Thói quen đang âm thầm 'nuôi dưỡng' ung thư dạ dày

Không chỉ rượu bia, nhiều món ăn quen thuộc của người Việt được cảnh báo có thể thúc đẩy ung thư dạ dày tiến triển. Ảnh: Dianping.

Theo số liệu của Cơ quan Nghiên cứu Quốc tế về Ung thư (IARC) thuộc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) GLOBOCAN 2022 ung thư dạ dày đứng thứ 5 thế giới về số ca mắc mới với 968.784 trường hợp, đồng thời xếp thứ 5 về số ca tử vong với 660.175 người mỗi năm. Tại Việt Nam, căn bệnh này cũng nằm trong top 5 ung thư phổ biến nhất, ghi nhận 16.277 ca mắc mới và 13.264 ca tử vong hàng năm.

Đáng chú ý, hơn một nửa bệnh nhân được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, khối u xâm lấn sâu hoặc di căn, khiến khả năng điều trị triệt căn giảm đáng kể.

Những "thủ phạm" giấu mặt

Trao đổi với Tri Thức - Znews, thạc sĩ, bác sĩ Dương Thị Phượng, khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đại học Y Dược - cơ sở Linh Đàm (Hà Nội), cho biết ung thư dạ dày là một trong những bệnh ung thư đường tiêu hóa có xu hướng gia tăng. Trong đó, chế độ dinh dưỡng là một yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được với bằng chứng mạnh nhất liên quan đến thực phẩm bảo quản bằng muối, uống rượu mức cao và thừa cân béo phì.

Những người thường xuyên ăn thực phẩm nhiều muối như cá muối, thịt muối, đồ hộp, thực phẩm hun khói hoặc đồ chế biến sẵn có nguy cơ mắc ung thư dạ dày cao hơn bình thường.

Các loại xúc xích, thịt xông khói, giăm bông hay thịt nguội chứa nhiều chất bảo quản. Ảnh: Cocciatartufi.

Các loại thịt chế biến như xúc xích, thịt xông khói, giăm bông hay thịt nguội thường được xử lý bằng muối, nitrit, hun khói hoặc các phương pháp bảo quản khác. Các quá trình này có thể liên quan đến sự hình thành hoặc phơi nhiễm với các hợp chất N nitroso và hydrocarbon thơm đa vòng, là những chất có tiềm năng gây nguy cơ ung thư.

Không chỉ vậy, tiêu thụ quá nhiều thịt đỏ cũng làm tăng nguy cơ ung thư đường tiêu hóa, đặc biệt là ung thư đại trực tràng. Cơ quan nghiên cứu Ung thư quốc tế (IRAC) ghi nhận việc tiêu thụ 100 gram thịt đỏ mỗi ngày làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng khoảng 17-18%.

Đặc biệt, khi chế biến thực phẩm ở nhiệt độ cao như nướng cháy, chiên rán nhiều dầu mỡ cũng có thể hình thành amin dị vòng và hydrocarbon thơm đa vòng. Các chất này có khả năng gây biến đổi AND trong nghiên cứu thực nghiệm, vì vậy nên hạn chế ăn phần cháy khét và ưu tiên cách chế biến nhẹ hơn như luộc, hấp.

Bên cạnh chế độ ăn uống, nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) kéo dài có thể gây viêm mạn tính, teo niêm mạc, dị sản ruột và làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày, nhất là khi kèm hút thuốc, ăn mặn hoặc tiền sử gia đình.

Thạc sĩ, bác sĩ Dương Thị Phượng, khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đại học Y Dược - cơ sở Linh Đàm. Ảnh: BSCC.

Ngoài ra, theo bác sĩ Phượng, thừa cân và béo phì cũng có nguy cơ ung thư dạ dày vùng tâm vị.

Rượu bia cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Việc lạm dụng đồ uống có cồn liên quan đến nhiều bệnh lý tiêu hóa, đặc biệt là dạ dày và thực quản. Cụ thể, cồn được hấp thu nhanh qua dạ dày. Khi sử dụng với lượng lớn trong thời gian dài, niêm mạc dạ dày dễ bị tổn thương, gây viêm loét mạn tính và làm tăng nguy cơ ung thư.

Không chỉ thực phẩm, thói quen sinh hoạt và tâm lý cũng ảnh hưởng lớn đến dạ dày. Theo bác sĩ Phượng, căng thẳng kéo dài, ăn quá nhanh, vừa ăn vừa làm hoặc nằm ngay sau ăn có thể làm nặng thêm các triệu chứng khó tiêu, đầy bụng, trào ngược ở một số người.

Tuy nhiên, đây không phải là các yếu tố nguy cơ ung thư dạ dày có mức bằng chứng mạnh như HP, thực phẩm bảo quản bằng muối, rượu bia, hút thuốc và thừa cân béo phì.

"Ăn nhanh, nhai không kỹ làm giảm hiệu quả tiết men tiêu hóa, khiến hấp thu dinh dưỡng kém. Ngoài ra, ăn tối muộn hoặc ăn xong đi ngủ ngay cũng gây hại. Do thức ăn cần 4-6 giờ để tiêu hóa hoàn toàn khỏi dạ dày, nếu ăn khuya và đi ngủ ngay khi thức ăn chưa tiêu hóa hết dễ gây nguy cơ trào ngược, khó ngủ và ảnh hưởng sức khỏe", chuyên gia dinh dưỡng nói.

Vi khuẩn HP, đồ ăn mặn và stress kéo dài được xem là những yếu tố hàng đầu làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày. Ảnh: Việt Linh.

Những nguyên tắc giúp bảo vệ dạ dày

Để giảm nguy cơ mắc bệnh dạ dày và ung thư, bác sĩ khoa Dinh dưỡng khuyến cáo cần duy trì chế độ ăn uống khoa học và lối sống lành mạnh.

Trong đó, nguyên tắc quan trọng là ăn đúng giờ, đủ bữa và không bỏ bữa sáng. Duy trì bữa ăn đều đặn, trong đó có bữa sáng, có thể giúp hạn chế tình trạng quá đói, ăn bù quá mức và khó chịu đường tiêu hóa ở một số người..

Người dân nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm quá mặn hoặc hun khói. Đồng thời tránh thói quen vừa ăn vừa làm, ăn quá nhanh hoặc thiếu tập trung khi ăn.

Việc ăn chậm, nhai kỹ không chỉ hỗ trợ tiêu hóa mà còn giúp tạo cảm giác no lâu, hạn chế ăn quá mức.

Đối với người mắc bệnh dạ dày như viêm loét, bác sĩ khuyến cáo không nên để quá đói hoặc ăn quá no, hạn chế rượu bia, thuốc lá, thức ăn quá cay, quá chua nếu làm nặng triệu chứng, và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ. Nên chia nhỏ bữa ăn trong ngày. Một số thực phẩm giàu tinh bột như bánh mì có thể giúp hấp thu bớt axit dạ dày.

Ngoài ra, người dân nên tăng cường chế độ ăn cân đối với cá, các loại hạt, rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và đậu đỗ.