Tiến sĩ Ngô Di Lân: 'Mọi sáng tạo đều hướng tới phục vụ cộng đồng'

Từng là gương mặt trẻ có nhiều hoạt động sôi nổi trong các diễn đàn thanh niên quốc tế, Tiến sĩ Ngô Di Lân tiếp tục có những đóng góp thông qua các công trình nghiên cứu về lĩnh vực quan hệ quốc tế và ngoại giao. Những chia sẻ của Tiến sĩ Ngô Di Lân với bạn đọc Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội dưới đây mang lại những gợi ý thiết thực về văn hóa và phát triển bền vững đất nước, từ góc nhìn chuyên môn của anh.

Tiến sĩ Ngô Di Lân

Kể một câu chuyện thuyết phục, hấp dẫn về Thủ đô và đất nước

- Thưa Tiến sĩ Ngô Di Lân, diễn biến thế giới những ngày qua thêm một lần nữa khẳng định yếu tố “bất định” của không gian chính trị toàn cầu. Đây cũng là một nội dung trong chương sách “Trò chơi quyền lực: Quá khứ, hiện tại và tương lai của trật tự thế giới” của anh?

- Vâng! Có thể thấy, bất định đã trở thành một hằng số của môi trường chiến lược hiện nay. Không ít các quốc gia, đặc biệt là các nước vừa và nhỏ đang loay hoay tìm cách thích ứng để tồn tại và phát triển trong một thế giới ngày càng bất định như vậy. Đây cũng là chương cuối cùng trong 8 chương của cuốn sách chị nhắc tới. Tại chương này, tôi cũng chia sẻ 5 bài học then chốt để thích ứng với sự biến đổi và bất định của thế giới. Trong đó quan trọng nhất là xây dựng “giá trị chiến lược” độc đáo. Tiếp đó là khả năng kiểm soát thông tin và định hình câu chuyện của riêng mình…

- Tôi nhớ anh cũng dành riêng một chương cho “Bản sắc dân tộc và sức mạnh của kể chuyện”. Đây là một thông điệp rõ ràng về nội lực văn hóa đối với sức mạnh quốc gia?

- Tôi đã nhấn mạnh điều này trong một phần có tên “Nghệ thuật kể chuyện của các quốc gia”. Thực sự thì những câu chuyện về bản sắc không chỉ là những di sản lịch sử xa xôi mà chúng tiếp tục định hình cách các quốc gia ứng xử trên trường quốc tế, từ việc họ định nghĩa lợi ích quốc gia đến cách họ lựa chọn công cụ để theo đuổi lợi ích đó. Sức mạnh của giấc mơ Mỹ nằm ở khả năng tạo ra một cộng đồng tưởng tượng vượt ra khỏi ranh giới của địa lý và chủng tộc. Câu chuyện của Hàn Quốc lại là một tự thuật độc đáo về công cuộc hồi sinh từ đống tro tàn và khát vọng vươn lên không ngừng. Những thành công rực rỡ của xứ sở Kim Chi nằm ở khả năng kể câu chuyện này cho thế giới theo cách hoàn toàn mới thông qua Hallyu - làn sóng văn hóa Hàn Quốc. Từ phim truyền hình, các nhóm nhạc như BTS với thông điệp về tình yêu và nội lực vượt qua nghịch cảnh đã tạo ra một hình ảnh đầy cuốn hút (ít nhất với một bộ phận lớn giới trẻ) về một xã hội vừa hiện đại vừa giữ được những giá trị truyền thống.

- Sinh ra ở Hà Nội, trải qua thời niên thiếu và học tập trong môi trường nhiều quốc gia, rồi trở thành nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế, anh nghĩ gì về bản sắc và câu chuyện mà Việt Nam có thể kể với bè bạn năm châu?

- Chúng ta có những trang sử thật đáng tự hào, những mốc son in đậm trong trái tim người Việt, và các giá trị đủ sức lay động bạn bè quốc tế. Nhưng phải nói thật, đến nay chúng ta vẫn chưa thôi trăn trở về một câu chuyện mang tính “thương hiệu” đủ sức định hình bản sắc, thống nhất tinh thần và kết nối toàn bộ dòng chảy lịch sử đó. Những Trần Nhân Tông, Ngô Quyền, rồi truyền thuyết hồ Gươm… trong lịch sử xa xưa gắn bó chặt chẽ thế nào đến những mục tiêu quốc gia đến 2030, 2045 và những năm sau? Tức là một thông điệp vừa nhất quán, vừa mạch lạc, dễ hình dung, dễ “hằn” vào tâm trí không chỉ của người Việt Nam mà cả bạn bè năm châu. Tất nhiên nó phải là một câu chuyện được xây dựng dựa trên những chất liệu có thật, thuận tự nhiên, thể hiện rõ nét căn tính dân tộc.

Rõ ràng, kể một câu chuyện thuyết phục, hấp dẫn về Thủ đô và đất nước là một vấn đề lớn, một câu hỏi quan trọng đối với sự phát triển bền vững của Hà Nội và cả nước. Từ trải nghiệm cá nhân và góc nhìn chủ quan, tôi có một ý tưởng cũng đã từng chia sẻ trong một bài bình luận cách đây không lâu. Trong tương lai xa, điều chúng ta có thể mang đến cho thế giới phải chăng là hình ảnh một Việt Nam - nơi con người và công nghệ có thể “chung sống hòa bình” với nhau. Nhiều người nước ngoài hiện nay đến Việt Nam trải nghiệm, tìm kiếm sự cân bằng trong cuộc sống. Việt Nam là nơi họ vừa có thể khám phá một cuộc sống vừa mộc mạc, dân dã, vừa có thể mau chóng tiếp cận được những tiện ích công nghệ hiện đại. Không nhiều nơi có được một môi trường đa dạng và nhiều lựa chọn như vậy.

