Thực hiện nghiêm '5 không', tạo chuyển biến trong quản trị nghề cá dựa trên công nghệ, dữ liệu

Cán bộ, chiến sĩ tàu Cảnh sát biển 4038 trao cờ Tổ quốc tặng bà con ngư dân. (Ảnh: NHẬT ANH)

Tập trung thực hiện "5 không"

Tại phiên họp thứ 36 của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU mới đây, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu cả hệ thống chính trị thực hiện nghiêm "5 không": Không phát sinh tàu cá bị nước ngoài bắt giữ; không để tàu không đủ điều kiện tham gia hoạt động; không để vụ việc vi phạm quy định về thiết bị giám sát hành trình (VMS) kéo dài mà không được xử lý triệt để; không để lô hàng thủy sản không truy xuất được nguồn gốc; không để số liệu báo cáo sai lệch với dữ liệu và hồ sơ thực tế.

Đây là những yêu cầu xuyên suốt, đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương phải chuyển quyết tâm thành hành động cụ thể, tăng cường kiểm tra, giám sát và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.

Lực lượng kiểm ngư tỉnh An Giang tuyên truyền cho ngư dân các quy định về chống khai thác IUU. (Ảnh: LÊ SƠN)

Tại An Giang, công tác quản lý đội tàu được triển khai theo hướng siết chặt kỷ cương, đặc biệt đối với tàu cá “ba không” và các phương tiện có nguy cơ cao khai thác IUU. Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang Lê Hữu Toàn cho biết, trước khi cấp giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật tàu cá, giấy chứng nhận đăng ký và giấy phép khai thác thủy sản, cơ quan chức năng kiểm tra, kẻ vẽ số đăng ký và đánh dấu tàu cá theo đúng quy định, bảo đảm phương tiện được nhận diện và quản lý chặt chẽ.

Thông qua hệ thống VMS, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp các đơn vị chức năng, chính quyền địa phương lập danh sách, tổ chức quản lý những tàu đã đăng ký nhưng chưa đủ điều kiện hoạt động. Danh sách tàu không đủ điều kiện được rà soát, cập nhật và cung cấp cho các lực lượng liên quan để theo dõi, kiểm tra và xử lý theo quy định.

Đáng chú ý, An Giang công khai danh sách tàu cá không đủ điều kiện hoạt động tại cộng đồng dân cư, đồng thời phân công tổ chức, cá nhân phụ trách theo dõi. Vị trí neo đậu và tình trạng thực tế của từng phương tiện được cập nhật hằng tuần bằng hình ảnh. Chủ tàu được yêu cầu tháo dỡ toàn bộ ngư cụ, trang thiết bị đánh bắt khi chưa hoàn thành các thủ tục pháp lý.

Hội nghị tập huấn tuyên truyền, phổ biến pháp luật về thủy sản và hướng dẫn sử dụng thiết bị VMS cho bà con ngư dân tỉnh An Giang. (Ảnh: LÊ SƠN)

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang cho biết, để đưa hoạt động bốc dỡ hải sản vào khuôn khổ, tỉnh đã thống nhất chuẩn hóa "Điểm tập kết cá" đối với hàng chục vị trí ven biển bên cạnh các cảng cá chỉ định hiện có. Qua đó, giúp chính quyền cơ sở và các lực lượng chức năng dễ dàng khoanh vùng, quản lý nghiêm ngặt lượt tàu thuyền ra vào. Đồng thời, mở "Chiến dịch cao điểm chống khai thác IUU" trên phạm vi toàn tỉnh. Chiến dịch tập trung cao độ nhằm khắc phục dứt điểm các hạn chế tồn đọng, nâng cao hiệu quả chống IUU trên địa bàn.

Số hóa quản lý, minh bạch nguồn gốc thủy sản

Tại Thanh Hóa, việc vận hành đồng bộ các hệ thống cơ sở dữ liệu và phần mềm chuyên ngành đang góp phần giảm giấy tờ, tiết kiệm thời gian cho ngư dân và nâng cao hiệu quả quản lý nghề cá, góp phần minh bạch hoạt động khai thác thủy sản tại địa phương.

