Thu hút người tài: Cần cơ chế trao quyền, giao nhiệm vụ xứng tầm

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV dự kiến diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào một giai đoạn lịch sử mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Để hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, yếu tố con người – đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao – cần được xác định không chỉ là "khâu đột phá" mà là "động lực tiên quyết".

Tại Dự thảo Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nêu rõ mục tiêu, nhiệm vụ về xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, ngang tầm khu vực và thế giới. Trong đó, có nội dung tập trung đào tạo nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế, đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược. Có cơ chế, chính sách đặc biệt để phát hiện, thu hút, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng nhân tài; chú trọng thu hút các nhà khoa học giỏi, chuyên gia đầu ngành trong và ngoài nước, nhất là các ngành khoa học cơ bản và các lĩnh vực đặc biệt quan trọng.

Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Việt Nga - Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội về nội dung này.

PV: Thưa bà, Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nêu rõ mục tiêu, nhiệm vụ tập trung đào tạo nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược, đồng thời có các chính sách đặc biệt để phát triển, thu hút nhân tài, bà đánh giá thế nào về nhiệm vụ này?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Tôi cho rằng, mục tiêu được nêu trong dự thảo Báo cáo chính trị để trình Đại hội XIV của Đảng sắp tới đã thể hiện rất rõ tư duy phát triển có chiều sâu và mang tính dẫn dắt lâu dài.

Việc xác định xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, ngang tầm với khu vực và thế giới, đồng thời tập trung vào đào tạo nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế cho các ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược cho thấy Đảng ta đã nhìn thẳng vào điểm nghẽn lớn nhất của sự phát triển hiện nay, đó là chất lượng nguồn nhân lực.

Trong các báo cáo của Chính phủ, Quốc hội hàng năm, đều chỉ rõ điểm nghẽn trong phát triển của chúng ta hiện nay là chất lượng nguồn nhân lực chưa theo kịp, chưa đáp ứng được yêu cầu của giai đoạn mới.

Đây không chỉ là mục tiêu riêng của ngành giáo dục mà còn là định hướng mang tính chất chiến lược quốc gia, gắn trực tiếp với yêu cầu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới, đặc biệt trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển như vũ bão.

Bên cạnh đó, dự thảo Báo cáo chính trị nhấn mạnh vào cơ chế, chính sách đặc biệt để phát hiện, thu hút, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng nhân tài, nhất là các nhà khoa học giỏi, những chuyên gia đầu ngành đều thể hiện bước chuyển rất quan trọng trong tư duy của Đảng - là lấy con người, trí tuệ làm trung tâm của phát triển, coi nhân lực chất lượng cao là động lực then chốt của công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Điều này có nghĩa nguồn nhân lực chất lượng cao, con người là nguồn tài nguyên quan trọng nhất trong xây dựng và phát triển đất nước.

PV: Vậy theo bà, trong giai đoạn tới, Việt Nam cần những giải pháp nào để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng các ngành công nghiệp chiến lược như dự thảo Báo cáo Chính trị đã đề ra, thưa bà?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Từ tinh thần của văn kiện Đại hội lần thứ XIV của Đảng, tôi cho rằng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cần được thực hiện bằng những giải pháp mang tính chất đột phá và đồng bộ. Trước tiên cần đổi mới mạnh mẽ nội dung và phương thức đào tạo của ngành giáo dục, làm sao để tiệm cận với chuẩn quốc tế và gắn chặt với yêu cầu thực tiễn của ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược như trong văn kiện đã nêu, tránh tình trạng đào tạo chưa theo kịp nhu cầu phát triển.

Thời gian qua dù ngành giáo dục và đào tạo đã có rất nhiều nỗ lực và thành tựu đáng ghi nhận, tuy nhiên vẫn còn khoảng cách giữa đào tạo và yêu cầu thực tiễn.

Thứ 2, cần tập trung vào giải pháp xây dựng hệ sinh thái đào tạo nhân lực chất lượng cao. Bởi khi nói đến đào tạo nhân lực chất lượng cao không chỉ là một khâu, một ngành mà cần sự liên kết hết sức chặt chẽ giữa nhà nước với cơ sở đào tạo hoặc viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Đúng như tinh thần phát triển nguồn nhân lực phải gắn với khoa học, với công nghệ và đổi mới sáng tạo mà trong văn kiện cũng đã nhấn mạnh. Nếu như chỉ quan tâm đến cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu là chưa đủ, đây mới chỉ là một mắt xích trong cả một quá trình. Do đó, cần xây dựng được hệ sinh thái đào tạo nhân lực chất lượng cao.

Thứ ba, cần đầu tư một cách có trọng tâm cho đội ngũ giảng viên, nhà khoa học, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, công nghệ lõi và phải coi đây là nền tảng để tạo ra đội ngũ nhân lực có đủ sức để làm chủ và phát triển các công nghệ chiến lược của đất nước. Bởi muốn đào tạo cần có đủ hai vế người dạy và người học. Chúng ta không thể nâng cao chất lượng dạy học, chất lượng đào tạo nếu không quan tâm đến người thầy.

