Thu phí không dừng tại bến, bãi đỗ xe: Cải thiện quản lý giao thông, thúc đẩy văn minh đô thị

Doanh nghiệp lo “thu không đủ chi”

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có hơn 270 bến xe, bãi đỗ, điểm trông giữ phương tiện đang hoạt động, trong đó có 14 bến xe. Theo tiêu chí phân loại, có 1 bến xe loại 1 (Bến xe Quế Võ); 3 bến xe loại 3 (Bến xe Bắc Ninh, Bến xe Bắc Giang, Bến xe phía Nam của xã Hiệp Hòa); 5 bến xe loại 4 (Bến xe Lục Nam, Bến xe Lục Ngạn, Bến xe Cầu Gồ, Bến xe Sơn Động, Bến xe Nhã Nam); 3 bến xe loại 5 (Bến xe Lương Tài, Bến xe Cao Thượng, Bến xe Tân Sơn); 2 bến xe loại 6 (Bến xe Bố Hạ, Bến xe Xuân Lương).

Các bến xe cơ bản hoạt động ổn định, phục vụ tốt nhu cầu đi lại của Nhân dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh vận tải của các đơn vị, bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn giao thông. Tuy nhiên, các hoạt động thu phí vẫn được thực hiện trực tiếp bằng tiền mặt, chưa triển khai hình thức thanh toán không dừng, dẫn đến công tác quản lý nhà nước, kiểm tra, giám sát còn gặp nhiều khó khăn, chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong lĩnh vực giao thông tĩnh theo định hướng chung.

Bến xe Quế Võ dự kiến trong năm nay áp dụng thu phí không dừng.

Căn cứ tình hình thực tế hoạt động của các bến xe trên địa bàn tỉnh, Sở Xây dựng đã ban hành Kế hoạch thực hiện triển khai thu phí không dừng tại bến xe, bãi đỗ xe trong đô thị, đánh giá hiệu quả để cải thiện quản lý giao thông, thúc đẩy văn minh đô thị; tổ chức hội nghị, triển khai nội dung đến các chủ bến xe, bãi đỗ xe về triển khai thu phí không dừng tại bến xe, bãi đỗ xe trong đô thị, yêu cầu các đơn vị kinh doanh khai thác bến xe.

Theo ông Nguyễn Quốc Ân, Phó Giám đốc Sở Xây dựng, cùng với các giải pháp trên, Sở đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành quy định giá tối đa dịch vụ xe ra, vào bến xe ô tô trên địa bàn tỉnh và quy định hỗ trợ lãi suất vay vốn tại các tổ chức tín dụng đối với các dự án đầu tư phương tiện xe buýt, đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng phục vụ vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt; hỗ trợ kinh phí hoạt động vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt; hỗ trợ cho người sử dụng dịch vụ vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt thông qua chính sách miễn, giảm giá vé. Sở đã tổ chức buổi làm việc với đại diện các bến xe trong đô thị và Công ty cổ phần Tư vấn và Chuyển giao công nghệ Sơn Phát (Công ty Sơn Phát - đơn vị được mời tham dự với vai trò tư vấn, giới thiệu giải pháp kỹ thuật và phần mềm thu phí không dừng) nhằm làm rõ phương án, cách thức triển khai, đánh giá tính khả thi của mô hình thu phí không dừng tại các bến xe.

Dù vậy, quá trình triển khai thực hiện, việc tổ chức thu phí không dừng tại bến xe, bãi đỗ xe trong đô thị hiện còn gặp một số khó khăn, vướng mắc. Cụ thể, theo Thông tư số 56/2024/TT-BGTVT ngày 15/11/2024 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) ban hành các Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về bến xe khách, bến xe hàng, trạm dừng nghỉ và công trình kiểm soát tải trọng xe trên đường bộ, hiện chưa có quy định bắt buộc các đơn vị kinh doanh khai thác bến xe phải thực hiện thu phí không dừng. Do đó, các đơn vị kinh doanh dịch vụ bến xe chưa có cơ sở pháp lý rõ ràng để chủ động triển khai, dẫn đến việc thực hiện còn lúng túng và phụ thuộc vào hướng dẫn của cơ quan quản lý cấp trên.

Qua khảo sát, hiện nay chỉ có Công ty Sơn Phát là đơn vị đã xây dựng, thử nghiệm phần mềm và hệ thống thu phí không dừng tại một số bến xe thuộc tỉnh Thái Nguyên do đơn vị này trực tiếp quản lý. Tuy nhiên, đây chỉ là mô hình nội bộ của doanh nghiệp, chưa có đơn vị kinh doanh dịch vụ bến xe nào khác trong cả nước triển khai thực hiện chính thức. Sản phẩm phần mềm nêu trên chưa được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền công bố hợp quy, chưa có quy chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật đối với hoạt động thu phí không dừng.

Theo báo giá sơ bộ của Công ty Sơn Phát, chi phí đầu tư, lắp đặt thiết bị thu phí không dừng dao động từ 600 triệu đồng đến 1 tỷ đồng/bến xe, cùng chi phí duy trì, vận hành phần mềm hằng năm là 3% trên tổng doanh thu từ hoạt động thu phí xe ra, vào bến. Mức chi phí này chưa có căn cứ pháp lý cụ thể và vượt khả năng cân đối tài chính của nhiều đơn vị, đặc biệt là các bến xe có quy mô nhỏ, lưu lượng xe thấp.

