Thờ cúng tổ tiên ngày Tết - nếp nhà gìn giữ qua bao thế hệ

Bàn thờ gia tiên ngày Tết. (Ảnh: Bích Hằng/Vietnam+)

Thờ cúng tổ tiên là một phong tục lâu đời, đã trở thành nét đẹp văn hóa trong đời sống của người Việt. Đó là cách con cháu bày tỏ lòng hiếu thảo, nhớ về công ơn sinh thành, dưỡng dục của ông bà, cha mẹ và cũng là cách để mỗi người tự nhắc mình về cội nguồn của gia đình, dòng tộc.

Trong nhiều ngôi nhà Việt, bàn thờ tổ tiên luôn được đặt ở vị trí trang trọng nhất. Dù giàu hay nghèo, dù ở phố hay làng quê, không gian thờ cúng vẫn hiện diện như một phần không thể thiếu của một mái ấm. Thờ cúng tổ tiên không đơn thuần là nghi lễ cúng bái, đó là cách con cháu thể hiện tấm lòng biết ơn, là đạo lý “uống nước nhớ nguồn” đã ăn sâu trong nếp nghĩ, nếp sống của người Việt.

Vào dịp Tết Nguyên đán, phong tục này lại càng trở nên ý nghĩa khi con cháu từ khắp nơi trở về, cả gia đình sum họp, cùng nhau thắp hương trước bàn thờ tổ tiên - khoảnh khắc thiêng liêng kết nối các thế hệ và cầu mong một Năm mới bình an, may mắn.

Ý nghĩa của việc thờ cúng tổ tiên trong ngày Tết

Thờ cúng tổ tiên ngày Tết mang theo nhiều tầng ý nghĩa, vừa thiêng liêng, vừa rất đỗi gần gũi trong đời sống gia đình người Việt. Đó là sự hòa quyện giữa niềm tin tâm linh và tình cảm gia đình, giữa truyền thống xưa và nhịp sống hôm nay.

Bàn thờ gia tiên ngày Tết được bài trí trang trọng, ấm cúng. (Ảnh: Vietnam+)

Đây là dịp để con cháu tưởng nhớ và bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với các thế hệ tổ tiên đã khuất. Thông qua nghi lễ thờ cúng, mỗi gia đình nhắc nhở nhau về công lao sinh thành, dưỡng dục của ông bà, cha mẹ, đồng thời bồi đắp ý thức gìn giữ truyền thống và những giá trị tốt đẹp của dòng tộc cho thế hệ sau.

Bên cạnh đó, thờ cúng tổ tiên ngày Tết còn mang ý nghĩa gửi gắm những ước vọng tốt đẹp cho năm mới. Người Việt tin rằng tổ tiên luôn dõi theo, che chở và phù hộ cho con cháu. Những nén hương đầu năm là lời cầu mong bình an, sức khỏe, tài lộc và sự hanh thông trong cuộc sống, giúp mỗi người thêm vững tâm bước vào một Năm mới.

Không chỉ vậy, bàn thờ tổ tiên còn được xem là trung tâm gắn kết gia đình. Trong những ngày Tết, khoảnh khắc cả nhà quây quần bên bàn thờ gia tiên, cùng thắp hương, dâng lễ tạo nên sợi dây vô hình kết nối các thế hệ. Đó là không khí sum họp ấm áp, là nền tảng để gìn giữ sự đoàn kết, yêu thương trong mỗi gia đình Việt.

Chuẩn bị bàn thờ tổ tiên ngày Tết

Tết đến, việc chuẩn bị bàn thờ tổ tiên luôn được các gia đình chú trọng hơn thường ngày. Không gian thờ cúng được chăm chút cẩn thận, bởi đây là nơi linh thiêng nhất trong ngôi nhà, thể hiện tấm lòng thành kính của con cháu đối với ông bà, tổ tiên.

Từ việc lau dọn bàn thờ, sắp xếp đồ thờ cho đến bày biện lễ vật, mọi công đoạn đều cần sự tỉ mỉ và nhẹ nhàng. Với nhiều người, việc chuẩn bị bàn thờ ngày Tết cũng là cách để gác lại những bộn bề cuối năm, dành thời gian chăm lo cho nếp nhà và đời sống tinh thần của gia đình.

Bao sái bàn thờ

Bao sái ban thờ ngày Tết là nghi thức dọn dẹp, lau chùi bàn thờ, tỉa chân nhang trước Giao thừa để xua vận cũ, đón tài lộc, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên. Việc này thường được thực hiện sau lễ cúng ông Công ông Táo (khoảng 23 tháng Chạp) hoặc trước 30 Tết.

