Thiếu nghiêm trọng vật liệu xây dựng, cách nào để bù đắp?

Không thể chỉ phụ thuộc mãi vào tự nhiên

Câu hỏi đặt ra, tài nguyên đất đồi, cát khai thác mãi rồi cũng có lúc sẽ suy kiệt, cần phải có thời gian để tái tạo cũng như phục hồi. Vậy, làm thế nào để có những nguyên vật liệu xây dựng tái sinh, vừa giúp giảm ô nhiễm môi trường vừa tạo ra nguồn nguyên vật liệu cho hoạt động xây dựng.

Câu chuyện thiếu nguyên vật liệu khiến tiến độ dự án bị chậm không còn xa lạ. Tại các dự án cao tốc Bắc- Nam phía Đông nhiều năm qua các nhà thầu đã phải đau đầu tìm nguyên liệu đất, cát đắp nền. Thậm chí, Bộ Xây dựng đã nhiều lần đề xuất Chính phủ tạo cơ chế đặc thù trong khai thác mỏ đất, cát phục vụ dự án. Rồi phương pháp sử dụng cát biển thay thế để đắp nền cũng đã được nghiên cứu và vận dụng.

Trong bối cảnh cả nước, đặc biệt tại Hà Nội và TP.HCM thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động đầu tư công, các dự án trọng điểm lớn cấp tập được triển khai. Như tại Hà Nội, dự án các cầu bắc qua sông Hồng như Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Hồng Hà; Thượng Cát; dự án đường Vành đai 4- Vùng Thủ đô, đại dự án cải tạo, chỉnh trang mở rộng quốc lộ 1 từ Giải Phóng đến Phú Xuyên… đang được cấp tập triển khai.

Hà Nội đang cấp tập triển khai loạt dự án lớn, nhu cầu về nguyên vật liệu khổng lồ cùng với đó cũng thải ra môi trường lượng chất thải rắn lớn

Cùng với tốc độ được đẩy nhanh đã và đang khiến Hà Nội trở thành đại công trường với lượng phế thải rắn xây dựng chất thành núi khổng lồ. Tái chế nguồn phế liệu xây dựng này để quay trở lại phục vụ các dự án xây dựng là một trong những điểm nhấn tại Đề án quản lý, phát triển nguồn cung khoáng sản làm vật liệu xây dựng phục vụ các dự án trên địa bàn TP Hà Nội vừa được UBND TP Hà Nội phê duyệt vào tháng 6 vừa qua. Đầu tháng 7/2026, TP Hà Nội cũng phê duyệt Kế hoạch triển khai Đề án.

Số liệu thống kê của Sở Xây dựng Hà Nội cho thấy, trung bình mỗi ngày trên địa bàn TP phát sinh khoảng 3.000-3.400 tấn chất thải rắn xây dựng. Dự báo đến năm 2030, số lượng trung bình mỗi ngày duy trì 3.400 tấn. Trong đó, khoảng 90% chất thải rắn xây dựng trên địa bàn Hà Nội là vật liệu vô cơ, có tính trơ cao và khả năng tái chế, tái sử dụng lớn.

Mặc dù thải ra số lượng chất thải rắn khổng lồ nhưng việc phân loại tại công trường lại chưa được thực hiện đồng bộ, phần lớn vẫn là thu gom hỗn hợp làm giảm đáng kể khả năng tái chế và tăng chi phí xử lý.

Công tác thu gom, vận chuyển hiện được thực hiện theo 2 hình thức: Chủ đầu tư/ nhà thầu ký hợp đồng với đơn vị có chức năng vận chuyển, hoặc thuê các tổ chức, cá nhân vận chuyển nhỏ lẻ. Đáng nói, lộ trình vận chuyển chưa được quản lý chặt chẽ nên thường xuyên xảy ra tình trạng đổ trộm chất thải rắn xây dựng tại các khu vực ven đô, các khu vực bãi đất trống, kênh mương, gây ô nhiễm môi trường và mất mỹ quan đô thị.

Nhu cầu nguồn nguyên vật liệu cho các dự án lớn trên địa bàn Hà Nội rất cao

Năng lực xử lý chất thải rắn xây dựng hiện còn hạn chế, chủ yếu tập trung tại 2 vị trí gồm khu vực 6,5 ha nút giao Pháp Vân- Cầu Giẽ và khu vực Nguyên Khê (Đông Anh) do Công ty CP Dịch vụ sản xuất Toàn Cầu thực hiện xử lý làm vật liệu san nền. Theo đánh giá của Sở Xây dựng, công suất của Công ty Toàn Cầu chưa thể đáp ứng được khối lượng chất thải rắn phát sinh của thành phố. Ước tính từ Sở này cho thấy, đến năm 2030, công suất xử lý cần đạt 4.200-4.800 tấn/ngày mới đáp ứng được đủ khối lượng phát sinh trên địa bàn.

Điều tiết vật liệu liên vùng cho Hà Nội

Trước thực trạng khan hiếm nguồn khoáng sản làm vật liệu xây dựng, trong khi TP Hà Nội đang và sắp triển khai một loạt các dự án lớn, TP Hà Nội yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các Sở, ngành tham mưu TP xác định nguồn cung trên cơ sở dự báo nhu cầu vật liệu làm cơ sở lập kế hoạch khai thác cụ thể.

Cùng với đó, đề xuất cấp có thẩm quyền ban hành cơ chế điều tiết vật liệu xây dựng liên vùng giữa Hà Nội- Hưng Yên-Bắc Ninh-Phú Thọ-Ninh Bình- Thái Nguyên- Thanh Hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho phép các nhà đầu tư, các nhà thầu được cấp phép khai thác khoáng sản, nhận chuyển nhượng quyền khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng để bù đắp nguồn vật liệu thiếu hụt phục vụ cho các dự án trên địa bàn TP.

Một trong những giải pháp trọng tâm mà Kế hoạch của TP đưa ra là nghiên cứu các giải pháp kỹ thuật để tận dụng nguồn cung vật liệu tại chỗ, xử lý nguồn chất thải rắn xây dựng để tái chế, đưa vào sử dụng tại các dự án, góp phần bù đắp đáng kể nguồn khoáng sản đang thiếu hụt hiện nay. Không những vậy, việc tận dụng chất thải rắn xây dựng còn giúp giảm ô nhiễm môi trường đáng kể khi giải pháp xử lý duy nhất là chôn lấp. Trong khi đó, việc chôn lấp chất thải rắn xây dựng cần rất nhiều thời gian mới có thể phân hủy trong lòng đất.