Thực thi hiệu quả Kết luận số 14-KL/TW để tăng khả năng ứng phó cú sốc năng lượng

Bài 1:

C

hủ động xây dựng “lá chắn” năng lượng vững chắc

Không chỉ tập trung vào các giải pháp ứng phó tức thời, Kết luận 14 đặt trọng tâm vào việc xây dựng các công cụ dài hạn, nhằm chuyển từ trạng thái bị động sang chủ động ứng phó với các cú sốc năng lượng toàn cầu.

Chỉ đạo "đúng thời điểm", "rất kịp thời"

Ngay sau phiên họp xem xét báo cáo của Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan liên quan về tình hình giá xăng dầu liên quan đến chiến sự Trung Đông và các khu vực trên thế giới, ngày 20/3, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 14-KL/TW về các nhiệm vụ, giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung và ổn định giá nhiên liệu, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới.

“Chỉ đạo này rất đúng thời điểm”, chuyên gia năng lượng Phan Xuân Dương đánh giá. Khi giá dầu, LNG tăng cao, nguy cơ gián đoạn hiện rõ cũng như khả năng gây ra áp lực lạm phát nhập khẩu cho hàng hóa, đặc biệt là logistics, Trung ương đã nhận diện ngay rủi ro và xác định một “gói công cụ tổng hợp”, nhằm dịch chuyển từ "bảo đảm cung ứng" sang "bảo vệ tăng trưởng thông qua năng lượng”, ông Dương nhìn nhận.

Đồng quan điểm, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh Hà Đăng Sơn cho rằng, Kết luận 14 không chỉ thể hiện sự chủ động về mặt chính sách mà còn phản ánh một tư duy quản trị hiện đại, linh hoạt, thích ứng nhanh với những biến số khó lường của kinh tế toàn cầu.

Kết luận số 14-KL/TW là quyết sách chiến lược nhằm ổn định nguồn cung và giá nhiên liệu. Ảnh: Quang Khánh

Kết luận 14 yêu cầu Ban Thường vụ Đảng ủy Chính phủ phải “khẩn trương lãnh đạo, chỉ đạo các cơ quan bám sát, dự báo tình hình, diễn biến cung cầu và giá cả xăng dầu thế giới để chủ động xây dựng kịch bản ứng phó hiệu quả”. Ông Sơn phân tích, trong bối cảnh hiện nay, công tác dự báo không còn đơn thuần là các con số kinh tế mà phải tích hợp chặt chẽ các yếu tố phi kinh tế như địa chính trị và quan hệ quốc tế. Việc theo dõi sát sao biến động tại các khu vực trọng điểm như Trung Đông là yêu cầu then chốt để chủ động ứng phó với mọi tình huống.

Cũng theo ông Sơn, cách tiếp cận của Kết luận 14 đặt nền móng cho phương thức điều hành dựa trên kịch bản và dữ liệu. Điều này đòi hỏi cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ để xây dựng các phương án ứng phó linh hoạt.

TS. Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia kinh tế, nhìn nhận rủi ro năng lượng năm 2026 nguy hiểm hơn nhiều so với cuộc khủng hoảng 4 năm trước.

Năm 2022, khi xung đột Nga - Ukraine xảy ra, khủng hoảng năng lượng chủ yếu về giá cả thì nay chúng ta phải đối mặt với khủng hoảng "kép" - đánh thẳng vào giá và chuỗi cung ứng mà Việt Nam phụ thuộc mật thiết. Bất ổn tại các tuyến hàng hải Trung Đông đang đe dọa trực tiếp đến nguồn dầu thô, LNG nhập khẩu và hoạt động của các nhà máy lọc dầu trong nước. Khi giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng, nó trở thành "ngưỡng tiêu cực" phá vỡ mọi triển vọng tăng trưởng, buộc phải có những công cụ can thiệp mạnh mẽ. Do vậy, việc Bộ Chính trị ban hành Kết luận 14 là rất kịp thời, kỳ vọng sẽ tháo gỡ những nút thắt về nguồn cung và giá nhiên liệu trong tình hình mới.

