Tiêm kích Rafale và Eurofighter cạnh tranh hợp đồng thay thế phi đội F-16 tại Bồ Đào Nha

Không quân Bồ Đào Nha đang chuẩn bị phương án hiện đại hóa lực lượng bằng việc tìm kiếm ứng viên thay thế phi đội tiêm kích F-16. Sau khi rút lại ưu tiên dành cho dòng F-35 do Mỹ sản xuất, chính phủ Lisbon hiện chuyển hướng sang các giải pháp phòng thủ nội khối châu Âu, mở ra cuộc cạnh tranh trực tiếp giữa hai dòng máy bay chiến đấu đa nhiệm là Eurofighter và Dassault Rafale.

Bồ Đào Nha chuyển hướng sau khi hủy phương án chọn F-35

Vào tháng 3 năm ngoái, Bộ trưởng Quốc phòng Bồ Đào Nha Nuno Melo xác nhận Lisbon đang cân nhắc kế hoạch thay thế phi đội F-16 bằng các tiêm kích đa nhiệm có nguồn gốc từ châu Âu. Trước đó, theo ghi nhận của The EurAsian Times, tiêm kích tàng hình F-35 do Lockheed Martin chế tạo từng là phương án ưu tiên hàng đầu của nước này nhằm bảo đảm tính đồng bộ với dòng F-16 đang vận hành.

Tuy nhiên, những biến động phức tạp trong quan hệ giữa Mỹ và châu Âu, kết hợp với các nghi ngại về mức độ dự đoán được của những hệ thống khí tài quân sự do Mỹ cung cấp, đã khiến Lisbon quyết định hủy bỏ kế hoạch tiếp cận F-35 để chuyển hướng sang các nhà cung cấp châu Âu.

Chiến lược tiếp cận thị trường của Airbus và Dassault

Mặc dù Bồ Đào Nha chưa chính thức phát hành hồ sơ mời thầu, các tập đoàn quốc phòng lớn đã chủ động xúc tiến các bước đi chiến lược. Eurofighter GmbH là liên doanh hợp tác giữa Anh, Đức, Italy và Tây Ban Nha, được đại diện bởi các tập đoàn BAE Systems, Airbus Defence & Space cùng Leonardo. Trong khi đó, dòng Rafale là sản phẩm độc lập của Tập đoàn Dassault Aviation từ Pháp.

Đại diện phía Airbus tiết lộ sẽ gửi hồ sơ đề xuất về dòng Eurofighter tới Lisbon. Đề xuất này tập trung vào các giải pháp tài chính công - tư nhằm giảm bớt áp lực ngân sách cho chính phủ Bồ Đào Nha, đồng thời mở rộng hợp tác quân sự và thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng địa phương tham gia chuỗi cung ứng.

Giám đốc khu vực châu Âu của Airbus, ông Jose Luis de Miguel, đánh giá Eurofighter đáp ứng chính xác các yêu cầu hoạt động thực tế của Lisbon. Trọng tâm tác chiến của không quân Bồ Đào Nha là nhiệm vụ tuần tra kiểm soát không phận, duy trì năng lực cảnh báo phản ứng nhanh theo tiêu chuẩn của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và bảo đảm an ninh vùng biển chủ quyền, không đặt nặng yêu cầu tấn công tầm xa như thiết kế của F-35.

Để gia tăng lợi thế thương mại, Airbus đã ký biên bản ghi nhớ (MoU) với Hiệp hội Hàng không, Vũ trụ và Quốc phòng Bồ Đào Nha (AED) nhằm xây dựng đề xuất công nghiệp chi tiết. Lisbon hiện cũng là đối tác quen thuộc khi đang vận hành 11 máy bay vận tải quân sự Airbus C295. Phản ứng trước động thái này, Dassault Aviation cũng nhanh chóng ký MoU với AED để chính thức tham gia vào tiến trình cạnh tranh, dù các thông số về đơn giá, số lượng hay gói vũ khí đi kèm vẫn chưa được hãng tiết lộ.

Lịch sử cạnh tranh giữa Rafale và Eurofighter trên thị trường quốc tế

Trong hơn mười năm qua, hai dòng máy bay chiến đấu phản lực hàng đầu châu Âu đã liên tục đối đầu tại nhiều thị trường quốc tế lớn:

Ấn Độ: Tháng 1-2012, New Delhi chọn Rafale cho hợp đồng lớn ban đầu. Sau khi thỏa thuận gặp trở ngại, Ấn Độ đã chốt phương án mua 36 tiêm kích Rafale qua hiệp định liên chính phủ, sau đó tiếp tục đặt mua thêm 26 chiếc phiên bản hải quân.
Qatar: Năm 2015, quốc gia Trung Đông đặt mua 24 chiếc Rafale với trị giá 6,3 tỷ euro và bổ sung thêm 12 chiếc vào năm 2017. Cũng trong năm 2017, Qatar ký hợp đồng trị giá khoảng 8 tỷ USD (hơn 7 tỷ euro) để mua thêm 24 tiêm kích Eurofighter, bên cạnh việc mua máy bay F-15 của Mỹ nhằm đa dạng hóa nguồn cung.
Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE): Abu Dhabi từng cân nhắc mua Rafale, sau đó chuyển sang đàm phán mua 60 chiếc Eurofighter với BAE Systems. Đến năm 2021, sau khi thỏa thuận mua F-35 với Mỹ không thành, UAE đã ký kết hợp đồng kỷ lục mua 80 tiêm kích Rafale trị giá khoảng 17 tỷ euro.

Thương vụ tại Bồ Đào Nha tiếp tục đánh dấu một giai đoạn cạnh tranh công nghệ và thương mại quan trọng giữa hai tổ hợp hàng không quân sự châu Âu, trong bối cảnh các quốc gia thành viên NATO tại lục địa già đẩy mạnh tự chủ công nghiệp quốc phòng.