Thương mại điện tử mở lối cho doanh nghiệp Việt ra biển lớn

Sau khoảng 30 năm hiện diện tại thị trường Hoa Kỳ qua các kênh phân phối truyền thống, từ đầu năm 2026, Công ty CP kỹ nghệ thực phẩm Việt Nam (VIFON) bắt đầu đẩy mạnh kinh doanh trực tuyến. Gian hàng chính thức của thương hiệu trên TikTok Shop US đi vào hoạt động từ tháng 5/2026.

Chỉ sau thời gian ngắn, TikTok Shop đã cho thấy sức bật đáng chú ý khi doanh số ban đầu cao gấp khoảng 3 - 4 lần so với một số kênh thương mại điện tử khác mà VIFON đang xây dựng và thử nghiệm tại Mỹ.

Đáng chú ý, kết quả này đến trong giai đoạn VIFON vẫn chủ yếu tự vận hành gian hàng, chưa đẩy mạnh hợp tác với mạng lưới nhà sáng tạo nội dung bản địa. Đây được xem là tín hiệu cho thấy dư địa tăng trưởng của thương hiệu Việt trên các nền tảng bán hàng trực tuyến tại thị trường Hoa Kỳ vẫn còn khá lớn.

Phiên livestream thúc đẩy tiêu thụ hàng Việt trên thương mại điện tử ở thị trường Hoa Kỳ và Trung Quốc. Ảnh: BTC

Doanh nghiệp Việt tìm cơ hội từ thương mại điện tử

Ông Nguyễn Anh Hào, Trưởng bộ phận thương mại điện tử thị trường Mỹ của VIFON, cho rằng giá trị mà TikTok Shop mang lại không chỉ nằm ở doanh số. Kênh bán hàng này đang giúp VIFON chạm tới một lớp khách hàng mới, trong đó có những người lần đầu biết và sử dụng sản phẩm của thương hiệu Việt.

Nhóm khách hàng này bổ sung cho tệp người tiêu dùng VIFON đã gây dựng suốt nhiều năm qua bằng hệ thống phân phối truyền thống.

Theo ông Hào, trong giai đoạn tới, VIFON sẽ tăng hợp tác với các nhà sáng tạo nội dung bản địa, đẩy mạnh sản xuất nội dung và đặt mục tiêu tăng trưởng doanh số tới ba chữ số trên TikTok Shop tại Mỹ trong năm nay.

Một trường hợp thành công khác nhờ thương mại điện tử là FADO, doanh nghiệp cung cấp giải pháp thương mại điện tử tại Việt Nam và Trung Quốc. Với sản phẩm chủ lực là dừa trọc Việt Nam mang thương hiệu Nam Cảnh Nhất Hào - FADO, doanh nghiệp đang thử sức bằng một cách bán hàng mới trên thị trường Trung Quốc.

Nhờ kinh nghiệm tại thị trường này, gian hàng FADO chỉ mất gần hai tháng để cán mốc 1.000 đơn hàng. Từ tháng 11/2025 đến tháng 7/2026, doanh nghiệp đã bán vào thị trường này khoảng 143.096 quả dừa trọc và dừa kim cương.

Ông Phạm Tấn Đạt, Tổng giám đốc FADO, cho biết doanh nghiệp hiện livestream sáu ngày mỗi tuần tại cả Việt Nam và Trung Quốc. Nếu ở Việt Nam, nội dung xoay quanh truy xuất nguồn gốc, vùng nguyên liệu và câu chuyện sản phẩm, thì tại Trung Quốc, trọng tâm là tương tác với người tiêu dùng, kể câu chuyện thương hiệu và thúc đẩy chốt đơn.

Theo ông Đạt, cách làm được FADO cô đọng thành công thức “tạo thế tại Việt Nam, chuyển đổi tại Trung Quốc”, lấy lợi thế về nguồn gốc làm điểm tựa, đồng thời dùng sự am hiểu người tiêu dùng bản địa để biến sản phẩm Việt thành đơn hàng thực tế.

MVOT, doanh nghiệp cung cấp giải pháp Social Commerce và là nhà bán hàng TikTok Shop nổi bật trong ngành sầu riêng, đang cho thấy một hướng đi khác của nông sản Việt trên thị trường Trung Quốc.

