Thúc đẩy phát triển thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán hiệu quả, bền vững

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn trình bày Tờ trình Dự án Luật. Ảnh: VPQH

Đề xuất cắt giảm 100% điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán

Chiều 03/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập.

Trình bày tờ trình Dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết, Dự án Luật được xây dựng theo hướng cắt giảm toàn bộ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính (TTHC) trong lĩnh vực dịch vụ kế toán. Qua đó, giảm chi phí tuân thủ, mở rộng đối tượng được cung cấp dịch vụ kế toán, đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế, thuận lợi cho việc cung cấp dịch vụ kế toán của nhiều tổ chức cá nhân, từ đó góp phần thúc đẩy thị trường dịch vụ kế toán phát triển.

Đáng chú ý, Dự thảo Luật cho phép cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán dưới danh nghĩa cá nhân hoặc thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ kế toán, thay vì bắt buộc phải hành nghề tại một tổ chức cung cấp dịch vụ như quy định của Luật Kế toán năm 2015.

Cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán chỉ phải bảo đảm tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp tương tự người làm kế toán tại doanh nghiệp, thay vì phải có chứng chỉ.

Dự thảo Luật cũng không còn yêu cầu mỗi doanh nghiệp dịch vụ kế toán phải có ít nhất 2 người có chứng chỉ hành nghề kế toán, kiểm toán viên. Đồng thời, không hạn chế doanh nghiệp dịch vụ kế toán chỉ được hoạt động dưới một số hình thức doanh nghiệp nhất định như quy định hiện nay.

Đối với dịch vụ kiểm toán độc lập, Chính phủ đề xuất cắt giảm 2 điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán, đơn giản hoá TTHC và giảm 50% thời gian giải quyết thủ tục cấp, cấp lại, điều chỉnh Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán.

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn cho biết thêm, hiện cơ quan thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh đã có dữ liệu về ngành, nghề kinh doanh của các cá nhân, tổ chức cung cấp dịch vụ kế toán thông qua kê khai thuế và đăng ký kinh doanh.

Bộ Tài chính sẽ phối hợp với UBND các tỉnh, thành phố kết nối, chia sẻ dữ liệu và công khai thông tin về năng lực, kết quả xử lý vi phạm liên quan đến chất lượng dịch vụ kế toán, kiểm toán của các cá nhân, tổ chức trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính và địa phương. Qua đó, các đơn vị có nhu cầu sử dụng dịch vụ có thêm cơ sở lựa chọn nhà cung cấp.

Đánh giá kỹ rủi ro, bổ sung đầy đủ công cụ hậu kiểm

Thẩm tra sơ bộ Dự án Luật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, việc chuyển mô hình quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm và cho phép cá nhân ký hợp đồng trực tiếp với khách hàng là sự thay đổi lớn, cần đánh giá kỹ rủi ro, bổ sung đầy đủ cơ chế, công cụ hậu kiểm để thực hiện quản lý nhà nước và bảo vệ khách hàng, đặc biệt là doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh.

Quang cảnh Phiên họp. Ảnh: VPQH

Cơ quan thẩm tra cũng nhất trí bãi bỏ điều kiện kinh doanh, TTHC đối với dịch vụ kế toán và không quy định chứng chỉ kế toán viên là điều kiện cung cấp dịch vụ. Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị nghiên cứu duy trì chứng chỉ kế toán viên với tư cách là giấy xác nhận năng lực chuyên môn, không mang tính bắt buộc.

Dự thảo cũng cần bổ sung các quy định có tính nguyên tắc để bảo đảm hậu kiểm được triển khai trên thực tế, như khai báo, chia sẻ dữ liệu, hậu kiểm rủi ro sau cung cấp dịch vụ và hoàn thiện chế tài xử lý vi phạm.

Thảo luận tại Phiên họp, các thành viên UBTVQH cơ bản tán thành mục tiêu cắt giảm, đơn giản hóa TTHC, nhưng đề nghị đánh giá đầy đủ cơ sở thực tiễn và giải pháp thay thế.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, các nghị quyết của Chính phủ được ban hành để tháo gỡ khó khăn do vướng mắc pháp luật trong thời hạn nhất định, vì vậy, không phải nội dung nào trong các nghị quyết này cũng đưa nguyên trạng vào luật; chỉ những chính sách thực sự phù hợp mới được luật hóa sau khi đánh giá kỹ.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, bỏ chứng chỉ kế toán viên như điều kiện cung cấp dịch vụ, thay khái niệm “kế toán viên hành nghề” bằng “cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán” có tác dụng đơn giản hóa thủ tục. Nhưng nếu chỉ cần trình độ nghiệp vụ, đạo đức và ý thức chấp hành pháp luật mà thiếu công cụ xác nhận năng lực, rủi ro có thể chuyển sang khách hàng; không phải mọi hoạt động đều có thể quản lý hoàn toàn bằng hậu kiểm.

