'Thông ngỏ' và ý tưởng kết nối Không gian văn hóa Đông Dương - Thăng Long

Giáo sư, viện sĩ, họa sĩ Ngô Xuân Bính (thứ 2 từ trái sang) trò chuyện cùng khách xem triển lãm "Thông ngỏ".

Một triển lãm mở ra một không gian

Tôi có dịp gặp Giáo sư, viện sĩ, họa sĩ Ngô Xuân Bính nhiều lần và lần nào cũng choáng ngợp với sức lao động, sáng tạo phi thường của ông. Ông có hành trình nghệ thuật đa dạng, từ sơn dầu, sơn mài đến điêu khắc và nghệ thuật sắp đặt, với khối lượng sáng tác đồ sộ lên tới hàng nghìn tác phẩm. Sau các triển lãm “Du & Dội” (2017), “Niệm” (2019), “Ego - Người”, “Thông linh” (2022), “Hiện linh” (2024), ông tiếp tục giới thiệu gần 300 tác phẩm hội họa, điêu khắc tại triển lãm mới nhất có tên “Thông ngỏ”, đang diễn ra tại Không gian Văn hóa Đông Dương - Thăng Long (số 8 Tân Mỹ, phường Từ Liêm).

Các tác phẩm cho thấy một thế giới sáng tạo đồ sộ, nơi người nghệ sĩ liên tục đối thoại với chính mình và những lớp ký ức, cảm xúc, văn hóa. Trong phần tự sự về “Thông ngỏ”, Ngô Xuân Bính xem quá trình sáng tạo như một hành trình tự nhận thức: Càng vẽ, càng nặn, càng đục, người nghệ sĩ càng có cơ hội đối thoại với chính mình, nhận ra những góc sáng, góc tối, ký ức, nỗi niềm, yêu thương và cả những điều từng được che giấu. Tên gọi “Thông ngỏ” cũng hàm chứa tinh thần ấy. “Thông” gợi sự thông mạch, thông khí, thông linh, thông tuệ; “ngỏ” là hé mở, chưa khép lại, không áp đặt một cách hiểu duy nhất. Tác phẩm vì thế không đóng lại trong một thông điệp mà dành khoảng trống để người xem tự đối thoại và khám phá.

“Thông ngỏ” tiếp tục cho thấy phong cách của Ngô Xuân Bính: Chú trọng thử nghiệm chất liệu, kết hợp truyền thống với ngôn ngữ đương đại. Quan điểm nghệ thuật của ông hướng tới sự tự vấn về con người, bản thể, ký ức và đời sống tinh thần, đồng thời tìm kiếm sự giao thoa giữa cái tôi cá nhân với văn hóa, lịch sử và nguồn cội Việt Nam. Đứng trước thế giới nghệ thuật của Ngô Xuân Bính, Thạc sĩ Bùi Phương Lan (Đại học Tổng hợp Queensland - Australia), cho rằng ngôn ngữ dường như trở nên hữu hạn trước một thế giới nghệ thuật rộng lớn; người xem chỉ có thể đón nhận bằng sự cởi mở.

Ở tầng sâu hơn, “Thông ngỏ” đặt ra câu chuyện về cách nhận diện và lan tỏa những giá trị của nghệ thuật Việt Nam đương đại. Hồn Việt trong các tác phẩm không chỉ hiện diện qua những biểu tượng quen thuộc mà còn được cảm nhận như một dòng năng lượng sống động, gắn với ký ức, tình yêu, nỗi đau và khát vọng tái sinh.

Đặc biệt, triển lãm “Thông ngỏ” cũng là triển lãm khai màn cho Không gian Văn hóa Đông Dương - Thăng Long - nơi những người thực hiện kỳ vọng sẽ là cầu nối giữa họa sĩ say mê văn hóa truyền thống với công chúng trong nước và bạn bè quốc tế.

Triển lãm "Thông ngỏ" trưng bày hơn 300 tác phẩm thuộc nhiều chất liệu.

Đưa tác phẩm Việt đến với công chúng quốc tế

Bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, Giám đốc Công ty TNHH Di sản Thăng Long, cho biết, ý tưởng hình thành Không gian Văn hóa Đông Dương - Thăng Long bắt đầu từ quá trình tiếp cận với khối lượng sáng tác đồ sộ của Giáo sư, viện sĩ, họa sĩ Ngô Xuân Bính. Từ việc chứng kiến một bộ sưu tập hàng nghìn tác phẩm, câu chuyện được mở rộng sang xây dựng một không gian có khả năng giới thiệu, quảng bá các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu của nghệ sĩ Việt Nam.

Điểm đáng chú ý là không gian được đặt trong mối quan hệ với công nghiệp văn hóa, thay vì chỉ dừng ở chức năng trưng bày. Mục tiêu được xác định là xây dựng một trung tâm giao lưu, bảo tồn và quảng bá mỹ thuật Việt Nam theo hướng chuyên nghiệp, kết nối nghệ sĩ, công chúng, giới nghiên cứu, nhà sưu tập, doanh nhân, học sinh, sinh viên và bạn bè quốc tế.

TS Trần Ngọc Diễn, Giám đốc Trung tâm UNESCO Nghiên cứu và Kết nối Di sản Việt Nam, cho rằng, trong bối cảnh Hà Nội quan tâm phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, cách làm này gợi ra hướng đi: Văn hóa không chỉ cần được bảo tồn và thưởng thức mà còn cần được tổ chức thành những sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm có khả năng tiếp cận thị trường, tạo sức lan tỏa và mở rộng giao lưu quốc tế. Với nghệ thuật thị giác, điều đó càng có ý nghĩa khi tác phẩm muốn vượt ra khỏi phạm vi phòng triển lãm để tiếp cận rộng hơn với đời sống.

Theo định hướng được công bố, Không gian Văn hóa Đông Dương - Thăng Long hướng tới hoạt động thường xuyên thông qua các chương trình triển lãm, giáo dục, đối thoại học thuật, hợp tác quốc tế và truyền thông đa nền tảng. Giám đốc Công ty TNHH Di sản Thăng Long Nguyễn Thị Bích Ngọc, cho biết, đơn vị đang kiện toàn chiến lược hoạt động. Bên cạnh không gian trưng bày hiện hữu, đơn vị dự kiến hợp tác với các đối tác quốc tế để phát triển không gian di sản số, số hóa các tác phẩm được giới thiệu tại đây. Theo bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, đây là hướng đi nhằm mở thêm cơ hội đưa tác phẩm của nghệ sĩ Việt Nam tiếp cận công chúng quốc tế và xa hơn là đến được với các bảo tàng lớn trên thế giới.

Sự đồng hành về chuyên môn của Công ty TNHH Di sản Thăng Long cùng sự bảo trợ của Hội Mỹ thuật Việt Nam, Tạp chí Mỹ thuật Việt Nam và Trung tâm UNESCO Nghiên cứu và Kết nối Di sản Việt Nam được xác định là những nền tảng cho hoạt động của không gian.

Từ triển lãm “Thông ngỏ”, một không gian đã được mở ra. Nhưng giá trị lâu dài của không gian ấy sẽ không chỉ nằm ở những gì đang được trưng bày, mà ở khả năng tiếp tục mở rộng cánh cửa cho nghệ thuật Việt Nam: Để tác phẩm gặp công chúng, nghệ sĩ gặp nghệ sĩ, văn hóa gặp công nghệ và sáng tạo gặp thị trường. Khi đó, một địa chỉ trưng bày có thể từng bước trở thành một mắt xích trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa của Thủ đô.