Tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia: Không để quy trình 'trói' nguồn lực

Cán bộ Đồn Biên phòng A Pa Chải (Điện Biên) giúp đỡ người dân phát triển kinh tế, xóa đói, giảm nghèo, góp phần xây dựng nông thôn mới, củng cố mối quan hệ đoàn kết, gắn bó quân dân. (Ảnh: Minh Đức/TTXVN)

Sáng 19/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khoá XVI, các Đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia.

Đa số ý kiến đại biểu đánh giá cao tầm nhìn chiến lược của việc hợp nhất nhằm đổi mới phương thức quản trị, song cũng đặt ra hàng loạt bài toán thực tiễn, tích hợp làm sao để không làm suy giảm hiệu quả các chính sách đặc thù và đặc biệt là phải trao quyền thực chất cho địa phương, để nguồn lực được phân bổ đúng đối tượng, đúng mục tiêu.

Tránh tích hợp một cách cơ học

Về tên gọi "Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035," đại biểu Cao Thị Xuân, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa, đề nghị cần cân nhắc tên gọi để phản ánh đầy đủ các hợp phần được tích hợp, bảo đảm tính bao quát và bao trùm các mục tiêu phát triển.

Đại biểu Cao Thị Xuân, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa tham gia thảo luận. (Ảnh: Minh Thu/Vietnam+)

Đại biểu Cao Thị Xuân bày tỏ băn khoăn về tên gọi của Chương trình sau khi tích hợp chưa bao hàm hết các hợp phần quan trọng, điển hình như Chương trình mục tiêu quốc gia về y tế, dân số và phát triển.

Từ phân tích trên, đại biểu đề xuất xem xét thay cụm từ "văn hóa-xã hội" bằng cụm từ quen thuộc hơn là "Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội" để bao hàm được nhiều nội dung của các chương trình thành phần (như Chương trình xây dựng nông thôn mới, Chương trình phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi...).

Bên cạnh đó, đại biểu Cao Thị Xuân cũng đề nghị cân nhắc, không “bê nguyên” nội dung các chương trình mục tiêu quốc gia rồi hợp thành một mà cần đảm bảo thực chất.

Nuôi bò thịt xóa đói giảm nghèo tại hộ gia đình chị Sùng Thị Hoa, xã Bản Mế, huyện Si Mai Ca, tỉnh Lào Cai. (Ảnh: TTXVN phát)

Cùng quan điểm đó, đại biểu Quàng Văn Hương (tỉnh Sơn La) cho rằng việc thu gọn từ các chương trình riêng lẻ thành một chương trình chung thực chất là quá trình tích hợp nội dung của 6 chương trình (bao gồm các chương trình đang vận hành và các chương trình của giai đoạn trước).

Đại biểu Quàng Văn Hương cho rằng, thách thức hiện nay là xác định lại toàn bộ phạm vi, địa bàn, đối tượng, nội dung chính sách, thời gian thực hiện, cơ chế lồng ghép và nguồn vốn phân bổ. Quá trình này liên quan đến nhiều lĩnh vực như kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế. Đại biểu đề nghị Chính phủ cần có cơ chế và giải pháp điều hành linh hoạt hơn để xử lý hiệu quả bài toán tích hợp chính sách trong giai đoạn tới.

Về yếu tố nhân lực thực hiện, đại biểu Quàng Văn Hương chia sẻ với áp lực rất lớn đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và khối lượng công việc quá tải.

Trước đây, khi triển khai các Chương trình mục tiêu quốc gia riêng lẻ có sự tham gia điều hành của cả cấp huyện và cấp xã, nhưng quá trình thực hiện vẫn gặp nhiều vướng mắc. Khi tích hợp các Chương trình mục tiêu quốc gia với khối lượng công việc lớn, nếu không có hướng dẫn kỹ lưỡng về chính sách, sẽ dễ dẫn tới tình trạng xin ý kiến cấp trên "không dám làm vì sợ sai." Do đó, Chính phủ cũng cần đặc biệt quan tâm đến khâu tổ chức thực hiện và đào tạo, hướng dẫn cán bộ cơ sở trong thời gian tới.

Tối ưu hóa nguồn lực cho địa phương

Tán thành chủ trương tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia, song nhiều đại biểu băn khoăn rằng các dự án thành phần sẽ phải “gánh” trên mình quy trình thủ tục đầu tư công và đấu thầu vô cùng phức tạp, dẫn đến tình trạng chậm giải ngân và giảm tính thiết thực của chính sách.

Đại biểu Đỗ Hoàng Việt (tỉnh Tây Ninh) cho rằng cần chuyển đổi tư duy từ quản lý chu trình giải ngân sang quản lý kết quả đầu ra, làm rõ kết quả thực chất mà chương trình mục tiêu quốc gia đạt được.

