Thoát vị đĩa đệm khi nào cần phẫu thuật?

Chẩn đoán "thoát vị đĩa đệm" trên phim chụp cộng hưởng từ (MRI) thường khiến người bệnh lo lắng, thậm chí nghĩ rằng đã thoát vị thì sớm muộn cũng phải mổ. Thực tế không phải vậy. Quyết định phẫu thuật không chỉ dựa vào hình ảnh thoát vị mà quan trọng hơn là mức độ chèn ép thần kinh và triệu chứng lâm sàng.

1. Vì sao đĩa đệm bị thoát vị?

Đĩa đệm nằm giữa hai đốt sống, có vai trò hấp thu lực và giúp cột sống vận động. Theo thời gian, đĩa đệm có thể mất nước, thoái hóa và giảm độ đàn hồi. Khi vòng sợi bên ngoài bị nứt hoặc yếu đi, phần nhân nhầy bên trong có thể lồi hoặc thoát ra ngoài, tạo thành thoát vị đĩa đệm.

Thoát vị đĩa đệm là một trong những nguyên nhân thường gặp gây đau cột sống. Ảnh M.H

Tuổi cao, lao động nặng, mang vác sai tư thế, vận động đột ngột, thừa cân, hút thuốc và các tình trạng làm tăng tải trọng lên cột sống có thể góp phần làm tăng nguy cơ.

2. Thoát vị đĩa đệm có thể gây những mức độ tổn thương nào?

Mức độ biểu hiện rất khác nhau. Có người thoát vị trên MRI nhưng hoàn toàn không có triệu chứng. Ngược lại, một thoát vị không quá lớn nhưng nằm đúng vị trí có thể chèn ép rễ thần kinh và gây đau lan từ thắt lưng xuống chân, tê, kiến bò hoặc yếu cơ.

Ở mức độ nặng hơn, chèn ép thần kinh có thể gây giảm lực vận động, khó đi lại hoặc rối loạn chức năng thần kinh. Đặc biệt, nếu chèn ép các cấu trúc thần kinh vùng đuôi ngựa, người bệnh có thể xuất hiện tê vùng yên ngựa, rối loạn tiểu tiện hoặc đại tiện. Đây là tình trạng cấp cứu cần được đánh giá và xử trí nhanh.

3. Không phải cứ thoát vị là phải phẫu thuật

Phần lớn người bệnh thoát vị đĩa đệm không cần phẫu thuật ngay. Nếu chỉ đau lưng hoặc đau lan theo rễ thần kinh nhưng chưa có thiếu hụt thần kinh tiến triển, bác sĩ thường cân nhắc điều trị bảo tồn như điều chỉnh hoạt động, thuốc giảm đau phù hợp, vật lý trị liệu và phục hồi chức năng.

Nhiều trường hợp triệu chứng cải thiện theo thời gian và một số khối thoát vị thậm chí có thể tự giảm kích thước.

4. Khi nào phẫu thuật trở thành lựa chọn cần thiết?

Phẫu thuật thường được cân nhắc khi người bệnh có thiếu hụt thần kinh rõ hoặc tiến triển, chẳng hạn yếu cơ tăng dần, mất chức năng vận động; hoặc khi đau thần kinh kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và không đáp ứng với điều trị bảo tồn phù hợp.

Quyết định phẫu thuật cần được đưa ra trên cơ sở kết hợp giữa triệu chứng – khám lâm sàng – hình ảnh học – đáp ứng điều trị, thay vì chỉ nhìn vào kết quả MRI. Ảnh BVĐK Phú Thọ

Đặc biệt, bí tiểu hoặc tiểu không tự chủ mới xuất hiện, mất kiểm soát đại tiện, tê vùng quanh hậu môn – sinh dục hoặc yếu hai chân tiến triển có thể là dấu hiệu hội chứng đuôi ngựa. Đây là tình huống cần đến cơ sở y tế khẩn cấp để được đánh giá phẫu thuật giải ép.

Một nguyên tắc quan trọng là không quyết định mổ chỉ dựa trên kích thước khối thoát vị trên MRI. Hình ảnh phải được đối chiếu với triệu chứng, khám thần kinh và diễn biến bệnh.

5. Người bệnh nên làm gì khi được chẩn đoán?

Trước hết, không nên quá hoang mang khi thấy kết quả MRI ghi "thoát vị đĩa đệm". Hãy xác định: khối thoát vị nằm ở đâu, có chèn ép rễ thần kinh hay tủy sống không, người bệnh có yếu cơ hay rối loạn cảm giác không và triệu chứng có tiến triển hay không.