Tiêm kích F-35 Italia xuất hiện sát Nga với chiến thuật mới

Các tiêm kích F-35B của Italia đã hoạt động tại bãi đáp dự phòng Jokioinen ở vùng Kanta-Hame của Phần Lan, cách biên giới Nga khoảng 200 km. Máy bay sử dụng mạng lưới căn cứ đường bộ phân tán của Không quân Phần Lan nhằm mô phỏng kịch bản tác chiến khi các sân bay chính bị tấn công.

Máy bay chiến đấu F-35B. (Nguồn: MW)

Đây là một phần trong chiến lược triển khai chiến đấu linh hoạt do Mỹ thúc đẩy trong NATO. Theo học thuyết này, thay vì tập trung nhiều máy bay tại một số căn cứ lớn dễ bị tấn công, các đơn vị không quân sẽ phân tán tới các địa điểm tạm thời như đường cao tốc hoặc sân bay dã chiến.

Từ năm 2019, Không quân Mỹ đã bắt đầu thử nghiệm mô hình tương tự với F-35A tại Trung Đông. Sau đó, chiến lược này tiếp tục được áp dụng trong cuộc xung đột với Iran từ tháng 2 nhằm hạn chế nguy cơ các căn cứ không quân bị tập kích bằng tên lửa và UAV.

F-35B vốn được thiết kế chủ yếu cho hoạt động trên tàu sân bay và hỗ trợ các chiến dịch "nhảy đảo" của Thủy quân lục chiến Mỹ ở Thái Bình Dương. Tuy nhiên, Italia và Singapore hiện là hai lực lượng hiếm hoi đặt mua phiên bản này chủ yếu cho nhiệm vụ trên đất liền.

Quyết định đó phản ánh việc Rome đánh giá cao khả năng hoạt động từ các sân bay dã chiến hoặc đường băng ngắn. Đây là ưu thế nổi bật nhất của F-35B so với các dòng chiến đấu cơ phương Tây khác.

F-35B có thể cất cánh trên quãng đường chỉ khoảng 150-300 m nhờ khả năng cất cánh ngắn và hạ cánh thẳng đứng. Trong khi đó, phiên bản F-35A thông thường cần hơn 1.000 m đường băng để hoạt động.

Dù vậy, khả năng đặc biệt này cũng khiến F-35B phải đánh đổi đáng kể về hiệu suất. Máy bay có giá mua cao hơn khoảng 50% so với F-35A, nhưng lại có tầm bay ngắn hơn, tải trọng vũ khí thấp hơn, hiệu suất bay kém hơn và yêu cầu bảo trì cao hơn nhiều.

Theo Trung tướng Luca Goretti, Tham mưu trưởng Không quân Italia, việc mua F-35B là cần thiết vì trên thế giới có rất nhiều sân bay ngắn và dã chiến. Ông cho rằng khả năng hoạt động linh hoạt của mẫu tiêm kích này giúp nó có thể triển khai gần như ở mọi nơi.

Ông cũng nhấn mạnh, chiến sự Ukraine đã cho thấy việc phân tán máy bay khỏi các căn cứ lớn có thể trở thành giải pháp sống còn để bảo vệ các khí tài đắt giá trước nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa hoặc UAV.

Trong nhiều thập kỷ, máy bay chiến đấu phương Tây thường ưu tiên hoạt động từ các căn cứ hiện đại với hạ tầng hoàn chỉnh. Điều này trái ngược với học thuyết của Liên Xô và Nga, vốn từ lâu đã thiết kế máy bay có thể hoạt động từ đường băng tạm bợ hoặc sân bay dã chiến.

Ngày nay, khả năng tấn công chính xác bằng tên lửa và UAV của Nga, Iran hay Triều Tiên đang khiến NATO ngày càng lo ngại về mức độ an toàn của các căn cứ không quân cố định.

Dù vậy, hiệu quả thực tế và tính kinh tế của F-35B vẫn gây nhiều tranh cãi. Đầu năm 2025, Thủy quân lục chiến Mỹ đã quyết định giảm kế hoạch mua F-35B từ 353 xuống còn 280 chiếc, đồng thời tăng mạnh số lượng F-35C dành cho tàu sân bay. Quyết định này được đưa ra sau nhiều báo cáo cho rằng F-35B chưa đáp ứng tốt yêu cầu của học thuyết Chiến dịch Căn cứ Tiên tiến Viễn chinh (EABO), chủ yếu vì nhu cầu bảo trì quá lớn.

Điều đó cho thấy dù các tiêm kích có khả năng hoạt động từ đường băng ngắn được đánh giá ngày càng quan trọng trong chiến tranh hiện đại, nhưng những hạn chế về chi phí vận hành và bảo dưỡng của F-35B vẫn là vấn đề khó giải quyết.