Việc triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác (eCDT) được tỉnh Thanh Hóa thực hiện đồng bộ. Tại các cảng cá lớn như Lạch Hới, Lạch Bạng, Hòa Lộc, Hải Châu…, việc đăng ký xuất nhập cảng qua hệ thống eCDT đã trở thành việc làm quen thuộc của cán bộ trực và ngư dân. Dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực, giảm đáng kể việc ghi chép thủ công, đồng thời tạo thuận lợi cho doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu trong quá trình truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Đội tàu cá lắp đặt đầy đủ thiết bị VMS xuất bến, thực hiện nghiêm quy định chống đánh bắt IUU. (Ảnh: TRẦN TUYỀN)

Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa cho biết, đến giữa tháng 10/2026, tỉnh Thanh Hóa có hơn 97,8% tàu cá đã cài đặt ứng dụng trên eCDT. Những thông tin về sản lượng, chủng loại hải sản và tọa độ ngư trường được cập nhật trực tiếp về hệ thống quản lý, giúp minh bạch chuỗi cung ứng.

Để hiện thực hóa mục tiêu 100% số tàu cá có chiều dài từ 12m trở lên sử dụng eCDT hiệu quả, ngành thủy sản Thanh Hóa đang phối hợp chặt chẽ cùng các đơn vị viễn thông như VNPT, Viettel, Mobifone hoàn thiện hạ tầng kết nối.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, công tác chống khai thác IUU đang từng bước chuyển từ phương thức quản lý hành chính sang quản trị nghề cá dựa trên dữ liệu, quản lý rủi ro và trách nhiệm giải trình; từ kiểm tra từng công đoạn sang kiểm soát chuỗi dữ liệu, theo dõi toàn bộ quá trình xử lý vi phạm và kiểm chứng kết quả thực hiện. Bước đầu hình thành công cụ điều hành chống khai thác IUU trên phạm vi quốc gia, giúp theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện của từng địa phương, nhận diện các nhóm tàu, vụ việc có nguy cơ để tập trung chỉ đạo, kiểm tra.

Cán bộ Đồn Biên phòng Ninh Hải trao tặng phao cứu sinh cho ngư dân, góp phần bảo đảm an toàn khi lao động trên biển. (Ảnh: BIÊN PHÒNG KHÁNH HÒA)

Trong quản lý đội tàu, có hơn 80.100 tàu cá đã đăng ký được cập nhật lên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase) để theo dõi, quản lý; toàn bộ tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên tham gia hoạt động khai thác đều lắp đặt VMS theo quy định. Đã cấp 265 tài khoản cho các đồn, trạm Biên phòng để thực hiện kiểm soát việc tàu cá rời, cập cảng trên Hệ thống eCDT, bảo đảm minh bạch, chính xác.

Theo Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng, các địa phương cần tăng cường khai thác dữ liệu VMS, đối chiếu với thông tin tàu ra, vào cảng, nhật ký khai thác và dữ liệu eCDT để xác minh các trường hợp mất kết nối, có dấu hiệu vượt ranh giới cho phép hoặc có hành trình bất thường.

Các tỉnh, thành phố ven biển tăng cường kiểm soát tàu cá ra vào cảng, giám sát sản lượng thủy sản khai thác để chống đánh bắt IUU. (Ảnh: LƯU HƯƠNG)

Ngành thủy sản hướng tới kiểm soát xuyên suốt chuỗi dữ liệu, từ điều kiện hoạt động của tàu, giám sát hành trình, xuất nhập bến, sản lượng bốc dỡ đến xác nhận nguồn gốc và doanh nghiệp, lô hàng. Thứ trưởng Võ Văn Hưng cho biết, kết quả chống khai thác IUU phải được chứng minh bằng hồ sơ, tài liệu kiểm chứng và dữ liệu cập nhật đầy đủ, chính xác trên các hệ thống quản lý; việc đưa tàu vào danh sách theo dõi không thay thế trách nhiệm xác minh, xử lý vi phạm.

Sự vào cuộc quyết liệt của các ban, ngành và chính quyền địa phương ven biển đang khẳng định quyết tâm chính trị cao nhất trong việc chung sức, đồng lòng gỡ "thẻ vàng" của EC, bảo vệ uy tín và hướng tới sự phát triển bền vững của ngành thủy sản Việt Nam.