTK Nguyễn Huy Biển, Giám đốc sáng tạo Vdesign R&D, nói đến thiết kế công nghiệp ở Việt Nam, chúng ta có thể soi chiếu qua hai mảng chính: đào tạo và công việc. Hiện nay, nhiều cơ sở giáo dục xây dựng chương trình đào tạo liên quan đến lĩnh vực này. Nhiều công ty, tập đoàn lớn như Viettel, Sunhouse, Goldsun, Vinfast… liên tục có nhu cầu tuyển dụng nhân lực ngành.

Tọa đàm “Design thích ứng trong thời đại công nghệ” sáng 11/6

Nói cách khác, cơ hội cho ngành thiết kế công nghiệp đang nhận được sự quan tâm lớn, gắn với thực tiễn phát triển công nghiệp. “Điều quan trọng là trong thời đại công nghệ, các nhà thiết kế phải chứng tỏ được năng lực kỹ thuật và khả năng tích hợp giá trị nghệ thuật trên các sản phẩm thiết kế. Qua đó, tạo dấu ấn riêng cho sản phẩm”, NGƯT, NTK Nguyễn Huy Biển nói.

Theo NGƯT, NTK Lê Huy Văn, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp, thiết kế ra một sản phẩm vừa bảo đảm kỹ thuật, vừa ghi dấu ấn không hề đơn giản. Thực tế, trong ngôn ngữ đặc thù của kỹ thuật, các nước phát triển đã đi trước Việt Nam rất nhiều. Chính vì thế, muốn cạnh tranh chúng ta phải thể hiện bản sắc Việt Nam chứ không phải bắt chước, na ná mẫu của nước ngoài.

Như câu chuyện cốc bia hơi Hà Nội (cốc vại) được thiết kế năm 1974. Vào thời điểm đó, khi nguyên liệu và đồ dùng rất khan hiếm, NTK Lê Huy Văn đã thiết kế chiếc cốc chuyên dụng để uống bia hơi. Chất liệu được sử dụng là thủy tinh tái chế, giúp giữ giá thành sản phẩm cực rẻ, phù hợp để sản xuất hàng loạt. Hơn 50 năm qua, dù có nhiều mẫu mã hiện đại, nhựa giả pha lê hay sứ ra đời, cốc vại vẫn giữ được vị trí độc tôn trong văn hóa bia vỉa hè Hà Nội vì quá tiện dụng và gần gũi.

“Bản sắc trong các sản phẩm thiết kế công nghiệp chính là đời sống. Cuộc sống của chúng ta như thế nào thì sự hiện diện bản sắc như thế đó. Thiết kế có giá trị khi nó đi từ cuộc sống và đi vào cuộc sống”, NGƯT, NTK Lê Huy Văn nhấn mạnh.

Định hình mã gen đặc trưng

Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang đặt ra thách thức lớn, trong đó có thách thức đối với ngành thiết kế công nghiệp. Tuy nhiên, NGƯT, NTK Lê Huy Văn cho rằng AI có thể thay thế rất nhiều công việc, công đoạn làm ra sản phẩm nhưng không thể nghĩ thay, sáng tạo thay con người.

Quang cảnh tọa đàm

“AI chỉ trả lời theo câu hỏi kỹ thuật chứ không thể nghĩ thay chúng ta. Nếu chúng ta làm chủ được chuyên môn thì sẽ làm chủ được AI. Dù AI có thể giải phóng sức lao động tầm trung, nhưng để vươn xa và cạnh tranh toàn cầu, chúng ta buộc phải nâng cao trình độ chuyên môn trong tất cả lĩnh vực, bao gồm thiết kế công nghiệp”, NGƯT, NTK Lê Huy Văn nói.

Nhìn riêng trong vấn đề đào tạo nhân lực ngành thiết kế, NGƯT, NTK Lê Huy Văn bày tỏ trăn trở khi lâu nay chúng ta thường coi trọng kỹ thuật mà thiếu tính “nghệ thuật”. Thực chất, thiết kế công nghiệp vốn là một khoa học liên ngành. Thiết kế công nghiệp và thiết kế đồ họa là hai lĩnh vực song song.

“Đào tạo thiết kế cũng cần bao gồm tăng cường cảm thụ thẩm mỹ - một năng lực thuộc về tình cảm, cảm xúc, không thể bị thay thế hay đo lường bằng máy móc”, NGƯT, NTK Lê Huy Văn chỉ ra.

Cùng quan điểm, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, GS. TS. Chử Đức Trình nhận định, tính thẩm mỹ cũng là một tiêu chuẩn song hành cùng công dụng sản phẩm. Trong bối cảnh thời đại mới, với sự giao thoa liên ngành mỹ thuật và công nghệ, hoạt động thiết kế đang được kỳ vọng tạo ra tác động dây chuyền sản xuất mạnh mẽ, tạo lợi thế cạnh tranh cho ngành công nghiệp Việt Nam.

GS. TS. Chử Đức Trình dẫn chứng: “Apple không phải lúc nào cũng tung ra các sản phẩm đi trước đối thủ nhưng họ thành công nhờ xây dựng được mã gen đặc trưng, không thể trộn lẫn với các sản phẩm khác trên thị trường. Việc xây dựng, định hình được mã gen ấy giờ đây là kỳ vọng lớn cần thiết đối với ngành thiết kế công nghiệp Việt Nam”.