Thiếu siêu tàu chở dầu đe dọa dòng chảy dầu toàn cầu

Ảnh minh họa - Ảnh: Getty Images

Giá cước vận chuyển dầu tăng vọt do thiếu siêu tàu đang khiến nhiều tuyến đường dài không còn hiệu quả về kinh tế, đe dọa làm gián đoạn dòng chảy dầu toàn cầu giữa lúc nguồn cung nhiên liệu eo hẹp vì chiến tranh tại Vùng Vịnh. Tại một số khu vực, gần như không còn tàu trống để thuê. Mỗi siêu tàu dài tương đương ba sân bóng đá.

Chi phí vận chuyển tăng cao khiến dầu từ những nơi xa trở nên kém cạnh tranh hơn. Do đó, các nhà máy lọc dầu chuyển sang tìm nguồn cung gần hơn để giảm chi phí.

Theo dữ liệu từ hãng tin Bloomberg, chi phí đưa dầu từ Houston, Mỹ, tới châu Á hiện lên tới khoảng 26 USD/thùng, tương đương 52 triệu USD cho một chuyến hàng. Con số này bằng khoảng 1/4 giá hợp đồng tương lai dầu West Texas Intermediate (WTI). Trước chiến tranh Mỹ - Iran, chi phí vận chuyển chỉ chiếm một phần nhỏ trong giá dầu giao tới khách hàng.

CƯỚC TÀU CAO KHIẾN DẦU VẬN CHUYỂN ĐƯỜNG DÀI KÉM CẠNH TRANH

Cước tàu tăng mạnh đang mang lại khoản lợi nhuận khổng lồ cho nhóm chủ tàu chi phối thị trường. Một số lãnh đạo doanh nghiệp cho biết mức giá hiện nay từng được xem là khó tưởng tượng. Tổng vốn hóa của các công ty vận tải dầu lớn nhất thế giới đã tăng lên mức kỷ lục gần 70 tỷ USD trong tuần trước.

Tuy nhiên, giới giao dịch lo ngại chi phí vận chuyển có thể tăng đến mức cản trở hoạt động mua bán dầu. Cước tàu quá cao có thể khiến một số nhà máy lọc dầu không còn lợi nhuận khi chế biến dầu thô thành nhiên liệu. Điều này khiến họ hạn chế mua dầu từ những nguồn ở xa, ngay cả khi nhu cầu sản xuất xăng và dầu diesel vẫn lớn.

Theo Bloomberg, trên tuyến vận tải quan trọng nhất của ngành, các siêu tàu chở dầu thô cỡ siêu lớn (VLCC), có sức chứa khoảng 2 triệu thùng, đang thu về hơn 1,2 triệu USD/ngày khi vận chuyển dầu từ Vịnh Ba Tư tới Trung Quốc. Áp lực tăng giá hiện cũng lan sang nhiều phân khúc khác của thị trường vận tải biển.

“Chi phí vận chuyển dầu chưa bao giờ cao đến thế”, ông Saad Rahim, chuyên gia kinh tế trưởng của tập đoàn giao dịch hàng hóa Trafigura, phát biểu tại Diễn đàn Nhà đầu tư Hàng hóa Bloomberg ngày 17/9.

Theo ông Rahim, cước vận chuyển đang chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng giá trị lô dầu, khiến vấn đề hậu cần trở thành yếu tố quan trọng hơn nhiều đối với thị trường.

Cước tàu tăng vọt đang khiến một số tuyến vận tải đường dài, vốn trở nên quan trọng sau khi chiến tranh Mỹ - Iran làm đảo lộn dòng chảy năng lượng, mất dần sức hấp dẫn.

Dữ liệu theo dõi tàu của công ty phân tích năng lượng và vận tải biển Vortexa cho thấy lượng dầu vận chuyển từ Mỹ sang châu Á đã giảm trong những tuần gần đây, khi chi phí vận tải trên tuyến này tăng khoảng 3 lần.

Theo nguồn tin của Bloomberg, một nhà máy lọc dầu Nhật Bản gần đây phải mua dầu thô Alaska do quãng đường vận chuyển tương đối ngắn, dù loại dầu này thường không phù hợp với các cơ sở lọc dầu của nước này.