Hạ tầng của một số bến xe trên địa bàn tỉnh chưa được đầu tư đồng bộ, việc kiểm soát phương tiện ra, vào bến vẫn phải thực hiện thủ công. Công tác kiểm tra điều kiện an toàn phương tiện, lái xe, phụ xe trước khi ký lệnh xuất bến vẫn cần cán bộ trực tiếp thực hiện theo quy định, do đó chưa thể thay thế hoàn toàn bằng hệ thống thu phí tự động.

Ngoài ra, việc triển khai thu phí không dừng chưa áp dụng được với xe máy, xe thô sơ do các loại phương tiện này người dân không sử dụng thẻ ETC, ảnh hưởng đến hiệu quả và phạm vi áp dụng. Một số bến xe ký hợp đồng dịch vụ xe ra vào bến với các đơn vị vận tải theo năm và thu phí dịch vụ của các xe theo tháng. Vì vậy, việc tổ chức thu phí không dừng khiến nhiều chủ doanh nghiệp lo “thu không đủ bù chi” do đầu tư hạ tầng mất nhiều chi phí.

Bảo đảm hài hòa lợi ích

Mới đây, Chủ tịch UBND tỉnh đã chỉ đạo các cơ quan, đơn vị, UBND các xã, phường tập trung thực hiện một số nhiệm vụ nhằm triển khai giải pháp thu phí không dừng tại các bến xe, bãi đỗ xe trong đô thị một cách đồng bộ, thống nhất, đúng lộ trình. Cụ thể, Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với các sở, ban, ngành liên quan tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch tổng thể triển khai giải pháp thu phí không dừng tại toàn bộ các bến xe, bãi đỗ xe trong đô thị (bao gồm cả bãi đỗ xe kín trong khu chung cư, bệnh viện, trường học, trung tâm thương mại… và các bãi đỗ xe hở); bảo đảm lộ trình theo từng giai đoạn, phạm vi triển khai thống nhất, đồng bộ, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, khả năng đáp ứng hạ tầng kỹ thuật, thí điểm, đánh giá nhân rộng theo đúng định hướng, yêu cầu và lịch trình thực hiện. Đồng thời, nghiên cứu chính sách ưu tiên cấp phép, gia hạn cấp phép cho các đơn vị, cá nhân bảo đảm các điều kiện triển khai ứng dụng giải pháp công nghệ thu phí không dừng.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có hơn 270 bến xe, bãi đỗ, điểm trông giữ phương tiện đang hoạt động, trong đó có 14 bến xe. Theo tiêu chí phân loại, có 1 bến xe loại 1 (Bến xe Quế Võ); 3 bến xe loại 3 (Bến xe Bắc Ninh, Bến xe Bắc Giang, Bến xe Phía Nam của xã Hiệp Hòa); 5 bến xe loại 4 (Bến xe Lục Nam, Bến xe Lục Ngạn, Bến xe Cầu Gồ, Bến xe Sơn Động, Bến xe Nhã Nam); 3 bến xe loại 5 (Bến xe Lương Tài, Bến xe Cao Thượng, Bến xe Tân Sơn); 2 bến xe loại 6 (Bến xe Bố Hạ, Bến xe Xuân Lương).

Thực hiện nội dung trên, Sở Xây dựng cho biết, dự kiến trong năm nay, đối với các bến xe, trước mắt sẽ áp dụng thu phí không dừng tại Bến xe Quế Võ, phường Quế Võ. Về các bãi đỗ trông giữ xe, sẽ tiếp tục rà soát, phối hợp xử lý bãi không phép; từng bước triển khai thu phí không dừng theo lộ trình.

Được biết, Bến xe Quế Võ là bến xe loại I duy nhất trên địa bàn tỉnh với quy mô hơn 25 nghìn m2 gồm: Bãi đỗ xe ô tô chờ vào vị trí đón khách; bãi đỗ xe dành cho phương tiện khác; phòng chờ cho hành khách và hệ thống cây xăng, hạng mục phụ trợ đi kèm. Theo ông Vũ Hùng, Giám đốc Bến xe Quế Võ, đơn vị đã làm việc với một số nhà cung ứng dịch vụ, tính toán, nghiên cứu thiết bị lắp đặt cho phù hợp, bảo đảm cân đối thu chi.

Chủ trương triển khai thu phí điện tử không dừng tại các bến xe, bãi đỗ trong đô thị có ý nghĩa quan trọng nhằm thúc đẩy chuyển đổi số và quản lý giao thông đô thị hiệu quả. Để bảo đảm tính khả thi và chất lượng, hiệu quả, Sở Xây dựng đề nghị Bộ Xây dựng, Cục Đường bộ Việt Nam sớm xây dựng, ban hành quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật đối với thu phí điện tử không dừng tại các bến xe; ban hành lộ trình chi tiết triển khai có hiệu quả việc thu phí không dừng tại bến xe, bãi đỗ trong đô thị, đánh giá hiệu quả để cải thiện quản lý giao thông theo lộ trình. Bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Bài, ảnh: Trịnh Lan