“Dự thảo Luật bỏ cấp chứng chỉ hành nghề, bỏ điều kiện cấp chứng chỉ, bỏ giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh… nhưng không có giải pháp để phòng ngừa, khắc phục... thì làm sao để bảo đảm quản trị an toàn cho khách hàng”- Phó Chủ tịch Quốc hội nêu vấn đề.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cũng nhấn mạnh quan điểm, việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh phải không tạo ra khoảng trống pháp lý. Theo đó, việc cắt giảm và bãi bỏ điều kiện kinh doanh và TTHC đối với dịch vụ kế toán cần đi đôi với việc bổ sung đầy đủ các công cụ quản lý và nhận diện, kiểm soát rủi ro.

“Đây là vấn đề cốt lõi, bởi vì sửa đổi luật lần này không chỉ cắt giảm thủ tục mà làm thay đổi căn bản phương thức quản lý dịch vụ kế toán. Khi bỏ chứng chỉ bắt buộc, đăng ký hành nghề, giấy chứng nhận đủ điều kiện thì số chủ thể tham gia thị trường có thể tăng lên rất mạnh. Nếu hậu kiểm không đủ năng lực thì rủi ro sẽ chuyển từ Nhà nước sang doanh nghiệp, người sử dụng báo cáo tài chính, cơ quan thuế và tổ chức tín dụng” - Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ.

Các ý kiến cũng đề nghị nghiên cứu quy định rõ tại Luật nguyên tắc hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro; đồng thời, yêu cầu nhà cung cấp dịch vụ kế toán khai báo, cập nhật thông tin trực tuyến vào hệ thống dữ liệu tập trung và lưu giữ hồ sơ dịch vụ trong thời hạn nhất định để phục vụ truy xuất, kiểm tra…

Phân tầng năng lực, trách nhiệm trong cung cấp dịch vụ

Liên quan đến việc mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ kế toán, nhất là cá nhân trực tiếp ký hợp đồng với khách hàng,Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh lưu ý, theo số liệu báo cáo của Chính phủ, có khoảng 525 cá nhân hành nghề tại 191 đơn vị kinh doanh dịch vụ kế toán và khoảng 118 doanh nghiệp kiểm toán có cung cấp dịch vụ kế toán, trong khi cả nước có gần 1,1 triệu doanh nghiệp, khoảng 98% là doanh nghiệp nhỏ, vừa và siêu nhỏ. Điều này cho thấy thị trường còn dư địa, chưa đủ kết luận thiếu người cung cấp dịch vụ.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu tại Phiên họp. Ảnh: VPQH

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung số liệu doanh nghiệp thực tế thuê dịch vụ, số khách hàng bình quân của mỗi đơn vị cung cấp dịch vụ và chi phí thuê để căn cứ sửa Luật đầy đủ, thuyết phục hơn.

Trong khi đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cần phân tầng năng lực, trách nhiệm khi mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, cá nhân làm kế toán cho hộ kinh doanh bán lẻ có mức độ rủi ro hoàn toàn khác với người làm kế toán trưởng cho đơn vị sử dụng hàng trăm tỷ đồng ngân sách hoặc quản lý tài sản công. Quyền được mở rộng phải đi cùng năng lực và trách nhiệm pháp lý tương xứng; không thể để trách nhiệm chủ yếu do các bên tự thỏa thuận trong hợp đồng.

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nêu rõ,  UBTVQH cơ bản thống nhất trình Dự án Luật tại Kỳ họp thứ 2. Tuy nhiên, việc sửa đổi phải dựa trên đánh giá, tổng kết thi hành Luật hiện hành. Đối với các nghị quyết của Chính phủ, cần tiếp tục rà soát kết quả thực hiện; chỉ những nội dung “đã chín, đã rõ, cấp thiết, phù hợp” mới đề xuất đưa vào Dự thảo Luật.