Thúc đẩy hợp tác quốc tế, hướng tới nền khoa học vững mạnh

Cần hỗ trợ nghiên cứu có độ rủi ro cao

Phát biểu tại Diễn đàn Mở rộng kết nối hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam và các nước (IRIFF 2026) do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) tổ chức ngày 5/11, Bộ trưởng cho biết, đối với Việt Nam, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng vai trò trọng tâm trong mô hình tăng trưởng mới. Để thực hiện mục tiêu này, Việt Nam cần có sự hỗ trợ và hợp tác quốc tế.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân phát biểu tại Diễn đàn.

“Chúng tôi mong muốn tiến xa hơn việc chỉ tiếp nhận tri thức và công nghệ; mục tiêu của chúng tôi là cùng các đối tác tạo ra tri thức mới, phát triển công nghệ và chia sẻ những thành quả đạt được”, Bộ trưởng chia sẻ.

Để phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Bộ trưởng cho rằng cần đầu tư vào con người và các ý tưởng tốt, vào việc tăng cường sự gắn kết giữa nghiên cứu và doanh nghiệp và vào việc chuyển đổi các quan hệ đối tác quốc tế thành hành động chung cụ thể.

Theo Bộ trưởng, một nền khoa học vững mạnh đòi hỏi sự hỗ trợ ổn định.

“Nghiên cứu cơ bản có thể cần nhiều năm để chứng minh đầy đủ giá trị. Các nhà khoa học trẻ cần có không gian tự do để đặt ra những câu hỏi mới và thử nghiệm các ý tưởng táo bạo. Cơ chế tài trợ cần bảo đảm tính công bằng, minh bạch và phù hợp với từng loại hình nghiên cứu”, Bộ trưởng chia sẻ.

Do đó, cần ghi nhận vai trò quan trọng của các nghiên cứu có độ rủi ro cao, đồng thời vẫn phải duy trì các tiêu chuẩn về chất lượng và trách nhiệm giải trình đối với nguồn ngân sách công. Trong quá trình đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, cần hỗ trợ các hoạt động thử nghiệm, chế tạo nguyên mẫu và đưa những kết quả tiềm năng từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Ngoài ra, cần biến các mối hợp tác quốc tế thành các dự án tài trợ cho những ưu tiên chung và nhà nghiên cứu trẻ làm việc xuyên biên giới, từ đó xây dựng những mối quan hệ chuyên môn bền vững để tạo được những thành quả thiết thực.

Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Liên bang Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass.

Từ kinh nghiệm của Thụy Sĩ, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Liên bang Thụy Sĩ tại Việt Nam Thomas Gass cho rằng tài trợ nghiên cứu phải mang tính cạnh tranh và dựa trên chất lượng khoa học; trong khi các nhà nghiên cứu cần có sự tự do khám phá, bao gồm cả quyền được thất bại.

Năm 2020, khuôn khổ hợp tác chính thức giữa NAFOSTED và Quỹ Khoa học quốc gia Thụy Sĩ (SNSF) đã được thiết lập. Tới nay, 20 dự án nghiên cứu quy tụ các nhà khoa học từ cả 2 quốc gia trong nhiều lĩnh vực đã được tài trợ. Có thể kể đến dự án nghiên cứu cách các vi sinh vật tác động đến tình trạng ô nhiễm thạch tín tại Đồng bằng sông Cửu Long; nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong việc phân tích hình ảnh chụp X-quang ngực; cũng như nghiên cứu về tương tác neutrino thông qua thiết bị dò hạt T2K tại Đại học Geneva.

Theo Đại sứ, hỗ trợ khoa học không chỉ đơn thuần là tài trợ cho các phòng thí nghiệm, mà còn là tạo điều kiện để các nhà nghiên cứu kết nối với nhau, cùng tìm ra lời giải giúp cải thiện sức khỏe, bảo vệ môi trường và tạo ra những cơ hội kinh tế mới.

Thảo luận mô hình tài trợ nghiên cứu khoa học

Chia sẻ về diễn đàn, ông Đào Ngọc Chiến - Giám đốc quỹ NAFOSTED cho biết, diễn đàn đóng vai trò là nền tảng duy trì đối thoại và hợp tác giữa các cơ quan tài trợ nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách, các tổ chức nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Ông Đào Ngọc Chiến - Giám đốc Quỹ NAFOSTED.

Diễn đàn có hai mục tiêu chính là trở thành diễn đàn quốc tế bền vững, thúc đẩy đối thoại, kết nối nguồn lực, cũng như phát triển các hoạt động và mạng lưới hợp tác song phương và đa phương; đồng thời, chuyển đổi các cuộc đối thoại chính sách và chia sẻ kinh nghiệm thành các giải pháp cụ thể, thông qua việc lập kế hoạch chung, xây dựng các chương trình nghiên cứu phối hợp, kết nối các nhóm nghiên cứu, cũng như thiết lập cơ chế chia sẻ chi phí, rủi ro, dữ liệu và kết quả nghiên cứu.

Năm 2026, diễn đàn sẽ tập trung vào nghiên cứu cơ bản xuất sắc, ứng dụng các công nghệ chiến lược, thúc đẩy hợp tác giữa chính phủ, các nhà khoa học và doanh nghiệp, đồng thời chú trọng đến tính liêm chính trong nghiên cứu và khoa học mở.

Bên cạnh đó, hội nghị bàn tròn các nhà tài trợ nghiên cứu quốc tế sẽ thảo luận về các mô hình tài trợ, quản lý và tiềm năng cho các chương trình nghiên cứu chung.

Diễn đàn tạo thêm cơ hội để Việt Nam mở rộng hợp tác khoa học quốc tế, kết nối các nguồn lực nghiên cứu và từng bước nâng cao năng lực khoa học trong nước.