(Ảnh: Bích Hằng/Vietnam+)

Trước khi tiến hành, gia chủ thắp hương và đọc văn khấn xin phép thần linh, tổ tiên cho phép lau dọn bàn thờ. Việc bao sái thường bao gồm lau đồ thờ bằng nước ngũ vị hương hoặc rượu gừng, thực hiện từ trên xuống dưới, rút tỉa chân nhang và sắp xếp lại các vật phẩm thờ cúng.

Trong quá trình này, cần tránh xê dịch bát hương, tượng thờ và luôn thao tác nhẹ nhàng, cẩn thận.

Sau khi hoàn tất, gia chủ thực hiện bài khấn, kính báo với các vị thần về việc đã lau dọn xong và mời họ trở lại bàn thờ. Bài khấn thường bao gồm lời cảm tạ cho năm cũ và cầu mong may mắn, tài lộc cho Năm mới.

Bày lễ vật trên bàn thờ

Tết là thời điểm quan trọng trong năm cho nên bàn thờ ngày Tết cũng trở nên đặc biệt. Việc trang hoàng bàn thờ tùy thuộc điều kiện hoàn cảnh mỗi nhà nhưng mâm ngũ quả, bao gồm 5 loại trái cây tươi tượng trưng cho lời cầu chúc phúc lộc viên mãn, là không thể thiếu.

Tùy theo vùng miền mà loại quả có thể khác nhau. Mâm ngũ quả của người miền Bắc thường bày chuối xanh, bưởi vàng, hồng đỏ, lê trắng, quýt da cam tượng trưng cho mong ước: Phú (giàu có) - Quý (sang trọng) - Thọ (sống lâu) - Khang (khỏe mạnh) - Ninh (bình yên).

Người miền Nam lại trọng về ý nghĩa phát âm các loại quả nên mâm ngũ quả thường bao gồm mãng cầu, sung, dừa xiêm, đu đủ, xoài, với mong ước “Cầu sung vừa đủ xài.”

Trong khi đó, người miền Trung lại không quá câu nệ về hình thức hay ý nghĩa của các loại quả, nên mâm ngũ quả ngày Tết của mỗi nhà có thể không giống nhau, quả gì cũng được miễn tươi ngon và gia chủ thành tâm dâng kính tổ tiên. Có thể kể đến một số loại quả thường thấy như thanh long, dưa hấu, dứa, mãng cầu, cam, quýt, hồng, na...

Trên bàn thờ ngày Tết không thể thiếu hoa tươi. Các loại hoa được trưng gồm hoa hồng đỏ, hoa huệ trắng, hoa cúc vàng, lay-ơn đỏ, sen hồng, hoa đồng tiền…

Bàn thờ gia tiên ngày Tết ở miền Bắc thường có hoa đào. (Ảnh: Bích Hằng/Vietnam+)

Ngoài những loài hoa kể trên, người miền Bắc thường trưng thêm cành đào bích trên bàn thờ gia tiên. Hoa đào đỏ chứa sinh khí lớn có huyền lực tiêu trừ mọi điều xấu xa, mang lại may mắn, tài lộc. Còn người miền Trung và miền Nam trưng hoa mai vàng tượng trưng cho phú quý, sung túc.

Hương thắp ngày Tết có thể là hương nén, hương vòng hoặc hương sào, với mục đích để hương khói duy trì liên tục trong những ngày Tết. Việc bày biện bàn thờ thường hoàn tất vào sáng 30 Tết, để không gian thờ cúng luôn ấm áp, trang nghiêm trong suốt dịp Tết.

Theo phong tục cổ truyền, lễ vật không thể thiếu trên bàn thờ gia tiên của người Việt là bánh chưng-bánh dày tượng trưng cho Trời-Đất và sự no ấm, thịnh vượng.

Tùy theo điều kiện kinh tế hay văn hóa từng miền mà trên bàn thờ có thêm cặp dưa hấu xanh, cặp bánh chưng hay bánh tét... Các lễ vật thường được bày theo cặp với ý nghĩa quan hệ phu-phụ thuận hòa.

Ngoài các lễ vật trên, còn có thêm đĩa trầu cau, chén nước, và các loại bánh trái, vật thực khác. Những lễ vật quen thuộc ấy không chỉ để dâng kính tổ tiên, mà còn góp phần tạo nên không khí Tết truyền thống, gần gũi và ấm cúng.

Khi bàn thờ gia tiên ngày Tết được chăm chút chu đáo, đó không chỉ là sự trang nghiêm của không gian tâm linh, mà còn là cảm giác an yên, đủ đầy để mỗi gia đình bước vào Năm mới với nhiều hy vọng tốt lành./.

(Vietnam+)