Bước vào thị trường được xem là “cái nôi” của bán hàng qua livestream, MVOT không chọn cách đi một mình mà bắt tay với các nhà sáng tạo nội dung bản địa để thử nghiệm bán sầu riêng đông lạnh Việt Nam. Kết quả, hồi cuối năm 2025, MVOT đã bán gần 4.000 đơn hàng, tương đương khoảng 15 tấn sầu riêng, chỉ trong một tuần.

Kết quả ban đầu này trở thành dữ liệu thực tế để doanh nghiệp điều chỉnh cách tiếp cận người tiêu dùng Trung Quốc.

Năm 2026, MVOT đặt mục tiêu mở rộng hoạt động tại Trung Quốc dưới thương hiệu Thương Việt, trước mắt với sầu riêng và cá basa đông lạnh.

Bà Trần Thị Đan Thanh, Tổng giám đốc MVOT Group, cho hay về lâu dài doanh nghiệp muốn thay đổi vai trò của mình: không chỉ đưa nông sản Việt sang Trung Quốc để bán, mà từng bước xây dựng nhận diện và giá trị thương hiệu cho sản phẩm Việt thông qua thương mại điện tử khám phá.

Dư địa 'khủng' từ thị trường quốc tế từ thương mại điện tử

Tại sự kiện công bố sáng kiến "Beyond Vietnam - Hàng Việt cất cánh" do TikTok Shop tổ chức mới đây, bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và kinh tế số (Bộ Công Thương) cho rằng, bối cảnh kinh tế thế giới hiện nay đang đặt ra không ít thách thức đối với hoạt động xuất khẩu. Nhu cầu tại nhiều thị trường biến động, chi phí kinh doanh gia tăng, các yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn xanh và phát triển bền vững ngày càng cao.

"Những thách thức này tác động rõ hơn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã và những nhà sản xuất còn hạn chế về nguồn lực để tiếp cận thị trường quốc tế", bà Oanh nói.

Từ góc nhìn đó, thương mại điện tử, đặc biệt là thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra một hướng đi mới.

Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và kinh tế số (Bộ Công Thương). Ảnh: BTC

Theo bà Oanh, nếu như trước đây, người tiêu dùng thường phải biết mình muốn mua gì rồi mới đi tìm sản phẩm, thì trên môi trường số ngày nay, nhiều quyết định mua hàng bắt đầu từ sự khám phá. Một video có thể khiến người ta tò mò, một câu chuyện có thể khiến người ta yêu thích, một phiên livestream có thể khiến người ta tin tưởng và một cú nhấp chuột có thể biến sự quan tâm ấy thành một đơn hàng.

Đây chính là điểm đáng chú ý của thương mại điện tử khám phá: sản phẩm không chỉ chờ người mua đi tìm, mà có thể chủ động xuất hiện trong hành trình khám phá của họ.

"Với hàng Việt, đây là một cơ hội rất lớn. Việt Nam có rất nhiều sản phẩm tốt, có bản sắc và những câu chuyện rất riêng, từ nông sản, thực phẩm, hàng thủ công mỹ nghệ đến sản phẩm làng nghề, đặc sản vùng miền hay những sản phẩm truyền thống tiềm năng. Điều chúng ta còn thiếu ở nhiều sản phẩm không hẳn là giá trị, mà là khả năng kể câu chuyện về giá trị đó với thế giới", bà nhấn mạnh.

Thương mại điện tử khám phá có thể giúp thu hẹp khoảng cách ấy. Khi đó, hàng Việt không chỉ được giới thiệu bằng thông tin về sản phẩm, mà được kể bằng hình ảnh, trải nghiệm, con người và văn hóa phía sau sản phẩm.

"Khi câu chuyện đủ hấp dẫn, sản phẩm được nhìn thấy và tạo được niềm tin, người tiêu dùng sẵn sàng thử. Và khi trải nghiệm đủ tốt, một đơn hàng hôm nay có thể trở thành một khách hàng lâu dài ngày mai", bà Oanh nhấn mạnh.