Tại châu Âu, cuộc cạnh tranh tìm kiếm dầu từ các nguồn cung gần đang đẩy giá trên thị trường giao ngay tăng mạnh. Trong khi hợp đồng tương lai dầu Brent tuần trước có lúc tiến sát 110 USD/thùng, giá dầu Brent giao ngay trên thị trường vật chất, được đo bằng Dated Brent, đã vượt 131 USD/thùng.

Các nhà máy lọc dầu châu Âu cũng gấp rút tìm nguồn thay thế dầu Trung Đông, do Saudi Arabia không phân bổ dầu theo các hợp đồng dài hạn của tháng tới sau khi đường ống Đông - Tây ngừng hoạt động.

Trái lại, hoạt động mua bán dầu Angola diễn ra chậm chạp vì phần lớn lượng dầu này thường phải vượt hàng nghìn km để tới Trung Quốc.

“Giá cước cao hiện nay có thể tự hạ nhiệt theo thời gian. Khi chi phí vận chuyển vượt quá lợi nhuận từ chênh lệch giá dầu giữa các khu vực, nhiều tuyến giao dịch sẽ không còn hiệu quả và nhu cầu đối với dầu vận chuyển đường dài sẽ giảm”, ông Sumit Ritolia, quản lý cấp cao phụ trách mô hình tại công ty phân tích Kpler, nhận định với Bloomberg.

THỊ TRƯỜNG GẦN NHƯ KHÔNG CÒN TÀU TRỐNG

Các nhà môi giới lâu năm cho biết chưa bao giờ nguồn cung siêu tàu chở dầu khan hiếm như hiện nay. Tùy từng địa điểm và thời điểm, thị trường chỉ còn rất ít, thậm chí không có tàu trống để thuê.

Tình trạng thiếu tàu cũng đang lan sang các phân khúc nhỏ hơn. Một số nhà máy lọc dầu châu Á phải dùng tàu Aframax có sức chứa khoảng 700.000 thùng để nhập dầu từ Mỹ, thay vì sử dụng siêu tàu như thông thường.

Với các chuyến hàng xuất phát từ những cảng ven Đại Tây Dương, trong đó có Brazil, khách hàng phải thuê hai tàu Suezmax, mỗi tàu chở khoảng 1 triệu thùng, thay vì một siêu tàu có sức chứa 2 triệu thùng như thông thường.

Nhu cầu tăng kéo thu nhập của tàu Suezmax lên bình quân hơn 300.000 USD/ngày. Mức giá này thường chỉ xuất hiện trên những tuyến tàu phải đi vào hoặc rời khỏi vùng chiến sự.

Giá cước tăng vọt chủ yếu do tác động của chiến tranh Mỹ - Iran và việc tập đoàn Sinokor của Hàn Quốc gom mua, thuê hàng loạt siêu tàu chở dầu. Đợt mở rộng đội tàu này làm giảm số tàu có thể thuê trên thị trường, đẩy giá cước tăng ngay cả trước khi chiến tranh Iran bùng phát.

Các tàu vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz phải hoạt động lâu hơn do cần chuyển tải gần Oman. Một số tàu khác phải đi vòng hàng nghìn km quanh châu Phi để nhận dầu tại Địa Trung Hải. Trong khi đó, khách mua châu Á chuyển sang nhập dầu từ châu Mỹ để bù đắp nguồn cung Trung Đông bị gián đoạn.

Những hành trình dài và phức tạp hơn khiến tàu phải hoạt động lâu hơn cho mỗi chuyến, làm giảm số tàu sẵn sàng nhận đơn hàng mới và tiếp tục đẩy giá cước lên cao.

Vấn đề lớn đối với giới giao dịch hiện nay là mặt bằng cước này có thể kéo dài bao lâu. Hợp đồng tương lai dầu diesel tại châu Âu đang giao dịch gần 200 USD/thùng, cho thấy các nhà máy lọc dầu trong khu vực vẫn cần tìm mua mọi loại dầu có thể tiếp cận.

“Trước đây, cước vận tải chỉ chiếm một phần nhỏ trong giá dầu giao tới khách hàng. Tuy nhiên, chi phí này hiện có ảnh hưởng lớn hơn nhiều tới thị trường dầu mỏ và đang tác động trực tiếp đến khách mua cuối cùng”, ông Xavier Tang, chuyên gia phân tích thị trường cấp cao tại Vortexa, cho biết.