Tiềm năng và giải pháp để nâng tầm công viên đô thị tại Việt Nam

Phóng viên Báo Xây dựng đã có cuộc trao đổi với TS Daisy Kanagasapapathy, Phó chủ nhiệm bộ môn Quản trị du lịch và khách sạn tại Đại học RMIT Việt Nam, về tiềm năng và giải pháp để nâng tầm công viên đô thị tại Việt Nam.

TS Daisy Kanagasapapathy, Phó chủ nhiệm bộ môn Quản trị du lịch và khách sạn tại Đại học RMIT Việt Nam.

Theo bà, công viên xanh tại các đô thị đóng vai trò gì trong việc thu hút du khách, đặc biệt là giới trẻ?

Công viên xanh đô thị ngày nay không chỉ là "lá phổi xanh" của thành phố, mà còn trở thành trung tâm trải nghiệm và kết nối xã hội - nơi phản ánh cách con người, đặc biệt là giới trẻ, tìm kiếm ý nghĩa, sự gắn kết và tính chân thực trong đời sống đô thị.

Đối với thế hệ Gen Z và Millennials, lựa chọn điểm đến du lịch ngày càng chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố như sức khỏe, bền vững và khả năng chia sẻ trên mạng xã hội. Công viên đáp ứng trọn vẹn những nhu cầu đó: không gian mở, cảnh quan thẩm mỹ và tính bao trùm xã hội.

Giới trẻ không chỉ đến công viên để giải trí, mà còn để thể hiện bản sắc và sáng tạo nội dung số. Những cảnh quan "chuẩn Instagram" (các không gian có thiết kế thẩm mỹ cao, dễ tạo hiệu ứng hình ảnh trên mạng xã hội), sự kiện văn hóa ngắn ngày hay công trình mang thẩm mỹ sinh thái giúp họ tương tác với thiên nhiên và lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường.

Đồng thời, công viên xanh đô thị cũng phù hợp với xu hướng du lịch chăm sóc sức khỏe và "micro-escape" những chuyến nghỉ ngắn trong lòng thành phố sau đại dịch. Tại TP.HCM hay Hà Nội, những địa điểm như Tao Đàn, Thống Nhất hay Bạch Đằng đang dần trở thành "không gian thứ ba" nơi diễn ra các hoạt động thư giãn, tập luyện, hẹn hò và sáng tạo nội dung.

Như vậy, công viên đang đảm nhiệm hai vai trò song song: vừa nâng cao chất lượng sống cho cư dân, vừa là tài sản du lịch ít phát thải carbon, phù hợp với xu hướng du lịch bền vững mà thế hệ trẻ đang hướng tới.

Bà đánh giá thế nào về thực trạng và tiềm năng của các công viên xanh tại các thành phố lớn ở Việt Nam hiện nay?

Hệ thống không gian xanh đô thị tại Việt Nam vẫn còn chưa đồng đều về chất lượng và khả năng tiếp cận. Các thành phố như Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng đã có đầu tư vào việc hiện đại hóa bờ sông và không gian công cộng. Tuy nhiên, tỷ lệ không gian xanh bình quân đầu người vẫn thấp hơn khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).

Nhiều công viên như Gia Định hay Thống Nhất vẫn giữ thiết kế truyền thống, thiếu các yếu tố tương tác hoặc tích hợp công nghệ số. Công tác bảo trì, xử lý rác thải và cơ sở hạ tầng an toàn còn chưa nhất quán.

Tuy vậy, xu hướng đổi mới đang có nhiều tín hiệu tích cực. Các dự án như cải tạo công viên Bạch Đằng (TP.HCM), nâng cấp công viên Thống Nhất (Hà Nội), hay quy hoạch lại bờ sông Đà Nẵng cho thấy chính quyền đô thị ngày càng nhận thức rõ rằng hạ tầng xanh không chỉ giúp tăng khả năng thích nghi của thành phố mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh du lịch.

Sự hợp tác ngày càng chặt chẽ giữa cơ quan nhà nước, nhà đầu tư tư nhân và các tổ chức văn hóa thông qua hội chợ nghệ thuật, chợ phiên cuối tuần, lễ hội yoga đang biến công viên thành không gian đa chức năng.

Nếu được quản lý chiến lược, công viên đô thị có thể trở thành một phần quan trọng trong danh mục du lịch nội địa của Việt Nam, cung cấp trải nghiệm bền vững cho cư dân và những điểm đến thay thế hấp dẫn cho du khách quốc tế đang tìm kiếm sự kết hợp giữa thiên nhiên và đô thị.

Công viên Thống Nhất, không gian xanh biểu trưng của Hà Nội, được kỳ vọng trở thành điểm đến du lịch sinh thái giữa lòng đô thị.

Có những mô hình công viên nào trên thế giới mà Việt Nam có thể tham khảo để phát triển du lịch đô thị?

Nhiều mô hình trên thế giới đã chứng minh rằng công viên đô thị có thể trở thành cả tài sản môi trường và biểu tượng du lịch. Đơn cử, công viên Gardens by the Bay (Singapore) kết hợp thiết kế, bền vững và công nghệ trong một điểm đến thị giác và giáo dục hình mẫu của du lịch xanh đầy ngoạn mục.

