Thủ tướng phê bình 46 bộ ngành, địa phương giải ngân vốn đầu tư công thấp

Ngày 24/4, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026.

Thủ tướng Lê Minh Hưng. (Ảnh: VGP)

Phát biểu chỉ đạo và kết luận, Thủ tướng nhấn mạnh: Chính phủ xác định đầu tư công là một nhiệm vụ chính trị rất quan trọng của năm 2026 và cả nhiệm kỳ; là công cụ điều hành vĩ mô; là động lực quan trọng để đạt mục tiêu tăng trưởng "2 con số"; phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại và mở ra không gian phát triển mới cho đất nước.

Đầu tư công phải thực sự giữ vai trò dẫn dắt, kích hoạt, lan tỏa đầu tư toàn xã hội; phải là vốn mồi để huy động các nguồn lực xã hội; phải tạo ra công trình, dự án có giá trị sử dụng thực chất, hiệu quả; thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, tạo công ăn việc làm, sinh kế cho người dân, góp phần bảo đảm an sinh xã hội.

Về tình hình giải ngân đầu tư công năm 2026, Thủ tướng biểu dương, ghi nhận, đánh giá cao 7 bộ, cơ quan và 16 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt cao hơn mức bình quân chung cả nước; nghiêm khắc phê bình 28 bộ, cơ quan và 18 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung cả nước.

Về khó khăn, thách thức, Thủ tướng cho rằng đầu tư công vẫn còn dàn trải, chưa chú trọng đúng mức đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội và hạch toán kinh tế tổng thể.

Bên cạnh đó, vẫn còn tình trạng chuẩn bị đầu tư yếu, thủ tục rườm rà, phân bổ chậm, giải phóng mặt bằng không kịp tiến độ, nguồn nguyên vật liệu không bảo đảm, công tác phối hợp chưa đồng bộ, vai trò người đứng đầu có lúc chưa được phát huy; giải ngân chậm, giải ngân không hết vốn đã trở thành vấn đề kéo dài và phải có biện pháp mạnh để xử lý các tồn tại, hạn chế.

Thủ tướng cho biết thêm, việc xử lý các vấn đề khó khăn, vướng mắc đang được triển khai rất quyết liệt. Mới nhất, Quốc hội thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và giải pháp tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài.

Trên cơ sở đó, các Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh, Bộ trưởng phải chịu trách nhiệm quyết liệt xử lý dứt điểm vướng mắc cho các dự án.

"Những việc khó, hóc búa, phức tạp như vậy, chúng ta có thể xử lý được rất nhanh thì tại sao những việc liên quan triển khai các dự án lại không đẩy nhanh được tiến độ. Vẫn những công việc đó nhưng nếu không có quyết tâm cao, không chỉ đạo sát sao, quyết liệt thì không thực hiện được", Thủ tướng nhấn mạnh.

Kiên quyết loại bỏ tình trạng "vốn chờ dự án"

Chỉ đạo các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới, Thủ tướng yêu cầu phân công cụ thể lãnh đạo, cán bộ phụ trách từng dự án, cá thể hóa trách nhiệm để làm cơ sở đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Thay thế ngay Ban Quản lý dự án, nhà tư vấn, nhà thầu, những cán bộ, công chức, viên chức yếu kém, hạn chế về năng lực chuyên môn và trách nhiệm, không đáp ứng yêu cầu; kiên quyết xử lý các hành vi sai phạm, tiêu cực trong quản lý, sử dụng vốn đầu tư công.

Thủ tướng chỉ đạo làm tốt hơn nữa công tác chuẩn bị đầu tư, nhất là việc lựa chọn dự án đầu tư thực sự cần thiết, hiệu quả, phù hợp với quy hoạch, khả năng cân đối vốn, bảo đảm kỹ lưỡng từ khâu chuẩn bị dự án, đăng ký vốn, lập kế hoạch, phân bổ vốn, giám sát, đánh giá... Kiên quyết loại bỏ việc đăng ký dự án mang tính chất "giữ chỗ", tình trạng "vốn chờ dự án".

