Tiên An - miền đất của những ký ức đặc biệt

Đại diện Đảng ủy, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị chúc mừng Ủy ban nhân dân xã Vĩnh Thủy đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh đối với “Địa điểm thành lập Đại đội Công an bảo vệ giới tuyến và miếu thờ Ngô Thị Ngọc Lâm”. Ảnh: Đình Tiến

Dấu mốc giữa những năm tháng đất nước chia cắt

Giữa không gian làng quê Vĩnh Thủy hôm nay, có một địa điểm mà ở đó, những dấu tích của hai thời kỳ lịch sử cùng hiện diện. Đó là nơi thành lập Đại đội Công an bảo vệ giới tuyến năm 1954, đồng thời là nơi tọa lạc miếu thờ bà Ngô Thị Ngọc Lâm, một người phụ nữ được dân làng tôn kính và lưu truyền công lao từ nhiều đời.

Ngược dòng lịch sử, năm 1954, Chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” đã kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Tuy nhiên, theo Hiệp định Genève ký ngày 21/7/1954, đất nước ta tạm thời bị chia cắt tại vĩ tuyến 17; sông Bến Hải-cầu Hiền Lương trở thành giới tuyến quân sự tạm thời. Trong hoàn cảnh ấy, nhiệm vụ giữ gìn an ninh, trật tự, ngăn chặn các hoạt động xâm nhập, phá hoại tại khu vực giới tuyến trở nên đặc biệt cấp thiết. Ngày 14/8/1954, dưới tán cây đa bên miếu thờ bà Ngô Thị Ngọc Lâm, thuộc làng Tiên An, thôn Nam Sơn, xã Vĩnh Sơn (cũ), nay là xã Vĩnh Thủy, Đại đội Công an bảo vệ giới tuyến chính thức được thành lập.

Khi mới thành lập, Đại đội có 100 cán bộ, chiến sĩ được tuyển chọn từ các Đại đội 340, 348, 354 và 355 của các huyện Vĩnh Linh, Gio Linh, Cam Lộ và Triệu Phong. Từ đây, những cán bộ, chiến sĩ đầu tiên nhận nhiệm vụ giữ gìn an ninh ở vùng giới tuyến ngày đêm bám địa bàn, bảo vệ cuộc sống của nhân dân trong những năm tháng đất nước còn chia cắt. Sự ra đời của Đại đội Công an bảo vệ giới tuyến trở thành một dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng, phát triển lực lượng làm nhiệm vụ bảo vệ giới tuyến, đồng thời là tiền thân của Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Trị ngày nay.

Hơn 7 thập kỷ trôi qua, câu chuyện về ngày đầu thành lập lực lượng vẫn được lưu giữ trên chính mảnh đất Tiên An. Tán cây đa, ngôi miếu và khoảng đất từng chứng kiến sự kiện lịch sử năm 1954 vì thế không chỉ là những dấu tích hữu hình, mà còn trở thành một phần ký ức của vùng quê bên dòng Bến Hải.

Người phụ nữ trong ký ức làng quê

Nếu dấu tích về Đại đội Công an bảo vệ giới tuyến gợi nhắc một thời kỳ đặc biệt của lịch sử hiện đại, thì miếu thờ bà Ngô Thị Ngọc Lâm lại đưa người dân Vĩnh Thủy trở về với lớp trầm tích xa hơn của vùng đất này. Theo câu chuyện được lưu truyền trong dân gian địa phương, bà Ngô Thị Ngọc Lâm là người có công giúp chúa Nguyễn trong buổi đầu dựng nghiệp, khai hoang, mở mang bờ cõi và góp sức đánh lui quân Mạc. Ghi nhớ công lao của bà, người dân làng Tiên An đã lập miếu thờ, đời nối đời chăm nom hương khói. Qua năm tháng, ngôi miếu không chỉ là nơi gửi gắm niềm thành kính đối với một người có công với quê hương, mà còn phản ánh đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", nét đẹp trong đời sống tín ngưỡng và ý thức gìn giữ cội nguồn của cộng đồng làng xã.

Hai câu chuyện ở hai thời kỳ khác nhau, không tách rời mà cùng soi chiếu vào lịch sử của một vùng đất. Ở đó có hành trình khai phá, gìn giữ quê hương; có truyền thống tri ân người đi trước; có dấu chân của những người làm nhiệm vụ bảo vệ bình yên trong một thời đoạn đầy thử thách của đất nước. Chính sự giao thoa ấy tạo nên chiều sâu lịch sử, văn hóa riêng cho địa điểm này.

Miếu thờ bà Ngô Thị Ngọc Lâm và khu vực ghi dấu địa điểm thành lập Đại đội Công an bảo vệ giới tuyến tại xã Vĩnh Thủy, tỉnh Quảng Trị. Ảnh: Đình Tiến

Để những câu chuyện còn được kể mãi

Ngày 25/8, xã Vĩnh Thủy, tỉnh Quảng Trị tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh đối với “Địa điểm thành lập Đại đội Công an bảo vệ giới tuyến và miếu thờ Ngô Thị Ngọc Lâm” theo Quyết định số 2355 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Trị ban hành ngày 28/6/2025. Việc xếp hạng không chỉ khẳng định giá trị của một dấu mốc lịch sử mà còn ghi nhận những giá trị văn hóa được cộng đồng địa phương bền bỉ gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Ông Thái Nam Sơn, Phó Bí thư, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Vĩnh Thủy cho biết: “Việc di tích được xếp hạng cấp tỉnh là sự ghi nhận đối với những giá trị lịch sử, văn hóa đang được lưu giữ tại địa phương. Đây cũng là cơ sở để xã Vĩnh Thủy tăng cường công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, giới thiệu về di tích, gắn với công tác bảo tồn, trùng tu và giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa, nhất là đối với thế hệ trẻ. Việc được xếp hạng không chỉ khẳng định giá trị của di tích, mà còn mở thêm cơ hội để những câu chuyện lịch sử tại đây được bảo tồn, giới thiệu và truyền lại cho các thế hệ sau”.

Từ một ngôi miếu cổ và địa điểm ghi dấu sự ra đời của một lực lượng làm nhiệm vụ đặc biệt trong những năm đất nước chia cắt, xã Vĩnh Thủy hôm nay có thêm một địa chỉ để người dân và thế hệ trẻ tìm về, lắng nghe những câu chuyện của quê hương. Ở đó, lịch sử không hiện hữu bằng những điều xa xôi, mà bắt đầu từ lớp ký ức về người phụ nữ được dân làng kính trọng đến dấu mốc của những cán bộ, chiến sĩ Công an bảo vệ giới tuyến năm 1954, tất cả đã trở thành một phần căn cước của vùng đất. Việc gìn giữ ký ức lịch sử chính là mạch nguồn quan trọng giúp bồi đắp lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm trong đời sống hôm nay.