Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng cảnh báo thách thức an ninh mạng từ công nghệ lượng tử

Ngày 22/5, tại Hà Nội, Vietnam Security Summit 2026 chính thức diễn ra với chủ đề "Bảo vệ tương lai số trong thế giới hậu lượng tử & AI". Sự kiện do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia phối hợp cùng IEC Group và các đơn vị liên quan tổ chức trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và điện toán lượng tử đang làm thay đổi sâu sắc cục diện an ninh mạng toàn cầu.

Bài toán mới về bảo vệ dữ liệu

Phát biểu tại sự kiện, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng - Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh Tác chiến không gian mạng, Bộ Quốc phòng cho rằng, chuyển đổi số, dữ liệu số và Internet hiện đã trở thành nền tảng cho hầu hết hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ thiết yếu của quốc gia.

Nếu trước đây tài sản quan trọng nhất của doanh nghiệp là nhà xưởng, máy móc, nguồn vốn thì ngày nay, dữ liệu, hệ thống công nghệ thông tin và hạ tầng số đã trở thành "mạch máu" vận hành của nền kinh tế hiện đại. Từ thực tế đó, vấn đề bảo đảm an ninh mạng không còn là câu chuyện riêng của các cơ quan chuyên trách như công an, quốc phòng mà đã trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp - những đơn vị đang trực tiếp vận hành và khai thác nhiều hệ thống thông tin quan trọng.

Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng - Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh Tác chiến không gian mạng, Bộ Quốc phòng phát biểu tại sự kiện Vietnam Security Summit 2026

Theo Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng, khi nhắc đến hạ tầng trọng yếu quốc gia, nhiều người thường nghĩ tới các công trình như điện lực, giao thông, viễn thông, ngân hàng, dầu khí, hệ thống cấp thoát nước. Trong thời đại số, khái niệm hạ tầng trọng yếu đã mở rộng từ các công trình hữu hình sang cả những hệ thống vận hành trên không gian mạng.

"Một trung tâm dữ liệu có thể bị tê liệt, làm gián đoạn hoạt động của hàng triệu người dùng. Một cuộc tấn công mạng vào hệ thống ngân hàng có thể gây đình trệ thanh toán diện rộng. Một sự cố trong hệ thống công nghiệp có thể ảnh hưởng đến điện lực, giao thông, logistics hoặc các khu công nghiệp", Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng phân tích.

Đặc biệt, trong bối cảnh thế giới bước vào kỷ nguyên lượng tử và trí tuệ nhân tạo, chúng ta đang phải đối diện với những chiến lược "thu thập trước, giải mã sau" của các quốc gia sở hữu công nghệ, trong đó có công nghệ lượng tử. Đây là nguy cơ buộc các quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp phải nhìn nhận lại năng lực bảo vệ dữ liệu, hệ thống thông tin và hạ tầng số của mình.

Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng cũng chỉ rõ, phần lớn các hệ thống số hiện nay không nằm trong lĩnh vực quản lý trực tiếp của Nhà nước mà do doanh nghiệp đầu tư, quản lý và vận hành. Vì vậy, doanh nghiệp vừa đóng vai trò phát triển kinh tế, vừa là thành phần trực tiếp tham gia bảo đảm ổn định quốc gia trên không gian mạng.

"Bảo đảm an ninh mạng cho hạ tầng trọng yếu quốc gia phải được nhìn nhận là một nhiệm vụ chiến lược lâu dài và mang ý nghĩa sống còn đối với sự phát triển của đất nước", lãnh đạo Bộ Tư lệnh Tác chiến không gian mạng nhấn mạnh.

Tấn công mạng chuyển sang quy mô lớn, có tổ chức

Đánh giá về các nguy cơ hiện nay, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng cho biết, trước đây các cuộc tấn công mạng chủ yếu nhằm mục đích phá hoại đơn lẻ, trục lợi tài chính nhỏ lẻ thì nay đã chuyển sang quy mô lớn, có tổ chức, có chiều sâu về mặt kỹ thuật. Nhiều nhóm tấn công mạng đã sử dụng trí tuệ nhân tạo, khai thác các lỗ hổng zero-day, tấn công vào chuỗi cung ứng phần mềm hoặc cài đặt mã độc âm thầm trong thời gian dài trước khi thực hiện phá hoại.

