Thống nhất hành động, khơi thông nguồn lực - Bài 4: Siết chặt kỷ cương trong phát triển dự án

Hàng nghìn dự án tồn đọng kéo dài

Theo số liệu thống kê, cả nước hiện có hàng nghìn dự án với diện tích đất đai, cơ sở hạ tầng, trang thiết bị... đang rơi vào tình trạng vướng mắc, khó khăn kéo dài. Tổng mức đầu tư của các dự án này ghi nhận con số khổng lồ, lên tới hàng triệu tỷ đồng.

Các dự án này trải dài trên nhiều lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế, tạo thành những “điểm nghẽn” làm ách tắc dòng chảy kinh tế. Đáng chú ý là dự án trong các lĩnh vực: Bất động sản, nhà ở, đô thị, giao thông, y tế, năng lượng tái tạo...

Theo các chuyên gia, tình trạng này đến từ nhiều nguyên nhân. Nguyên nhân chính là do tình trạng đầu tư theo phong trào, tư duy nhiệm kỳ, cơ chế xin-cho; sự chồng chéo của hệ thống pháp luật; quá trình phê duyệt, triển khai dự án để xảy ra những sai phạm... Đặc biệt là sự thiếu đồng bộ giữa các luật như: Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Xây dựng, Luật Quy hoạch... Hệ thống pháp luật thiếu cơ chế cụ thể để dừng, thu hồi hoặc chấm dứt các dự án không có khả năng triển khai hoặc sai phạm. Vì vậy dẫn đến tình trạng nhiều dự án “án binh bất động”. Do chưa có cơ chế xử lý rõ ràng, nên có hiện tượng bộ máy quản lý nảy sinh tâm lý sợ sai dẫn đến tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm trong thực hiện dự án.

Ảnh minh họa: tienphong.vn

Các dự án treo, chậm tiến độ, vướng mắc kéo dài đã làm tắc nghẽn dòng chảy của nền kinh tế, gây lãng phí nguồn lực. Nó kìm hãm tiềm năng phát triển của từng khu vực và cả nền kinh tế. Hoạt động kinh tế liên quan đến các dự án này cũng bị đình trệ, ảnh hưởng đến phát triển bền vững và tạo dựng động lực tăng trưởng.

Không chạy theo số lượng hoặc vì giải ngân

Với tinh thần thực hiện quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả các nghị quyết của Đảng để tạo chuyển biến rõ nét trong toàn hệ thống chính trị và lan tỏa thành động lực phát triển trong xã hội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã làm rõ những tư duy, quan điểm mới về phát triển dự án, trọng tâm là tháo gỡ điểm nghẽn, vướng mắc kéo dài trong thực hiện dự án.

Theo đó, các dự án muốn triển khai đều phải được đặt trong quy hoạch tổng thể, được xem xét một cách rõ ràng, nghiêm túc. Trong đó, chú trọng yêu cầu đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia, chuẩn chất lượng quốc gia, yêu cầu đồng bộ, hiện đại, vận hành được lâu dài, phục vụ được mục tiêu phát triển thực sự. Không thể đầu tư lớn mà tiêu chuẩn thấp, làm nhanh mà chất lượng không bảo đảm. Càng không thể xây dựng hôm nay mà ngày mai đã lạc hậu, thiếu đồng bộ, khó kết nối, khó khai thác.

Thời gian qua còn nhiều bất cập trong quy hoạch tổng thể và thực hiện dự án, dẫn đến sự manh mún, “mạnh ai nấy làm”, cát cứ vùng miền, cục bộ địa phương. Yêu cầu thực hiện dự án phải bảo đảm hiện đại, đồng bộ, kết nối cũng bị xem nhẹ, thậm chí thiếu trách nhiệm của một số tập thể, cá nhân. Thế nên xảy ra chuyện “dở khóc, dở cười” là xây cầu xong nhưng chờ mãi chưa có đường dẫn vào cầu; một số tuyến đường sắt đô thị khó khớp nối với nhau; hệ thống giao thông kết nối vùng miền, khu công nghiệp còn hạn chế; có thiết bị vừa nhập từ nước ngoài về đã... lạc hậu.

Tư duy mới và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm còn thể hiện rõ: Một dự án tốt phải được đánh giá dựa trên tác động phát triển và hiệu quả kinh tế-xã hội thực chất, trong đó mức độ thụ hưởng của người dân là tiêu chí trung tâm. Tuyệt đối, không lấy quy mô vốn thay cho hiệu quả, không lấy số lượng dự án thay cho chất lượng tăng trưởng, càng không lấy tốc độ giải ngân bề ngoài thay cho hiệu quả dài hạn. Mỗi đồng vốn bỏ ra, dù là vốn nhà nước hay vốn xã hội, đều phải được tính toán cẩn trọng về hiệu quả, độ lan tỏa, khả năng kích hoạt đầu tư tiếp theo, khả năng tạo việc làm, tạo giá trị gia tăng, cải thiện năng lực cạnh tranh và tăng phúc lợi xã hội. Như vậy, hiệu quả phát triển dự án không phải chạy theo số lượng, hay vì mục tiêu giải ngân, làm đẹp báo cáo. Hiệu quả phải định lượng được thông qua việc tạo ra việc làm, nâng cao thu nhập, đời sống của người dân.

Đồng bộ giải pháp tháo gỡ “điểm nghẽn”

Để tư duy mới và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thấm sâu và mang lại hiệu quả thiết thực trong đời sống xã hội cần sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của các ban, bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp.

Ngày 13-4-2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 24-KL/TW về tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng kéo dài. Theo đó, Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương, gắn với trách nhiệm của cấp ủy, người đứng đầu, khẩn trương rà soát kỹ các dự án, xác định vấn đề vướng mắc cụ thể và thẩm quyền xử lý để chủ động giải quyết... Các bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm không để xảy ra trường hợp còn dự án tồn đọng nhưng không được xử lý, tháo gỡ.

Sự chồng chéo của hệ thống pháp luật cũng đang được Quốc hội và cơ quan chức năng xem xét, tháo gỡ. Hiện, nhiều luật liên quan đến lĩnh vực đầu tư, thực hiện dự án... đã được sửa đổi hoặc đang có hiệu lực trong khung pháp lý mới nhưng vướng mắc vẫn chưa được giải quyết ngay.

Chính phủ đã thành lập Ban chỉ đạo để tổng rà soát các dự án tồn đọng trên phạm vi cả nước; chuẩn hóa việc rà soát, phân loại, xác định thẩm quyền, phương án giải quyết. Chính phủ đang nghiên cứu ban hành hệ thống chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ cho các dự án vướng mắc.

Cùng với đó, cần xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong nghiên cứu, đề xuất, phê duyệt, triển khai dự án, tránh tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm. Phát triển dự án phải gắn với ứng dụng, phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động hệ thống quản trị doanh nghiệp; tập trung phát triển dự án trọng điểm để lan tỏa, kết nối với các lĩnh vực, vùng miền, địa phương; có chính sách bảo đảm nguồn vốn, cơ chế đặc thù cho một số dự án; dự án phải bảo đảm tầm nhìn dài hạn trong tổng thể quy hoạch, đáp ứng phát triển bền vững, bảo vệ môi trường.

Để phát triển đất nước nhanh, bền vững, việc thực hiện dự án theo tư duy mới và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là rất quan trọng, cấp bách. Khi “điểm nghẽn” được khơi thông thì nền kinh tế Việt Nam mới có thể nhẹ gánh vươn mình, hiện thực hóa khát vọng hùng cường của dân tộc.