Tiềm năng tăng trưởng mới từ kinh tế tầm thấp

Từ quản lý bay đến quản trị không gian phát triển mới

Một trong những điểm đáng chú ý của Kết luận số 99-KL/TW (Kết luận) ngày 28/9/2026 của Bộ Chính trị về khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp phục vụ phát triển đất nước trong tình hình mới là sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận đối với không gian tầm thấp.

Không gian này không còn đơn thuần được nhìn nhận dưới góc độ quản lý hoạt động bay hay cấp phép phương tiện, mà được xác định là “tài nguyên quốc gia, không gian phát triển mới của đất nước, không gian chủ quyền đặc biệt”. Sự chuyển đổi này gắn liền với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền không phận, chủ quyền dữ liệu và an ninh mạng quốc gia.

Ảnh minh họa.

Đáng chú ý, Kết luận làm rõ kinh tế không gian tầm thấp không đồng nghĩa với thiết bị bay không người lái (UAV). UAV chỉ là mộ trong những phương tiện công nghệ để khai thác không gian này. Khi UAV được kết hợp với trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, cảm biến, viễn thông, công nghệ định vị, tự động hóa và các nền tảng số, một hệ sinh thái kinh tế mới sẽ hình thành. Hệ sinh thái này bao quát từ nghiên cứu, thiết kế, chế tạo phương tiện đến xây dựng hạ tầng, dữ liệu, vận hành, dịch vụ và ứng dụng chuyên ngành.

Giá trị cốt lõi không nằm ở số lượng UAV hoạt động trên bầu trời, mà ở việc nâng cao năng suất, cắt giảm chi phí, cải thiện dịch vụ và tạo ra các thị trường, giá trị mới cho nền kinh tế.

Kết luận số 99-KL/TW đặt ra các mốc mục tiêu cụ thể nhằm định hình và phát triển ngành kinh tế không gian tầm thấp. Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu đưa vào vận hành 3 khu thử nghiệm bay cấp quốc gia đại diện cho các vùng địa hình khác nhau và tối thiểu 1 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia về UAV. Tỉ lệ nội địa hóa các dòng UAV chủ lực phục vụ sản xuất phấn đấu đạt trên 30 - 40%. Đến năm 2045, kinh tế không gian tầm thấp trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực và đóng góp khoảng 1,5% GDP. Tỉ lệ nội địa hóa các dòng UAV chủ lực đạt trên 85%.

Những chỉ tiêu này cho thấy định hướng không dừng lại ở mở rộng thị trường ứng dụng, mà hướng tới làm chủ công nghệ, phát triển năng lực công nghiệp và chuỗi cung ứng trong nước, nâng cao năng lực tự chủ về hạ tầng và dữ liệu chiến lược.

Để hiện thực hóa tiềm năng của không gian tầm thấp, Kết luận xác định rõ vai trò của Nhà nước trong giai đoạn hình thành thị trường.

Nhà nước giữ vai trò định hướng và dẫn dắt thị trường ban đầu thông qua cơ chế đặt hàng, thí điểm, ứng dụng trong khu vực công. Đồng thời, Nhà nước khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học trong nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thương mại hóa UAV. Trong khi đó, doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong nghiên cứu, phát triển, sản xuất và thương mại hóa sản phẩm, dịch vụ.

Đối với các địa phương, Kết luận yêu cầu chủ động lồng ghép nội dung khai thác và quản trị không gian tầm thấp vào quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, việc triển khai phải tránh tâm lý phát triển theo phong trào hay đầu tư tràn lan. Tùy theo thế mạnh địa phương, như địa phương miền núi ưu tiên y tế, cứu hộ, nông nghiệp; địa phương công nghiệp tập trung logistics, giám sát hạ tầng; đô thị lớn ưu tiên quản lý giao thông và đô thị thông minh, để lựa chọn trọng tâm.

Không gian tầm thấp được định hướng khai thác đa mục tiêu, ưu tiên các lĩnh vực thiết thực như logistics, nông nghiệp, quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, giám sát hạ tầng, phòng, chống thiên tai, tìm kiếm, cứu nạn, cấp cứu y tế và đô thị thông minh. Một chuyến bay UAV chỉ thực sự tạo ra giá trị kinh tế khi giúp giảm chi phí logistics, tăng năng suất nông nghiệp, rút ngắn thời gian cấp cứu, phát hiện sớm nguy cơ thiên tai, nâng cao hiệu quả quản lý hạ tầng hoặc hình thành một sản phẩm, dịch vụ và thị trường thực tế.

Quản trị rủi ro hiện đại và bài toán thực tiễn tại các địa phương

Đi đôi với mở rộng không gian phát triển là yêu cầu quản trị nghiêm ngặt. Nguyên tắc xuyên suốt được Bộ Chính trị đề ra là mở không gian cho đổi mới sáng tạo nhưng không đánh đổi chủ quyền, quốc phòng, an ninh và an toàn.

Mô hình quản trị quốc gia sẽ được hoàn thiện theo hướng thống nhất, hiện đại, dựa trên dữ liệu và nền tảng số; quản lý theo khu vực hoạt động, phân tầng độ cao, loại hình hoạt động và mức độ rủi ro; quản lý xuyên suốt từ đăng ký, định danh, cấp phép, điều hành, giám sát đến kiểm tra, xử lý vi phạm.

Các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) được áp dụng đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới với phạm vi, thời hạn, tiêu chí đánh giá, cơ chế giám sát và điều kiện kết thúc hoặc mở rộng được xác định rõ.

Kết luận số 99KL/TW ngày 28/9/2026 của Bộ Chính trị đặt nền móng cho triết lý quản trị mới: Khai thác để tạo giá trị - quản trị để phát triển - bảo vệ để phát triển an toàn, bền vững.

Việc xác định không gian tầm thấp là tài nguyên quốc gia không chỉ đưa công nghệ vào giải quyết các bài toán thực tiễn, mà còn mở ra một không gian tăng trưởng hoàn toàn mới cho kinh tế Việt Nam.