Suối Cheonggyecheon (Seoul, Hàn Quốc), cải tạo hạ tầng cũ thành hành lang sinh thái - văn hóa sống động với nghệ thuật, ánh sáng và lễ hội. Dự án High Line (New York, Mỹ), tái sử dụng đường sắt cũ thành công viên sáng tạo - nơi giao thoa giữa nghệ thuật, ẩm thực và cộng đồng. Ueno Park (Tokyo, Nhật Bản), tích hợp hài hòa giữa di sản, văn hóa và giải trí - kết hợp bảo tàng, đền chùa và vẻ đẹp theo mùa.

Đối với Việt Nam, một cách tiếp cận hòa trộn giữa các mô hình này kết hợp sáng tạo của Singapore, thiết kế cộng đồng của Seoul và chiều sâu văn hóa của Tokyo có thể là hướng đi thực tế để xây dựng các không gian du lịch đô thị sống động, phù hợp với bản sắc địa phương

Để công viên trở thành điểm đến hấp dẫn, theo bà, cần ưu tiên những giải pháp nào về hạ tầng, hoạt động và gắn kết với văn hóa địa phương?

Theo tôi, để công viên đô thị Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn, cần có chiến lược phát triển toàn diện, kết hợp giữa hạ tầng, hoạt động và yếu tố văn hóa - cộng đồng.

Về hạ tầng, cần ưu tiên "di chuyển xanh" như lối đi bộ có bóng mát, đường dành cho xe đạp hoặc xe điện kết nối công viên với các tuyến giao thông công cộng. Thiết kế nên thích ứng khí hậu, sử dụng cây bản địa, vật liệu thấm nước, đồng thời bảo đảm khả năng tiếp cận cho trẻ em, người cao tuổi và người khuyết tật.

Về hoạt động, công viên nên được tổ chức quanh năm thay vì chỉ dịp lễ hội, với các sự kiện như hòa nhạc ngoài trời, chợ nông sản, nghệ thuật sắp đặt, hội thảo sức khỏe… Cùng với đó là ứng dụng công nghệ số để tăng tính tương tác và thu hút giới trẻ.

Về văn hóa và cộng đồng, công viên cần phản ánh bản sắc địa phương thông qua nghệ thuật cảnh quan, ẩm thực, thủ công truyền thống, đồng thời trở thành "lớp học xanh" cho giáo dục về môi trường, đa dạng sinh học và lối sống bền vững. Việc khuyến khích người dân cùng tham gia chăm sóc, sáng tạo hay trang trí công viên sẽ tạo sự gắn bó và niềm tự hào chung.

Nếu được triển khai đồng bộ, những giải pháp này sẽ giúp công viên không chỉ là mảng xanh thụ động, mà trở thành không gian xã hội năng động, nơi thiên nhiên, văn hóa và con người giao hòa qua đó tạo sức hút bền vững cho du lịch đô thị Việt Nam.

Công viên Bạch Đằng tại TP.HCM nằm vị trí đắc địa ven sông.

Nhìn về tương lai, bà có tin rằng công viên xanh tại các đô thị Việt Nam có thể trở thành "biểu tượng du lịch xanh" và đâu là điều kiện tiên quyết để đạt được điều này?

Tôi tin là có. Công viên xanh đô thị hoàn toàn có thể trở thành biểu tượng của du lịch xanh tại Việt Nam, phản ánh cam kết về phát triển bền vững và đô thị đáng sống. Để hiện thực hóa tiềm năng này, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa du lịch, quy hoạch đô thị và quản lý môi trường, nhằm thiết kế và vận hành công viên như không gian trình diễn của phát triển bền vững.

Trước hết, cần có chiến lược và chính sách đồng bộ, tích hợp công viên vào quy hoạch du lịch quốc gia và đô thị, liên kết với chương trình "thành phố thông minh" và "du lịch bền vững" để huy động nguồn lực. Hợp tác liên ngành giữa chính quyền, doanh nghiệp, tổ chức văn hóa và cộng đồng cũng rất quan trọng, giúp đảm bảo công tác bảo trì, tổ chức sự kiện và đổi mới công nghệ.

Bên cạnh đó, cần xây dựng thương hiệu và truyền thông riêng cho công viên, gắn với bản sắc thành phố, như "Sài Gòn bên sông", "Hà Nội xanh"… và các chủ đề về sức khỏe, sinh thái để thu hút du khách.

Việt Nam cũng nên áp dụng tiêu chuẩn quốc tế như Green Flag Award (chứng nhận quốc tế về công viên xanh) hay LEED-ND (bộ tiêu chuẩn quốc tế về đô thị bền vững) để đánh giá đa dạng sinh học, năng lượng và mức độ tương tác của du khách.

Cuối cùng, nâng cao nhận thức sinh thái cho người dân và du khách thông qua bảng chỉ dẫn, triển lãm tương tác hay hoạt động truyền thông sẽ khuyến khích sử dụng công viên có trách nhiệm.

Khi các yếu tố này đồng thuận, công viên đô thị có thể trở thành "phòng thí nghiệm sống" của phát triển bền vững nơi thiên nhiên, văn hóa và cộng đồng cùng hòa quyện, mở ra hình ảnh tương lai của du lịch đô thị xanh tại Việt Nam.

Xin cảm ơn bà!

Tuyết Hạnh