PV: Như bà vừa chia sẻ, để phát triển đội ngũ nhân lực chất lượng cao cần cả hệ sinh thái. Vậy trong đó, bà đánh giá thế nào về vai trò của các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp ở các lĩnh vực trọng điểm trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thưa bà?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Đúng vậy, trong hệ sinh thái nêu trên, tôi cho rằng cần gắn chặt giữa nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.

Chúng ta cần trả lời câu hỏi đâu là nơi sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao, chúng ta cung cấp nguồn nhân lực đó cho ai? Ngoài khu vực công, chúng ta còn khối doanh nghiệp. Để các doanh nghiệp phát triển bền vững, ngoài việc chú trọng đến môi trường kinh doanh, hành lang pháp lý thông thoáng, thuận lợi, đầy đủ, còn cần đội ngũ nhân lực đáp ứng tốt yêu cầu. Muốn vậy, quá trình đào tạo cần gắn chặt với doanh nghiệp, các nhà trường cần biết được doanh nghiệp cần gì để đào tạo, chứ không chỉ đào tạo những gì đang có. Cần làm thế nào để nhân lực đào tạo ra doanh nghiệp có thể sử dụng được ngay mà không mất thời gian đào tạo lại.

PV: Ngoài vấn đề đào tạo để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, theo bà, cần có những bước đi nào để thu hút nhân tài, các nhà khoa học giỏi trong các lĩnh vực quan trọng, trọng điểm khoa học kỹ thuật?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã đặt ra yêu cầu rất rõ về việc phải có cơ chế chính sách đặc biệt để thu hút và trọng dụng nhân tài. Chúng ta nhấn mạnh là cơ chế chính sách đặc biệt. Đây cũng là điểm then chốt cần được cụ thể hóa mạnh mẽ trong thời gian tới.

Chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài không phải khái niệm mới được nhắc đến mà đã được đề cập trong các văn kiện, trong nhiều quy định, thậm chí là trong rất nhiều các luật và bộ luật. Từ trung ương đến địa phương đều đã có các chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài, tuy nhiên hiệu quả của các chính sách này vẫn còn nhiều hạn chế.

Thực chất, chính sách đã có nhưng tính chất có đủ “đặc biệt”, đủ hấp dẫn để thu hút nhân tài hay không, nhất là trong khu vực công và các địa bàn trọng điểm, địa bàn khó khăn vẫn là bài toán lớn. Bằng chứng là hiện tượng “chảy máu chất xám” vẫn diễn ra. Do đó, việc xây dựng cơ chế chính sách đặc biệt để thu hút, trọng dụng nhân tài là điểm then chốt và cần phải được cụ thể hóa, không thể chỉ hô hào hay quy định chung chung.

Theo đó, trước hết chúng ta cần phải có một hệ thống chính sách đãi ngộ thực chất và mang tính cạnh tranh, không chỉ đãi ngộ về thu nhập mà còn về điều kiện làm việc, cơ hội nghiên cứu sáng tạo, điều kiện cống hiến lâu dài cho người có năng lực.

Quan trọng hơn nữa là cơ chế trao quyền và giao việc xứng tầm, nhiệm vụ lớn cho người tài, gắn với trách nhiệm và cơ chế đánh giá một cách minh bạch, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học đúng với tinh thần khuyến khích đổi mới sáng tạo mà văn kiện Đại hội Đảng đã nhấn mạnh cũng như trong một số Luật hiện nay.

Bên cạnh đó, cũng cần chú ý xây dựng môi trường học thuật thực sự cởi mở, tôn trọng trí tuệ và sáng tạo. Chúng ta không thể phát triển nhân tài nếu không có một môi trường học thuật đúng nghĩa.

Ngoài ra, cũng cần phải giảm những rào cản hành chính đối với nghiên cứu khoa học. Nhiều nhà khoa học đều có chung quan điểm rằng, đôi khi khó khăn, thách thức không đến từ các đề tài mà chính là rào cản, thủ tục hành chính. Đặc biệt trong các viện nghiên cứu, các trường đại học, hay những đề tài có sử dụng ngân sách quốc gia. Việc giảm rào cản hành chính góp phần tạo niềm tin cho các nhà khoa học, chuyên gia yên tâm gắn bó và coi việc cống hiến cho Tổ quốc là một lựa chọn danh dự và bền vững.

Đặc biệt chúng ta cần thu hút được đội ngũ nhà khoa học chuyên gia cả trong nước lẫn nước ngoài, trong đó bao gồm chuyên gia người Việt Nam đang sinh sống và công tác, học tập nghiên cứu ở nước ngoài và chuyên gia là người nước ngoài gắn bó với Việt Nam.

Tôi nhấn mạnh rằng, trong thu hút chuyên gia giỏi, nhân lực chất lượng cao, cần những chính sách đồng bộ, không chỉ tập trung vào chế độ đãi ngộ. Lâu nay, khu vực tư vẫn luôn hấp dẫn người tài hơn khu vực công bởi không chỉ có các chính sách thu hút 1 lần, chế độ tiền lương mà còn đi kèm nhiều chế độ đãi ngộ xứng đáng khác. Đặc biệt, cách doanh nghiệp giao trọng trách cho người tài, người có năng lực, tạo điều kiện để họ phát huy hết khả năng cũng là yếu tố thu hút.

PV: Xin cảm ơn bà!

Nguyễn Trang/VOV.VN