Đặc biệt, nhiều cuộc tấn công không còn chỉ nhằm vào đánh cắp dữ liệu thông thường mà hướng tới làm gián đoạn dịch vụ thiết yếu, chiếm quyền điều khiển, phá hoại hạ tầng vận hành và gây mất niềm tin xã hội. Những hệ lụy này có thể tạo ra ảnh hưởng lớn về kinh tế và an ninh quốc gia.

Theo Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng, thực tế trên thế giới đã ghi nhận nhiều sân bay, bệnh viện, nhà máy điện, hệ thống dầu khí, ngân hàng hoặc các tập đoàn công nghệ lớn bị tấn công, thậm chí bị tê liệt bởi tấn công mạng. Điều đó cho thấy không có tổ chức nào quá lớn để có thể đứng ngoài nguy cơ bị tấn công.

Toàn cảnh phiên cấp cao Vietnam Security Summit 2026

Bên cạnh đó, phần lớn hệ thống số hiện nay đang phụ thuộc vào phần mềm và nền tảng của nước ngoài, các nền tảng điện toán đám mây xuyên biên giới, thiết bị mạng nhập khẩu hoặc công nghệ lõi ở nước ngoài. Việc phụ thuộc này mang lại lợi ích về tốc độ triển khai và chi phí, song cũng đặt ra nhiều rủi ro chiến lược như nguy cơ mất kiểm soát dữ liệu, gián đoạn dịch vụ hoặc phụ thuộc vào các nhà cung cấp bên ngoài.

Nhiều doanh nghiệp vẫn xem đầu tư cho an ninh mạng là khoản chi phí phụ, chưa coi đây là chi phí sống còn. Có doanh nghiệp đầu tư lớn cho chuyển đổi số nhưng dành nguồn lực rất hạn chế cho bảo mật và an ninh mạng. Có hệ thống được triển khai nhanh để phục vụ kinh doanh nhưng thiếu đánh giá rủi ro an ninh mạng. Trong khi đó, chỉ một sự cố mạng nghiêm trọng cũng có thể khiến doanh nghiệp mất dữ liệu, mất khách hàng, mất uy tín, thậm chí mất khả năng tồn tại trên thị trường.

Về nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực an ninh mạng, nhiều doanh nghiệp hiện còn thiếu đội ngũ chuyên gia, thiếu lực lượng giám sát an ninh mạng, thiếu quy trình ứng phó và thiếu khả năng kiểm thử, đánh giá độc lập. Đặc biệt, doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp nhiều khó khăn trong xây dựng lực lượng chuyên trách do hạn chế về kinh phí, đầu tư.

Trước những thách thức đặt ra, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng cho rằng, bảo đảm an ninh mạng cần được triển khai theo hướng tổng thể, chủ động và chiến lược lâu dài. Điều đầu tiên cần thay đổi là chuyển từ tư duy ứng phó sang tư duy chủ động phòng ngừa. Trong an ninh mạng, phòng ngừa luôn mang lại hiệu quả cao hơn khắc phục hậu quả. Doanh nghiệp cần coi an ninh mạng là một phần trong quá trình thiết kế hệ thống ngay từ đầu, thay vì chỉ bổ sung sau khi xảy ra sự cố.

Theo ông, một quốc gia không thể bảo đảm chủ quyền số nếu chỉ phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài. Do đó, cần từng bước phát triển các nền tảng trong nước, thúc đẩy sản phẩm an ninh mạng Việt Nam, xây dựng trung tâm dữ liệu trong nước và nâng cao năng lực tự chủ về công nghệ.

Tuy nhiên, công nghệ dù hiện đại đến đâu thì con người vẫn là yếu tố quyết định. Rất nhiều cuộc tấn công thành công xuất phát từ việc lộ lọt thông tin cá nhân, thiếu tuân thủ quy trình hoặc kiểm soát nội bộ chưa chặt chẽ. Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng văn hóa an ninh mạng trong tổ chức.

Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng khẳng định, doanh nghiệp hôm nay không còn đơn thuần là đối tượng thụ hưởng môi trường an toàn mà đã trở thành lực lượng trực tiếp kiến tạo môi trường đó. Mỗi doanh nghiệp an toàn sẽ góp phần hình thành một nền kinh tế số an toàn, mỗi hệ thống được bảo vệ sẽ góp phần củng cố ổn định quốc gia trên không gian mạng, mỗi khoản đầu tư cho an ninh mạng hôm nay chính là đầu tư cho sự phát triển bền vững của ngày mai.