Thực đơn dinh dưỡng hợp lý tác động thế nào đến sức khỏe và tầm vóc của trẻ?

Tại Hội thảo "Phát triển toàn diện thế hệ trẻ Việt Nam: Kiến tạo nguồn lực cho kỷ nguyên mới" do Báo Nhân Dân phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức vào trung tuần tháng 5/2026, vấn đề xây dựng thực đơn học đường cân bằng dinh dưỡng, phù hợp lứa tuổi và tăng cường vận động thể lực tiếp tục được nhắc đến như một giải pháp quan trọng nhằm cải thiện thể chất cho học sinh.

Nhìn lại từ thực tiễn đó, Mô hình điểm "Bữa ăn học đường đảm bảo dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam", với những kết quả nổi bật về cải thiện thể trạng cho trẻ có thể xem là nguồn tham khảo thực tiễn đáng quý.

Hình ảnh tại chương trình Mô hình điểm “Bữa ăn học đường đảm bảo dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam”

400 thực đơn bữa ăn dinh dưỡng vẫn nguyên giá trị tham khảo

Mô hình điểm "Bữa ăn học đường đảm bảo dinh dưỡng hợp lý kết hợp tăng cường hoạt động thể lực cho trẻ em, học sinh, sinh viên Việt Nam" do Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế (Viện Dinh dưỡng) triển khai, với sự khởi xướng và đồng hành của Tập đoàn TH nhằm nâng cao chất lượng dinh dưỡng học đường và phát triển thể lực cho trẻ em Việt Nam. Chương trình được thực hiện thí điểm trong năm học 2020–2021 tại cấp mầm non và tiểu học tại 10 tỉnh thành đại diện cho 5 vùng sinh thái lớn trên cả nước.

Mô hình sử dụng thực đơn cân bằng dinh dưỡng, đưa sữa tươi không bổ sung vi chất vào khẩu phần một cách khoa học; tăng cường hoạt động thể lực - tối thiểu 60 phút mỗi ngày; giáo dục dinh dưỡng và truyền thông thay đổi hành vi cho học sinh, giáo viên và phụ huynh.

Sau chương trình, bộ thực đơn chuẩn và các kết quả thu được vẫn có giá trị tham khảo lớn trong việc xây dựng bữa ăn học đường hiện nay.

Theo ThS. Hà Thị Phương – Quản lý Dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng TH, Mô hình điểm đã xây dựng 400 thực đơn dựa trên nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị dành cho trẻ em lứa tuổi học đường, đồng thời phù hợp với văn hóa ẩm thực và điều kiện sinh hoạt của từng địa phương. Lượng rau củ được điều chỉnh tăng dần từ ít đến nhiều để giúp học sinh tập làm quen dần cho đến khi đạt được định lượng khuyến nghị.

Bữa ăn được thiết kế để đáp ứng khoảng 50–55% nhu cầu năng lượng mỗi ngày của trẻ, gồm một bữa chính và một bữa phụ. Thực đơn bảo đảm cân đối giữa các nhóm chất sinh năng lượng như đạm, đường, béo; đồng thời đa dạng thực phẩm nhằm cung cấp đầy đủ vi chất dinh dưỡng. Trẻ được uống sữa tươi hằng ngày tại trường.

Sữa tươi được đưa vào bữa phụ trong chương trình Mô hình điểm Bữa ăn học đường .

Thực đơn cân đối giúp trẻ cải thiện thể trạng rõ rệt

Sau một năm triển khai, chương trình ghi nhận nhiều kết quả tích cực như cải thiện chiều cao, cân nặng, giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng và thừa cân, béo phì. Không chỉ thay đổi về thể chất, trẻ còn cải thiện khả năng tập trung, tính kỷ luật và sự tự tin trong học tập, sinh hoạt.

"Mô hình được đánh giá là giải pháp toàn diện, mang tính cách mạng về nâng cao tầm vóc người Việt. Đây là một trong những mô hình thí điểm thành công nhất về các điều kiện cần và đủ để có thể triển khai được bữa ăn học đường cho trẻ một cách khoa học, hợp lý, phù hợp với đặc điểm kinh tế xã hội từng địa phương.", ThS. Hà Thị Phương chia sẻ.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, bữa ăn học đường được chuẩn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện sức khỏe và tầm vóc trẻ em. Đây là giải pháp hiệu quả để phòng chống suy dinh dưỡng và thừa cân, béo phì, góp phần giải quyết "gánh nặng kép" về dinh dưỡng ở trẻ em hiện nay.

Ngoài ra, bữa ăn học đường được chuẩn còn giúp hình thành thói quen ăn uống lành mạnh, tăng tiêu thụ rau xanh, trái cây, sữa tươi và các thực phẩm giàu dinh dưỡng khác. Vì vậy, chuẩn hóa bữa ăn học đường được xem là một trong những giải pháp can thiệp dinh dưỡng cộng đồng có hiệu quả lâu dài và tính bền vững cao.

Một trong những kết quả nổi bật của chương trình là cải thiện thể trạng của trẻ thông qua kết hợp dinh dưỡng hợp lý với tăng cường hoạt động thể lực. Chẳng hạn, đối với trẻ mầm non, chiều cao trung bình của nhóm can thiệp tăng từ 105,6 cm lên 109,23 cm. Với cấp tiểu học, chiều cao bình quân tăng từ 126 cm lên 128,8 cm sau một năm. Theo các chuyên gia, kết quả này phản ánh tác động đồng bộ của chế độ dinh dưỡng hợp lý, tăng cường vận động thể lực cho trẻ. 100% nhân viên y tế được khảo sát cho rằng các hoạt động của Mô hình điểm góp phần nâng cao sức khỏe và tầm vóc cho trẻ Mầm non và học sinh Tiểu học. Cùng với cải thiện chiều cao, mô hình ghi nhận xu hướng tích cực trong kiểm soát tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi và thừa cân, béo phì.

Dinh dưỡng hợp lý cần kết hợp với tăng cường hoạt động thể lực mới mang đến kết quả tối ưu.

Chương trình cũng góp phần nâng cao nhận thức của giáo viên, phụ huynh và nhân viên nhà trường về vai trò của dinh dưỡng đối với sự phát triển toàn diện của trẻ. Khi những người trực tiếp tổ chức bữa ăn hiểu đúng về dinh dưỡng, việc xây dựng và duy trì thực đơn chuẩn sẽ được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả và bền vững hơn.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng, học sinh Việt Nam hiện đối mặt đồng thời với hai vấn đề: thiếu vi chất, thấp còi ở một số khu vực và gia tăng thừa cân, béo phì ở đô thị. Điều này khiến việc xây dựng thực đơn học đường không còn đơn thuần là bảo đảm đủ năng lượng, mà cần hướng tới khẩu phần cân bằng, phù hợp lứa tuổi và hình thành thói quen ăn uống lành mạnh từ sớm.

Từ thực tiễn Mô hình điểm Bữa ăn học đường, có thể thấy một thực đơn chuẩn chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong cách tiếp cận đồng bộ: bữa ăn cân bằng dinh dưỡng, bổ sung sữa tươi hợp lý, tăng cường vận động thể lực và sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình. Đây cũng là lý do bộ 400 thực đơn và những kết quả của Mô hình điểm vẫn có giá trị tham khảo trong các thảo luận hiện nay về chuẩn hóa dinh dưỡng học đường.