Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng: Khoa học, công nghệ phải trở thành động lực chính của mô hình tăng trưởng mới

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng phát biểu chỉ đạo tại Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026.

Khoa học, công nghệ phải trở thành “chìa khóa vàng” của tăng trưởng mới

Ngày 18-5, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam và Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược với chủ đề: “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Động lực chính của mô hình tăng trưởng mới”. Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dự và phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ.

Tham dự Lễ kỷ niệm có đồng chí Hồ Quốc Dũng, Phó Thủ tướng Chính phủ; lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, các bộ, ban, ngành Trung ương; đại diện các nước, tổ chức quốc tế tại Việt Nam; đại diện các doanh nghiệp, viện, trường, tập đoàn kinh tế; các nhà khoa học trong và ngoài nước.

Quang cảnh Lễ kỷ niệm.

Phát biểu tại sự kiện, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhắc lại lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Đại hội đại biểu toàn quốc của Hội Phổ biến khoa học kỹ thuật Việt Nam ngày 18-5-1963: “Nhiệm vụ của khoa học kỹ thuật là cực kỳ quan trọng, cho nên mọi ngành, mọi người đều phải tham gia công tác khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất lao động, sản xuất ra nhiều của cải vật chất, xây dựng chủ nghĩa xã hội thắng lợi”. Theo Thủ tướng, lời dạy đó đã trở thành kim chỉ nam cho hoạt động khoa học và công nghệ Việt Nam trong suốt chặng đường xây dựng và phát triển đất nước.

Trong bối cảnh thế giới bước vào giai đoạn cạnh tranh chiến lược mới, nơi công nghệ ngày càng quyết định năng lực cạnh tranh và mức độ tự chủ của mỗi quốc gia, yêu cầu phát triển đối với Việt Nam cũng đang thay đổi mạnh mẽ. Thủ tướng nhấn mạnh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được xác định là “nền tảng, động lực và đột phá chiến lược hàng đầu” để đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới.

Điểm nhấn quan trọng là việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Theo Thủ tướng, đây là nghị quyết chiến lược đặc biệt quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của Đảng trong việc đặt khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia.

Cùng với đó, Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030 cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Theo Thủ tướng Lê Minh Hưng, đây không chỉ là sự thay đổi về định hướng phát triển, mà còn là thay đổi căn bản về tư duy tăng trưởng. Nếu trước đây, tăng trưởng chủ yếu dựa vào lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên hay mở rộng vốn đầu tư, thì trong giai đoạn mới, tri thức, công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo sẽ quyết định vị thế của nền kinh tế.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, Thủ tướng cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều hạn chế của hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đó là việc huy động nguồn lực cho khoa học công nghệ chưa được chú trọng đúng mức; cơ chế phát triển còn chậm hoàn thiện; công tác đào tạo, trọng dụng nhân lực khoa học công nghệ vẫn còn bất cập.

Từ thực tiễn đó, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu phải có những đột phá mạnh mẽ hơn về cơ chế, chính sách để thực sự đưa Nghị quyết 57-NQ/TW đi vào cuộc sống. Theo Thủ tướng, điều quan trọng nhất là khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải đóng góp trực tiếp vào tăng năng suất lao động, nâng cao chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Mọi chương trình, nhiệm vụ khoa học công nghệ phải hướng tới giải quyết các bài toán lớn của đất nước, phục vụ trực tiếp người dân và doanh nghiệp; lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả thực tiễn và khả năng thương mại hóa làm thước đo đánh giá.

Một trong những yêu cầu quan trọng được Thủ tướng đặt ra là công nghệ chiến lược phải tạo ra được sản phẩm cụ thể, có giá trị gia tăng, có khả năng thương mại hóa và tỷ lệ nội địa hóa cao. Các doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học phải trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; đồng thời các bộ, ngành phải chủ động đặt hàng doanh nghiệp phát triển công nghệ lõi phục vụ công tác quản lý và sản xuất kinh doanh trong từng lĩnh vực.

Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cơ chế tài chính cho khoa học công nghệ. Theo đó, cơ chế đầu tư phải mang tính đột phá, chấp nhận rủi ro có kiểm soát và lấy sản phẩm cuối cùng làm căn cứ đánh giá hiệu quả đầu tư của Nhà nước.

Bên cạnh đó, Chính phủ cũng xác định doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Nhà nước sẽ đóng vai trò kiến tạo thể chế, kết nối và hỗ trợ nghiên cứu phát triển, đồng thời trở thành “người mua đầu tiên” đối với các sản phẩm công nghệ chiến lược khi đủ điều kiện.

Khơi thông hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia

Phát biểu tại sự kiện, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân khẳng định, khơi thông nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành ưu tiên chiến lược trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại buổi lễ.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển, điều quan trọng nhất hiện nay là phải khơi thông nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Đó là nguồn lực trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia; nguồn lực đầu tư và năng lực tổ chức của doanh nghiệp; tiềm năng nghiên cứu, đào tạo của các viện nghiên cứu và trường đại học; sức sáng tạo của thế hệ trẻ; cùng với nguồn lực thể chế, dữ liệu, hạ tầng và hợp tác quốc tế.

Từ thực tiễn quốc tế, Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát; thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học và công nghệ thời đổi mới cơ chế tài chính; phát triển thị trường khoa học công nghệ; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và startup công nghệ Việt Nam phát triển.

Một trong những nội dung đáng chú ý được Bộ trưởng Vũ Hải Quân công bố là việc tái cấu trúc 42 chương trình khoa học công nghệ quốc gia theo hướng tinh gọn và phân tầng chức năng thành 6 chương trình lớn, gồm: Nghiên cứu cơ bản; khoa học công nghệ quốc gia; triển khai công nghệ chiến lược quốc gia; đổi mới sáng tạo quốc gia; chuyển đổi số quốc gia; nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Theo Bộ trưởng, trong 6 trụ cột này, phát triển công nghệ chiến lược quốc gia giữ vai trò đặc biệt quan trọng nhằm tập trung nguồn lực giải quyết các bài toán công nghệ lớn, có ý nghĩa chiến lược đối với năng lực tự chủ công nghệ của đất nước. Cách tiếp cận này sẽ giúp tập trung nguồn lực cho các lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn, đồng thời vẫn bảo đảm sự phát triển cân đối của toàn bộ hệ sinh thái khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đáng chú ý, Bộ trưởng Vũ Hải Quân tiếp tục nhấn mạnh vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Theo ông, doanh nghiệp Việt Nam muốn phát triển nhanh và bền vững thì phải đầu tư cho nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số; đồng thời mạnh dạn đầu tư cho tri thức, công nghệ và con người Việt Nam.

Nhà nước sẽ ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp phát triển các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, hạ tầng số, công nghệ năng lượng mới và sản xuất thông minh. Đây không chỉ là cơ hội phát triển kinh tế, mà còn là vấn đề năng lực cạnh tranh và an ninh phát triển quốc gia trong dài hạn.

Cùng với doanh nghiệp, các trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ trí thức khoa học tiếp tục được xác định là lực lượng nòng cốt trong phát triển tri thức và nguồn nhân lực chất lượng cao. Một điểm nhấn quan trọng khác là yêu cầu khơi dậy sức sáng tạo và khát vọng cống hiến của thế hệ trẻ Việt Nam.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh: Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trong giai đoạn phát triển mới. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành hiện thực, cần khơi thông mạnh mẽ hơn nữa mọi nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; tạo dựng một môi trường mà ở đó, trí tuệ được tôn trọng, sáng tạo được khuyến khích và công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển đất nước.

Trung tướng Đặng Hồng Đức, Thứ trưởng Bộ Công an phát biểu tại sự kiện.

PGS. TS Bùi Thế Duy, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu tại sự kiện.

Thông điệp xuyên suốt của Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam năm nay cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.