Thương hiệu và tài sản trí tuệ mở đường cho trái bưởi Đồng Nai nâng tầm giá trị

Trong nhiều năm, lợi thế lớn nhất của ngành hàng bưởi Đồng Nai là quy mô vùng trồng. Với gần 11.000ha, địa phương này nằm trong nhóm sản xuất bưởi lớn nhất cả nước.

Thương hiệu hóa trái bưởi Đồng Nai

Tuy nhiên, khi thị trường ngày càng khắt khe, sản lượng không còn là yếu tố quyết định. Người tiêu dùng và các nhà nhập khẩu hiện quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, nguồn gốc và độ an toàn của sản phẩm.

Bưởi Tân Triều là thương hiệu nổi bật nhất của ngành bưởi Đồng Nai, với vai trò quan trọng của các HTX trong tổ chức sản xuất, xây dựng chỉ dẫn địa lý, nâng cao chất lượng và kết nối thị trường.

Điều đó khiến bài toán phát triển của ngành bưởi thay đổi rõ rệt. Thay vì tập trung mở rộng diện tích, Đồng Nai đang hướng tới mục tiêu nâng giá trị trên từng đơn vị sản phẩm.

Đây cũng là lý do ngành hàng bưởi được định hướng chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Trọng tâm không chỉ là trồng được nhiều trái hơn mà còn phải bán được với giá trị cao hơn.

Trong bức tranh trên, bưởi Tân Triều tiếp tục là thương hiệu nổi bật nhất. Đây là một trong số ít đặc sản trái cây của Việt Nam được bảo hộ chỉ dẫn địa lý từ nhiều năm trước.

Bưởi đường lá cam Tân Triều không chỉ nổi tiếng bởi hương vị riêng biệt. Sản phẩm còn gắn với lịch sử canh tác lâu đời của vùng đất ven sông Đồng Nai.

Việc được bảo hộ chỉ dẫn địa lý giúp khẳng định nguồn gốc xuất xứ và danh tiếng của sản phẩm. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Mặc dù vậy, chỉ dẫn địa lý không tự tạo ra giá trị nếu thiếu chiến lược khai thác phù hợp. Thực tế cho thấy nhiều sản phẩm nông nghiệp được bảo hộ nhưng vẫn gặp khó trong thương mại hóa.

Vì thế, thách thức hiện nay của Đồng Nai không chỉ là bảo vệ thương hiệu bưởi. Quan trọng hơn là biến thương hiệu thành lợi thế kinh doanh cho người sản xuất.

Để đạt mục tiêu này, các địa phương ở Đồng Nai đang đẩy mạnh xây dựng vùng nguyên liệu bưởi tập trung. Diện tích sản xuất đạt chuẩn VietGAP và GlobalGAP cũng được mở rộng. Cùng với đó là việc cấp mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Đây là những điều kiện ngày càng quan trọng đối với hoạt động xuất khẩu.

Theo các chuyên gia, thương hiệu nông sản hiện đại không chỉ nằm ở tên gọi hay bao bì. Giá trị thương hiệu phải được xây dựng từ toàn bộ chuỗi sản xuất, từ vùng trồng đến khâu phân phối. Khi thương hiệu gắn với chất lượng và độ tin cậy, giá trị sản phẩm mới có thể gia tăng bền vững.

HTX dẫn dắt chuỗi giá trị

Nếu thương hiệu là nền móng thì HTX chính là lực lượng giúp hiện thực hóa quá trình nâng cấp ngành hàng bưởi. Những năm gần đây, ngày càng nhiều nông dân tham gia HTX thay vì sản xuất riêng lẻ. Đây được xem là giải pháp quan trọng để khắc phục tình trạng manh mún trong sản xuất.

Hiện Đồng Nai đã hình thành hàng chục chuỗi sản xuất bưởi theo mô hình HTX và tổ hợp tác. Các mô hình này góp phần tổ chức lại sản xuất theo hướng chuyên nghiệp hơn.