Các đại biểu thảo luận tại Tổ 3 (Đoàn Đại biểu Quốc hội các tỉnh Thanh Hóa, Tây Ninh). (Ảnh: Minh Thu/Vietnam+)

Đại biểu cho rằng phải có cơ sở để đánh giá việc hợp nhất tạo ra thay đổi cụ thể gì, giảm được bảo nhiêu đầu mối, chi phí quản lý, nếu không thì rất khó đánh giá việc hợp nhất có thực chất hay chỉ là thay đổi hình thức quản lý.

Ông Đỗ Hoàng Việt đề nghị thực hiện phân cấp mạnh cho địa phươmg. Trung ương chỉ nên ban hành khung chương trình, đưa ra tiêu chí đầu ra và tổng nguồn lực còn việc lựa chọn danh mục công trình, nội dung ưu tiên phải giao trọn quyền cho Thường vụ Tỉnh ủy, Ủy ban Nhân dân và Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh quyết định, triển khai theo đúng quy định pháp luật.

Cùng với đó, đại biểu Đỗ Hoàng Việt cho rằng Nghị quyết cần bổ sung nguyên tắc: Phân cấp điều chỉnh nguồn lực nhưng không được giảm mức hỗ trợ tối thiểu của người thụ hưởng, nhất là phụ nữ, trẻ em, nhóm dễ bị tổn thương. Quy định nhằm đảm bảo mức độ thụ hưởng cho người dân, tránh việc địa phương ưu tiên đầu tư hạ tầng, thực hiện các dự án lớn, dễ giải ngân mà lơ là các dự án sinh kế cho nhóm phụ nữ, người dân tộc, người khuyết tật…

Đại biểu Bùi Văn Dũng (tỉnh Thanh Hóa) nêu ý kiến. (Ảnh: Minh Thu/Vietnam+)

Cùng quan điểm đó, đại biểu Bùi Văn Dũng (tỉnh Thanh Hóa) cho rằng Nghị quyết tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia cần trao quyền cho địa phương trong việc sử dụng ngân sách.

“Cần phân biệt rõ hơn việc kiểm soát chi và chịu trách nhiệm chi. Theo tôi thì nhiều tầng kiểm soát chưa chắc đã hiệu quả bằng việc xác định ai là người chịu trách nhiệm đến cùng. Đã phân cấp, phân quyền thì hãy giao cho người đứng đầu quyết, quyết sai thì phải chịu trách nhiệm, tránh việc nhiều tầng kiểm soát nguồn vốn dẫn đến việc quy trình giải ngân kéo dài,” đại biểu Bùi Văn Dũng nêu quan điểm.

Đại biểu Lương Thị Hoa (Thanh Hóa) cũng cho rằng nguyên tắc phân bổ vốn như vậy sẽ làm tăng hiệu quả thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia, giảm đầu mối, giảm thủ tục.

“Thông thường, các đơn vị nào giải ngân tốt thì được xem xét bổ sung thêm vốn. Các đơn vị chậm giải ngân thì không được cấp thêm. Nhưng cần nhìn nhận vì sao lại chậm, có phải do năng lực kém hay là cần sự hỗ trợ. Do đó, tôi cho rằng nên giao cho Ủy ban Nhân dân tỉnh chủ động phân bổ vốn bởi khả năng cân đối của mỗi địa phương là khác nhau,” đại biểu Lương Thị Hoa nói.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh (đại biểu tỉnh Tuyên Quang) thảo luận tại tổ. (Ảnh: quochoi.vn)

Bày tỏ sự thống nhất cao với chủ trương gộp các chương trình để nâng cao hiệu quả quản trị, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh (đại biểu tỉnh Tuyên Quang) nhấn mạnh việc Chính phủ đề xuất hợp nhất các chương trình mục tiêu quốc gia trước tiên là để giải quyết bài toán quản trị: Quy về một đầu mối điều phối, bớt khâu trung gian, tiết kiệm nguồn lực dùng chung và linh hoạt điều tiết khó khăn giữa các nội dung.

“Tích hợp là để xử lý sự trùng lặp, chồng chéo, tuyệt đối không thể làm giảm nhẹ hay bỏ đi các mục tiêu, chỉ tiêu đã được Quốc hội bấm nút thông qua. Nếu viết lại mà bỏ chỉ tiêu thì liệu mục tiêu chuyển từ chữa bệnh sang phòng bệnh của y tế cơ sở có đạt được không? Mục tiêu bảo tồn di sản, phát triển con người của văn hóa có hoàn thành không?,” ông Nguyễn Đắc Vinh nêu vấn đề.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội, nếu chúng ta thực hiện phân cấp, phân quyền tốt thì nguồn lực đi thẳng về từng bộ, ngành và địa phương. Khi đó, Bộ Tài chính chỉ cần đóng vai trò quản lý dòng vốn và thủ tục chung.

"Bộ Nông nghiệp và Môi trường rất khó đôn đốc, theo dõi các nội dung chuyên sâu về giáo dục hay văn hóa, nòng cốt vẫn phải là Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Điều quan trọng nhất là cơ quan điều phối phải giúp nguồn lực đi nhanh, thông suốt và bớt khâu trung gian,” ông Nguyễn Đắc Vinh nói./.