Thương chiến Mỹ - Trung qua lăng kính của những 'công cụ cưỡng chế'

Nhân dịp ra mắt cuốn sách Thương chiến: Khởi đầu một cục diện bất định của TS Phạm Sỹ Thành, tọa đàm khoa học chủ đề Thương chiến: Mỹ và Trung Quốc đang tái định hình trật tự toàn cầu như thế nào? cũng diễn ra tại Đại học Ngoại Thương, ngày 22/5.

Giới thiệu cuốn sách Thương chiến, TS Phạm Sỹ Thành khởi đầu bằng câu hỏi về một cách tiếp cận mới với các quốc gia siêu cường. Theo đó, trước giờ, các mô hình phân tích chiến lược cạnh tranh của các cường quốc đều phân tích qua cạnh tranh quyền lực thông qua thương mại, tài chính, công nghệ...

TS Phạm Sỹ Thành tại buổi tọa đàm khoa học chủ đề Thương chiến: Mỹ và Trung Quốc đang tái định hình trật tự toàn cầu như thế nào?. Ảnh: TIMES.

Cuốn sách đặt ra một hệ thống phân tích mới về quyền lực thông qua hệ thống công cụ cưỡng chế, nhằm áp đặt ý chí của một quốc gia lên quốc gia khác. Khi phân tích các ảnh hưởng quyền lực giữa các quốc gia thông qua lăng kính "công cụ cưỡng chế", cuốn sách muốn lý giải cách một cường quốc thực thi quyền lực và tạo ra kiểm soát với trật tự quốc tế thế nào.

Ba công cụ cưỡng chế tạo nên sức mạnh cốt lõi của Mỹ gồm hệ thống cưỡng chế thông qua thương mại, cưỡng chế bằng kiểm soát công nghệ, cưỡng chế trong lĩnh vực tài chính. Về phía Trung Quốc, quốc gia này cũng đang định hình một hệ thống cưỡng chế mô phỏng, bắt đầu triển khai một bộ công cụ cưỡng chế mới kể từ 2018.

Cuốn sách Thương chiến: Khởi đầu một cục diện bất định. Ảnh: TIMES.

Cũng tại tọa đàm, ông Nguyễn Cảnh Cường - nguyên Vụ trưởng Bộ Công Thương, nguyên Tham tán thương mại và Tham tán Công sứ tại Pháp, Bỉ và Vương quốc Anh đã mang tới góc nhìn toàn cảnh về quá khứ, hiện tại và tương lai của thương chiến Mỹ - Trung. Ông cho rằng khái niệm “thương chiến” ngày nay đã vượt xa phạm vi thương mại truyền thống để mở rộng sang: đầu tư, công nghệ, tài chính, chuỗi cung ứng và dữ liệu.

Nhìn lại quá khứ, ông nhận định cạnh tranh Mỹ - Trung thực chất đã xuất hiện từ sau Thế chiến II. Hiện tại, cuộc cạnh tranh không còn chỉ là chiến tranh thương mại mà đã trở thành chiến tranh công nghệ và quyền kiểm soát chuỗi cung ứng. Mỹ cũng bị bất ngờ trước khả năng đáp trả của Trung Quốc trong các lĩnh vực chiến lược.

Theo ông, tác động của cạnh tranh Mỹ - Trung đã khiến tăng trưởng thương mại toàn cầu chậm lại, chi phí sản xuất và lạm phát tăng cao và chuỗi cung ứng ngày càng phân mảnh.

Nhìn về tương lai, ông Nguyễn Cảnh Cường đưa ra ba kịch bản lớn: Mỹ duy trì cạnh tranh có kiểm soát nhưng không chấp nhận để Trung Quốc viết lại luật chơi; một “chiến tranh lạnh kinh tế mới” với thuế quan và cấm vận leo thang; hoặc một trật tự đa phương mới khi Mỹ buộc phải chia sẻ vai trò cường quốc của mình.

Thông qua việc đối chiếu cách Mỹ triển khai quyền lực và Trung Quốc học hỏi, mô phỏng, phản công, cuốn sách Thương chiến: Khởi đầu một cục diện bất định đặt cạnh tranh song phương vào bối cảnh cấu trúc rộng lớn hơn của thế giới đang phân cực. Mục tiêu của cuốn sách không nhằm dự báo thắng - thua mà chỉ ra những thay đổi nền tảng trong cách các cường quốc sử dụng quyền lực.