Thống đốc Phạm Đức Ấn: Không hạ chuẩn tín dụng, ngân hàng vẫn phải chủ động tìm doanh nghiệp

Đây là chỉ đạo của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Phạm Đức Ấn Tại Hội nghị Tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), được tổ chức ngày 18/9.

Mở rộng vốn nhưng không hạ chuẩn tín dụng

Ông Nguyễn Xuân Bắc, Phó Vụ trưởng phụ trách Vụ Tín dụng (NHNN) cho biết quy mô vốn chảy vào khu vực này liên tục tăng trưởng mạnh mẽ.

Toàn cảnh Hội nghị.

Tính riêng 8 tháng đầu năm 2026, doanh số giải ngân cho khối DNNVV đạt trên 3,8 triệu tỷ đồng. Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, tổng doanh số cho vay nhóm này đã vượt 21,7 triệu tỷ đồng, tương ứng mức bình quân hơn 4,3 triệu tỷ đồng mỗi năm. Dư nợ của khối DNNVV hiện chiếm khoảng 20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao hơn 2 điểm phần trăm so với mức tăng trưởng tín dụng chung. 

Song song đó, nguồn vốn ưu đãi quy mô 407.000 tỷ đồng với sự tham gia của 19 ngân hàng thương mại đang áp dụng mức lãi suất cho vay thấp hơn tối thiểu 1% mỗi năm so với thông thường nhằm hỗ trợ các động lực tăng trưởng.

Dù nguồn cung tiền tệ không thiếu, ông Bắc nhấn mạnh việc tiếp cận tín dụng vẫn là bài toán nan giải. Khi các nhà băng áp dụng đầy đủ chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế thì yêu cầu về tính minh bạch tài chính, phương án trả nợ và tài sản bảo đảm ngày càng khắt khe. Do đó, việc khơi thông dòng vốn không thể thực hiện bằng phương pháp hạ chuẩn điều kiện tín dụng.

Nút thắt hiện nay đến từ cả hai phía. Ngân hàng gặp khó vì dữ liệu đánh giá doanh nghiệp còn rời rạc, chưa kết nối đồng bộ với cơ quan thuế, hải quan để thẩm định thực chất sức khỏe tài chính. Trong khi đó, nhiều DNNVV vẫn tồn tại điểm yếu cố hữu về năng lực quản trị, số liệu kế toán thiếu minh bạch, có sự chênh lệch giữa báo cáo thuế và sổ sách nội bộ. 

Tình trạng ứ đọng dòng tiền do nợ đọng, hàng tồn kho lớn cùng việc tài sản bảo đảm vướng quy hoạch hoặc chưa hoàn thiện pháp lý xây dựng khiến ngân hàng không có cơ sở giải ngân.

Bàn về lối mở cho doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Bích Thủy, Phó Trưởng Phòng Hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh thuộc Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho biết cơ quan quản lý đang xây dựng dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa để thay thế luật năm 2017 với nhiều thay đổi mang tính căn cơ.

Theo định hướng mới, các tổ chức tín dụng được khuyến khích thẩm định cho vay dựa trên phương án kinh doanh khả thi, doanh thu thực tế, lịch sử dữ liệu và dòng tiền thay vì quá phụ thuộc vào đất đai, nhà xưởng thế chấp. Khái niệm tài sản bảo đảm cũng được mở rộng sang quyền sở hữu trí tuệ, khoản phải thu, hàng hóa luân chuyển và các tài sản hình thành trong tương lai. Nhiều phương thức cấp vốn hiện đại sẽ được đẩy mạnh như bao thanh toán, cho thuê tài chính và tài trợ chuỗi cung ứng.

Để chính sách đi vào thực tiễn, Nhà nước sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp đáng tin cậy và phát triển hệ thống tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập. Tuy nhiên, bà Thủy lưu ý giải pháp căn bản vẫn đòi hỏi doanh nghiệp phải tự giác chuẩn hóa sổ sách và minh bạch năng lực tài chính nhằm đáp ứng yêu cầu thẩm định của bên cấp vốn.

Xóa bỏ tư duy xin - cho

Phát biểu kết luận hội nghị, Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn nhấn mạnh ngành ngân hàng luôn đồng hành và tạo điều kiện tối đa trong khuôn khổ pháp luật để hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của đất nước.

Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn chỉ đạo tại Hội nghị.

Thống đốc chỉ rõ ngân hàng cũng là một loại hình doanh nghiệp với đặc thù kinh doanh là huy động tiền gửi của người dân để cho vay. Vì vậy, trách nhiệm sống còn của tổ chức tín dụng là phải bảo đảm an toàn hệ thống và thu hồi được nợ để hoàn trả cho người gửi tiền. Sự hỗ trợ từ phía ngân hàng phải vận hành theo cơ chế thị trường bình đẳng, tuyệt đối không phải cơ chế xin - cho vốn và dứt khoát không hạ chuẩn tín dụng.

Trước thực tế sức chống chịu của khối DNNVV còn yếu khi cả nước ghi nhận hơn 150.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường trong năm 2025 và gần 129.000 doanh nghiệp ngừng hoạt động, giải thể trong 8 tháng đầu năm 2026, Thống đốc lưu ý việc thẩm định lỏng lẻo sẽ tạo ra nguy cơ nợ xấu rất lớn. Dù vậy, rủi ro là yếu tố pháp luật đã trù liệu thông qua quy định trích lập dự phòng, do đó các ngân hàng cần chủ động quyết định, đánh giá đúng năng lực trả nợ của khách hàng và tự chịu trách nhiệm trong khuôn khổ cho phép.

Về định hướng điều hành thời gian tới, Thống đốc yêu cầu hệ thống các tổ chức tín dụng phải thực hiện bước chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy thụ động chờ doanh nghiệp tìm đến sang tư duy chủ động tìm đến doanh nghiệp. Các nhà băng phải chủ động tiếp cận, lắng nghe nhu cầu, đơn giản hóa thủ tục và rút ngắn tối đa thời gian xét duyệt hồ sơ.

Song song đó, các ngân hàng cần chuyển dịch phương thức đánh giá khoản vay sang thẩm định dòng tiền, dữ liệu lịch sử và năng lực quản trị, từng bước giảm bớt áp lực về tài sản thế chấp truyền thống. NHNN cũng đang chủ động nghiên cứu đề án thí điểm phân tích dữ liệu dòng tiền phục vụ thông tin tín dụng, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc cấp vốn số hóa.

Thống đốc Phạm Đức Ấn khẳng định ngành ngân hàng luôn sẵn sàng nguồn lực, song bài toán vốn cho DNNVV chỉ có thể giải quyết dứt điểm khi có sự vào cuộc đồng bộ. Các bộ, ngành cần khẩn trương tháo gỡ vướng mắc về đất đai, thủ tục đầu tư, xây dựng và chính sách thuế.

Về phía doanh nghiệp, việc nâng cao năng lực quản trị, điều hành minh bạch và xây dựng phương án kinh doanh thuyết phục chính là chìa khóa then chốt nhất để tự mở cánh cửa tiếp cận nguồn vốn ngân hàng.