HTX không chỉ hỗ trợ kỹ thuật mà còn giúp nông dân tiếp cận các tiêu chuẩn sản xuất hiện đại. Đồng thời, đây cũng là đầu mối kết nối với doanh nghiệp và hệ thống phân phối.

Hiện nay Đồng Nai đã hình thành hàng chục chuỗi sản xuất bưởi theo mô hình HTX và tổ hợp tác. Các mô hình này góp phần tổ chức lại sản xuất theo hướng chuyên nghiệp hơn.

Một trong những mô hình tiêu biểu là HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Tân Triều. Nhiều năm trước, khi các hệ thống bán lẻ hiện đại bắt đầu siết tiêu chuẩn đầu vào, HTX đã tham gia xây dựng vùng bưởi đạt GlobalGAP.

Quá trình này giúp các thành viên HTX thay đổi đáng kể cách thức sản xuất. Từ việc ghi chép nhật ký đồng ruộng đến quản lý phân bón và thuốc bảo vệ thực vật đều được thực hiện chặt chẽ hơn.

Khả năng truy xuất nguồn gốc cũng trở thành yêu cầu bắt buộc. Đây là điều kiện cần để sản phẩm tiếp cận các kênh phân phối hiện đại. Theo các thành viên HTX, giá trị lớn nhất của GlobalGAP không chỉ nằm ở chứng nhận. Quan trọng hơn là việc hình thành thói quen sản xuất theo tiêu chuẩn.

Tiêu chuẩn này cũng buộc các hộ phải liên kết với nhau thông qua HTX. Chỉ khi có vùng nguyên liệu đủ lớn, sản lượng ổn định mới có thể đáp ứng các đơn hàng quy mô lớn. Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp không đặt nặng yếu tố giá rẻ. Điều họ cần là nguồn cung ổn định và chất lượng đồng đều.

Tại xã Phú Lý, HTX Sản xuất nông nghiệp thương mại dịch vụ nông nghiệp Bình Minh cũng đang cho thấy hiệu quả của mô hình liên kết. Theo ông Hà Thắng, Giám đốc HTX, đơn vị hiện có 24 thành viên với gần 30ha bưởi. Các hộ tham gia HTX đang sản xuất theo hướng thân thiện với môi trường. Mục tiêu là nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển bền vững. Thông qua HTX, người dân được tiếp cận kỹ thuật mới và các chương trình xúc tiến thương mại. Việc kết nối với doanh nghiệp thu mua cũng thuận lợi hơn.

Vai trò của HTX này hiện đã khác trước rất nhiều. Từ chỗ chủ yếu hỗ trợ sản xuất, HTX đang dần trở thành trung tâm tổ chức chuỗi giá trị. Tuy nhiên, nhiều HTX vẫn gặp khó về nguồn lực tài chính và năng lực quản trị. Đây là những điểm nghẽn cần tiếp tục được tháo gỡ.

Các chuyên gia cho rằng cần tăng cường đào tạo quản trị HTX và hỗ trợ chuyển đổi số. Đồng thời, cần thúc đẩy doanh nghiệp tham gia sâu hơn cùng HTX vào chuỗi liên kết cây bưởi ở Đồng Nai.

Tài sản trí tuệ mở rộng dư địa tăng trưởng

Bên cạnh thương hiệu và tổ chức sản xuất, tài sản trí tuệ đang mở ra dư địa tăng trưởng mới cho ngành hàng bưởi Đồng Nai.

Các nhà thu mua đánh giá cao thương hiệu bưởi Đồng Nai bên cạnh nhiều loại trái cây xuất khẩu chủ lực khác; trong đó, các HTX đóng vai trò quan trọng trong chuẩn hóa sản xuất, truy xuất nguồn gốc và xây dựng uy tín cho sản phẩm trên thị trường.