Ông Đỗ Quốc Hưng, quyền Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, cho rằng xuất khẩu vẫn là một trong những động lực chính của tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, chi phí trung gian gia tăng cùng những biến động của thị trường quốc tế đang khiến thời gian chốt đơn và đưa hàng đến tay người tiêu dùng kéo dài.

Trong bối cảnh đó, thương mại điện tử xuyên biên giới đang mở ra một phương thức mới để doanh nghiệp và nhà sản xuất tiếp cận trực tiếp thị trường quốc tế, rút ngắn khoảng cách từ sản xuất đến người tiêu dùng.

Ông Đỗ Quốc Hưng, quyền Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài. Ảnh: BTC

Theo ông Hưng, quy mô thương mại điện tử xuyên biên giới toàn cầu năm 2025 ước đạt hơn 800 tỷ USD. Việt Nam hiện mới đạt khoảng 5,5 tỷ USD, trong đó xuất khẩu khoảng 2 tỷ USD, nhưng được dự báo có thể tăng lên 13 tỷ USD vào năm 2031.

Ông Hưng dánh giá, Việt Nam đang có nhiều lợi thế để nắm bắt cơ hội này khi nằm trong nhóm 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử cao nhất thế giới và đứng thứ ba ASEAN. Cùng với 17 hiệp định thương mại tự do, năng lực sản xuất, chế biến, chế tạo ngày càng phát triển, Việt Nam đã có định hướng rõ ràng để thúc đẩy lĩnh vực này.

Đáng chú ý là kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026 - 2030, hướng tới đưa Việt Nam trở thành trung tâm xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới của khu vực.

Theo phân tích của Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, dư địa cho hàng Việt trên các nền tảng thương mại điện tử quốc tế còn rất rộng.

Chảng hạn tại Mỹ, mỗi năm nước này nhập khẩu khoảng 120 - 130 tỷ USD hàng dệt may, giày dép nhưng Việt Nam mới xuất khẩu 17 - 18 tỷ USD. Với đồ gỗ, quy mô nhập khẩu của Mỹ khoảng 70 - 80 tỷ USD, trong khi hàng Việt mới chiếm khoảng 10%. Ở nhóm nông sản, thực phẩm, Mỹ nhập khẩu 180 - 200 tỷ USD mỗi năm nhưng Việt Nam chiếm chưa tới 2%. Các sản phẩm chăm sóc cá nhân cũng mới chiếm chưa tới 1% trong thị trường nhập khẩu khoảng 90 tỷ USD của Mỹ.

Những con số này cho thấy thị phần của hàng Việt tại các thị trường lớn vẫn còn khiêm tốn, đồng nghĩa dư địa để mở rộng xuất khẩu trực tuyến còn rất đáng kể. Đặc biệt, sức mua cao và thói quen mua sắm trực tuyến phổ biến của người tiêu dùng Mỹ tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp Việt tiếp cận thị trường này.

Trong khi đó, tại Trung Quốc, cơ hội cũng hiện diện ở nhiều nhóm hàng như thủ công mỹ nghệ, trà, gỗ, cà phê, may mặc và trái cây. Lợi thế lớn của Việt Nam là vị trí địa lý gần, giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và tăng tốc độ quay vòng vốn. Bên cạnh đó, Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc giúp hơn 98% dòng hàng hóa trong thương mại song phương được hưởng thuế suất 0%.

Thị trường Trung Quốc cũng có quy mô thương mại điện tử xuyên biên giới lớn và thói quen mua sắm trực tuyến phát triển, tạo thêm dư địa để hàng Việt tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng.

Chuẩn hóa từ sân nhà trước khi "cất cánh" ra toàn cầu

Bà Trần Thị Tân, Giám đốc trách nhiệm xã hội và hợp tác chiến lược TikTok Shop, Giám đốc dự án “Beyond Vietnam - Hàng Việt cất cánh”, đánh giá, cách thương hiệu Việt bước ra thị trường quốc tế đang thay đổi. Cụ thể, doanh nghiệp hiện nay không còn chỉ dựa vào hệ thống phân phối hay chờ người tiêu dùng tìm đến, doanh nghiệp có thể chủ động đưa sản phẩm đến khách hàng bằng nội dung, livestream và mạng lưới nhà sáng tạo.