Quang cảnh hội nghị. (Ảnh: VGP)

Giải pháp nữa được người đứng đầu Chính phủ nhắc đến là kịp thời điều chuyển vốn đối với các dự án không có khả năng giải ngân hoặc giải ngân không hết sang các dự án có khả năng giải ngân tốt và có nhu cầu bổ sung vốn.

Chủ động kiểm tra, đôn đốc, xử lý vướng mắc phát sinh ngay tại đơn vị, công trường; xác định những tồn tại, yếu kém ở từng khâu trong chỉ đạo, điều hành, quản lý đến tổ chức thực hiện ở từng dự án, từng địa bàn để nhanh chóng có giải pháp xử lý vướng mắc.

Thủ tướng giao Bộ Tài chính chủ trì, cùng các cơ quan tiếp tục rà soát các vướng mắc trong thể chế, cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư công, nhất là các quy định về đấu thầu, xây dựng, đất đai... để tháo gỡ theo thẩm quyền hoặc báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền; trước mắt như cơ chế chỉ định thầu đối với gói thầu tư vấn, gói thầu xây lắp, gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ.

"Tập trung tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc liên quan đến đầu tư công trong triển khai chính quyền địa phương 2 cấp, các địa phương sắp xếp, bố trí cán bộ có đủ năng lực chuyên môn, nhất là đối với các địa bàn vùng sâu, vùng xa", Thủ tướng nêu rõ.

Thủ tướng yêu cầu phân bổ ngay đối với kế hoạch vốn năm 2026 đã được giao nhưng đến nay chưa phân bổ chi tiết cho nhiệm vụ, dự án. Đến hết 10/5, bộ, cơ quan, địa phương nào chưa phân bổ hết phải có văn bản báo cáo rõ lý do, nguyên nhân, trách nhiệm tập thể, cá nhân, gửi Bộ Tài chính trước 15/5. Bộ Tài chính tổng hợp, đề xuất báo cáo cấp có thẩm quyền phương án xử lý số vốn chưa phân bổ chi tiết trong tháng 5.

Bộ Xây dựng và các địa phương khẩn trương hoàn thành công tác chuẩn bị đầu tư, nhất là tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, các tuyến đường sắt kết nối với Trung Quốc.

Trong tháng 4, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ hoàn thiện hướng dẫn về tiêu chí, quy trình đối với việc đầu tư, chi ngân sách cho các dự án khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; trong tháng 5, hoàn thành việc rà soát, hoàn thiện cơ chế tài chính, kinh phí cho phát triển công nghệ chiến lược.

Thủ tướng lưu ý Chủ tịch UBND cấp tỉnh phải khẩn trương chỉ đạo rà soát hoàn thành ngay trong quý 2 quy hoạch các mỏ nguyên vật liệu để đảm bảo đủ nguyên vật liệu cho các dự án đầu tư, nhất là đầu tư công; khẩn trương tháo gỡ khó khăn liên quan đến cấp phép mỏ đá, cát, đất; thu hồi các mỏ nếu có sai phạm, thực hiện không đúng.

Người đứng đầu Chính phủ cũng lưu ý khẩn trương rà soát, hoàn thiện danh mục và phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030; bảo đảm bố trí vốn tập trung, trọng điểm, kiên quyết chống dàn trải, manh mún; tổng số dự án giai đoạn 2026 - 2030 giảm ít nhất 30% so với giai đoạn 2021 - 2025 (cả ở Trung ương và địa phương).

"Các bộ, cơ quan, địa phương, nhất là người đứng đầu phải xác định giải ngân vốn đầu tư công là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm, ưu tiên hàng đầu của năm 2026; tập trung lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện quyết liệt, đồng bộ, kịp thời, hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp nhằm tạo chuyển biến rõ rệt trong giải ngân vốn đầu tư công, phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số", Thủ tướng chỉ đạo.