Năm trụ cột thực thi Kết luận 14

Ở góc độ doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu, Giám đốc Công ty TNHH Hải Âu Phát Nguyễn Xuân Thắng cho rằng, các giải pháp nêu trong Kết luận 14 rất "toàn diện và đồng bộ" khi huy động sức mạnh tổng hợp của nhiều công cụ quản lý: từ chính sách tài khóa (thuế, phí), tiền tệ (tỷ giá, vốn), thương mại, ngoại giao cho đến các biện pháp hành chính (thanh kiểm tra) và truyền thông (ổn định tâm lý).

Hơn thế, Kết luận 14 không chỉ tập trung vào các giải pháp ứng phó trước mắt như giảm thuế phí, chống găm hàng, mà còn đặt trọng tâm vào việc xây dựng các công cụ dài hạn, nhằm chuyển từ trạng thái bị động sang chủ động ứng phó với các cú sốc năng lượng toàn cầu, ví dụ như xây dựng chiến lược quốc gia về cung ứng, dự trữ, ông Thắng nhìn nhận.

Chuyên gia Hà Đăng Sơn đánh giá cao nhóm giải pháp sử dụng ngay các công cụ chính sách tài khóa, tiền tệ, quản lý giá kết hợp tăng cường thanh tra, kiểm tra, chống buôn lậu, xử lý nghiêm tình trạng găm hàng trục lợi.

Theo ông, việc sử dụng linh hoạt thuế, phí và chi ngân sách giúp bình ổn giá xăng dầu trong nước, tạo giá đỡ cho doanh nghiệp duy trì sản xuất và hạn chế tác động dây chuyền đến thị trường tiêu dùng. Các giải pháp về tín dụng và ngoại tệ giúp doanh nghiệp đầu mối ổn định tỷ giá, giảm thiểu rủi ro chi phí nhập khẩu, từ đó bảo đảm nguồn cung năng lượng không bị đứt gãy.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu hụt xăng dầu cục bộ đôi khi không đến từ thiếu nguồn cung tổng thể mà do tâm lý đầu cơ và sự phân phối bất hợp lý. Việc siết chặt kỷ cương thị trường, kiểm soát các đơn vị đầu mối và thương nhân không chỉ là biện pháp chống gian lận mà còn là điều kiện cần để tối ưu hóa nguồn cung, tạo lập một thị trường minh bạch và bền vững.

Thị trường năng lượng năm 2026 đang đặt nền kinh tế Việt Nam trước những thử thách khắc nghiệt. Để không còn bị động trước các "cú sốc" từ bên ngoài và hiện thực hóa tinh thần của Kết luận 14, TS. Nguyễn Quốc Việt đề xuất năm trụ cột chiến lược cần thực hiện quyết liệt.

Thứ nhất, khẩn trương xây dựng hệ thống kho dự trữ quốc gia độc lập thay vì phụ thuộc vào kho thương mại của doanh nghiệp. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là yếu tố sống còn giúp nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế.

Thứ hai, kịch bản tài khóa phải sẵn sàng. Việc công khai quy trình tính toán giá và sẵn sàng các phương án hỗ trợ theo từng kịch bản biến động sẽ giúp củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp. Đây cũng là lúc vai trò truyền thông cần được đẩy mạnh như Kết luận 14 đã nêu, nhằm ngăn chặn tin giả, tránh gây hoảng loạn thị trường.

Thứ ba, cần tăng tốc chuyển đổi xanh. Thúc đẩy năng lượng tái tạo và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả là con đường duy nhất để giảm dần sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu.

Thứ tư, chuyển đổi cơ chế điều hành linh hoạt, sát tình hình thị trường, tăng quyền tự chủ doanh nghiệp đi đôi với minh bạch hóa thông tin và trách nhiệm giải trình, cạnh tranh lành mạnh.

Thứ năm, kiên trì các chính sách vừa bảo đảm tăng trưởng bền vững vừa giữ ổn định kinh tế vĩ mô, ưu tiên hỗ trợ nhóm đối tượng yếu thế, người nghèo, người lao động thu nhập thấp trong bối cảnh diễn biến kinh tế có nhiều biến động phức tạp.

“Việc thực hiện quyết liệt và đồng bộ những giải pháp này chính là chìa khóa để hiện thực hóa tinh thần của Kết luận 14, xây dựng một nền kinh tế Việt Nam tự cường và bền vững trước mọi biến động”, TS. Nguyễn Quốc Việt nói.

Đan Thanh