"Đây cũng là những năng lực mà nhiều doanh nghiệp Việt đã tích lũy qua quá trình phát triển thương mại điện tử trong nước", bà nói.

Bà Trần Thị Tân, Giám đốc trách nhiệm xã hội và hợp tác chiến lược TikTok Shop. Ảnh: BTC

Theo bà Tân, nếu được khai thác đúng cách, những kỹ năng tưởng như chỉ phục vụ bán hàng nội địa này có thể trở thành “lợi thế xuất khẩu”, giúp thương hiệu Việt tiếp cận và chinh phục người tiêu dùng quốc tế.

Tuy nhiên, cơ hội càng rộng thì yêu cầu đặt ra với doanh nghiệp càng cao. Ông Hưng chỉ ra ba thách thức lớn khi chuyển từ xuất khẩu truyền thống sang xuất khẩu trực tuyến.

Trước hết là năng lực số và nhân lực. Doanh nghiệp không chỉ cần biết bán hàng trên nền tảng số mà còn phải có đội ngũ đủ khả năng vận hành gian hàng, làm nội dung, quảng bá và xử lý đơn hàng xuyên biên giới.

Kế đến là khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu. Hàng bán trực tuyến vẫn phải tuân thủ các quy định như xuất khẩu qua kênh truyền thống. Chẳng hạn, thực phẩm hay dược phẩm vào Mỹ dù bán qua nền tảng số vẫn phải đáp ứng các yêu cầu của FDA. “Không đáp ứng tiêu chuẩn thì bán qua kênh nào cũng không thể vào được thị trường”, ông Hưng nói.

Bên cạnh đó là bài toán logistics. Doanh nghiệp phải tính toán lượng hàng, tồn kho, chi phí và thời gian vận chuyển để vừa tránh thiếu hàng khi nhu cầu tăng, vừa không bị tồn kho quá lớn tại thị trường xuất khẩu.

“Tối ưu logistics không chỉ là chuyện giảm chi phí mà còn quyết định khả năng đáp ứng thị trường và hiệu quả dòng vốn”, ông Hưng nhận định.

Từ góc độ quản lý nhà nước, bà Oanh đề nghị các doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý bốn định hướng khi đưa hàng Việt ra thị trường quốc tế.

Thứ nhất, chuẩn hóa sản phẩm trước khi nghĩ đến chuyện đi xa. Theo bà, chất lượng, nguồn gốc, truy xuất, bao bì, thông tin pháp lý và khả năng đáp ứng đơn hàng là những điều kiện nền tảng. Bởi lẽ, thương mại điện tử có thể giúp sản phẩm đi nhanh, nhưng chất lượng mới quyết định sản phẩm có thể đi đường dài.

Thứ hai, đầu tư nghiêm túc vào năng lực số. Sản xuất tốt chưa đủ. Doanh nghiệp phải biết đưa sản phẩm lên môi trường số, kể câu chuyện thương hiệu, làm nội dung, hợp tác với nhà sáng tạo, vận hành gian hàng và khai thác dữ liệu để hiểu người tiêu dùng. Sản phẩm tốt cần đi cùng cách tiếp cận thị trường phù hợp.

Thứ ba, xem thị trường trong nước và quốc tế là một hành trình liên thông. Một sản phẩm được người Việt đón nhận hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm được người tiêu dùng quốc tế khám phá. Thị trường trong nước không chỉ để bán hàng, mà còn là nơi doanh nghiệp thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm, xây dựng thương hiệu và tích lũy kinh nghiệm trước khi bước ra thế giới.

Cuối cùng, chuyển từ tư duy “đưa hàng đi bán” sang “xây dựng thương hiệu Việt”. Mục tiêu không chỉ là bán thêm một sản phẩm, mà là tạo dựng hình ảnh để khi người tiêu dùng quốc tế tìm kiếm những sản phẩm chất lượng, có bản sắc và câu chuyện riêng, Việt Nam cũng là một lựa chọn. Đó mới là giá trị lâu dài của việc đưa hàng Việt ra thế giới.