Một ví dụ điển hình là HTX Nông nghiệp - Dịch vụ tổng hợp Bình Lợi. Ngoài sản phẩm chủ lực là bưởi da xanh, HTX còn phát triển tinh dầu bưởi từ nguồn bưởi non loại bỏ trong quá trình chăm sóc vườn cây.

Người tiên phong là anh Trần Hoàng Thiện, Giám đốc HTX Bình Lợi. Sau thời gian nghiên cứu, anh đã chiết xuất thành công tinh dầu từ phụ phẩm nông nghiệp.

Từ những trái bưởi vốn không có giá trị thương mại, HTX đã tạo ra sản phẩm mới có giá trị cao hơn. Đồng thời, lượng chất thải trong sản xuất cũng được giảm đáng kể.

Tinh dầu bưởi Bình Lợi của HTX được công nhận OCOP 3 sao. Đây là bước tiến quan trọng trong hành trình phát triển sản phẩm chế biến từ bưởi. Không dừng lại ở đó, HTX còn đăng ký nhãn hiệu hàng hóa cho sản phẩm bưởi da xanh Bình Lợi.

Việc xây dựng và bảo hộ nhãn hiệu giúp nâng cao khả năng nhận diện trên thị trường. Đây cũng là cơ sở để phát triển thương hiệu theo hướng dài hạn. Câu chuyện của HTX Bình Lợi cho thấy giá trị của ngành hàng bưởi không chỉ nằm ở trái tươi. Dư địa tăng trưởng còn đến từ chế biến sâu và đổi mới sáng tạo.

Hiện Đồng Nai đã phát triển được 18 sản phẩm OCOP từ bưởi. Từ trái tươi, tinh dầu đến các sản phẩm chế biến, chuỗi giá trị đang được mở rộng theo nhiều hướng khác nhau.

Song song với đó, nhiều HTX đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong sản xuất. Nhật ký điện tử, mã QR và hệ thống quản lý vùng trồng được áp dụng ngày càng phổ biến.

Những công cụ này giúp nâng cao tính minh bạch của sản phẩm. Đồng thời, chúng đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao từ thị trường nhập khẩu.

Theo các chuyên gia, để ngành hàng bưởi Đồng Nai bước lên nấc thang giá trị mới cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn VietGAP và GlobalGAP. Việc cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói cũng cần được đẩy nhanh.

Bên cạnh đó, năng lực quản trị của HTX phải được nâng lên. HTX cần được xem là trung tâm tổ chức sản xuất và phát triển thương hiệu. Địa phương cũng cần khai thác hiệu quả hơn các tài sản trí tuệ đã được bảo hộ. Từ chỉ dẫn địa lý bưởi Tân Triều đến các nhãn hiệu tập thể đều cần chiến lược quảng bá bài bản.

Một giải pháp quan trọng khác là thúc đẩy liên kết giữa nông dân, HTX, doanh nghiệp chế biến và hệ thống phân phối. Khi các mắt xích được kết nối chặt chẽ, giá trị gia tăng sẽ được giữ lại nhiều hơn trong chuỗi.

Từ thành công của các HTX như Tân Triều, Bình Minh hay Bình Lợi có thể thấy hướng đi của ngành hàng bưởi đang ngày càng rõ nét. Con đường nâng tầm trái bưởi Đồng Nai không nằm ở việc mở rộng diện tích bằng mọi giá. Trọng tâm là nâng giá trị thông qua thương hiệu, chỉ dẫn địa lý, OCOP, truy xuất nguồn gốc và tài sản trí tuệ.

Khi HTX trở thành trung tâm liên kết sản xuất, công nghệ được ứng dụng rộng rãi và tài sản trí tuệ được khai thác hiệu quả, trái bưởi Đồng Nai sẽ có thêm cơ hội tiếp cận những thị trường giá trị cao hơn. Đó cũng là nền tảng để ngành hàng bưởi phát triển bền vững, nâng thu nhập cho người trồng và khẳng định vị thế của một vùng bưởi hàng đầu Việt Nam.