Đất nước đang trong tinh thần rất trẻ

- Từ góc nhìn của một thanh niên thế hệ 9x, theo anh những thuận lợi và thách thức cơ bản trong bối cảnh hiện nay đối với người trẻ là gì?

- Thuận lợi lớn là đất nước đang trong giai đoạn tinh thần rất trẻ, mà các mục tiêu 2030, 2045 đã thể hiện rất rõ. Việt Nam cũng hội nhập rất sâu, người Việt Nam không cần phải chờ lâu hơn người Mỹ là bao để mua một chiếc iPhone đời mới nhất. Thế giới trở nên phẳng hơn, kết nối hơn. Các bạn trẻ hôm nay có tư duy tiệm cận với các giá trị phổ quát của thế giới một cách nhanh nhạy, kịp thời. Nhưng cũng chính vì sinh ra lớn lên, sống cùng công nghệ và mạng xã hội nên người trẻ ngày nay có thể cũng dễ lạc lối hơn.

- Anh từng có “thời thanh niên sôi nổi” với vai trò sáng lập, điều hành nhiều mô hình, diễn đàn cho người trẻ. Những mục tiêu và cống hiến của anh với đất nước cho đến nay có gì khác và anh có chia sẻ gì với các bạn trẻ hôm nay?

- Tôi ra nước ngoài khi chưa tròn 3 tuổi, trở về nước học từ lớp 1 đến lớp 8 rồi tiếp tục theo gia đình đến và học tập ở nhiều quốc gia cho đến khi trở về Việt Nam khi dịch Covid-19 vừa bùng phát. Chính trong giai đoạn “nhà nhà đóng cửa” ấy, tôi lại có dịp suy ngẫm nhiều điều và tự nhìn lại hành trình của mình. Rất may là trong suốt những năm xa quê hương, tôi chưa bao giờ để mất sợi dây kết nối với Việt Nam. Bằng cách này hay cách khác tôi luôn giữ mối liên hệ này, ví như thông qua bạn bè thời niên thiếu, trên con phố Hàm Long thân thuộc… Vì vậy, khi trở về làm việc tại Việt Nam, gần như tôi không cảm thấy bị sốc “văn hóa ngược” chút nào. Tất nhiên, những trăn trở, băn khoăn, những điều thích hay không thích thì vẫn có. Tôi luôn nghĩ rằng sợi dây gắn bó với Tổ quốc là điều gì tuy vô hình nhưng mạnh mẽ và nó thôi thúc cảm giác mình có nghĩa vụ với những người xung quanh, có trách nhiệm góp sức để kiến tạo một cuộc sống tốt đẹp hơn cho quê hương, từ những việc cụ thể, nhỏ bé.

Tôi không dám đưa ra lời khuyên nhưng kinh nghiệm dạy tôi rằng người trẻ sẽ phát huy được thế mạnh rõ rệt nhất khi luôn trăn trở về những gì xảy ra xung quanh mình. Suy nghĩ ở tầm thế giới nhưng luôn xuất phát từ thực tế và mọi sáng tạo đều nhằm hướng tới phục vụ cộng đồng.

- Tức là triết lý “suy nghĩ toàn cầu và hành động địa phương”?

- Đúng vậy! Tôi rất quan tâm đến start-up, có nhiều bạn bè hoạt động trong lĩnh vực khởi nghiệp. Nhưng kể cả những người có kinh nghiệm cũng phải thừa nhận rằng, đa phần dự án thường xuất phát từ câu hỏi “tôi có gì” thay vì “xã hội cần gì” và “tôi có thể giải quyết bài toán ấy như thế nào”.

Bên cạnh đó, cần dám nghĩ lớn. Quan tâm đến người Việt không có nghĩa là chỉ giải quyết vấn đề của người Việt. Một giải pháp tốt cho cả khu vực Đông Nam Á, bằng cách này hay cách khác, cũng sẽ góp phần tháo gỡ những vấn đề nhức nhối của chính người Việt Nam chúng ta.

- Anh có dự định nghiên cứu nào mới cũng như có dự án khởi nghiệp nào không?

- Năm 2026 có lẽ sẽ là một năm bản lề đối với tôi. Trước mắt, tôi có một cuốn sách sắp ra mắt về chủ đề “Đại chiến lược và nghệ thuật bảo vệ lợi ích quốc gia”.

Tôi và một số cộng sự cũng đã thành lập Applied Strategic Foresight (ASF), có lẽ là công ty tư vấn dự báo địa chính trị chuyên biệt đầu tiên của Việt Nam. ASF tập trung vào việc xây dựng các dự báo có cấu trúc và dựa trên phương pháp đã được kiểm chứng, nhằm hỗ trợ người ra quyết định đánh giá tốt hơn những kịch bản có thể xảy ra trong tương lai.

- Chân thành cảm ơn những chia sẻ và chúc những dự án của anh đóng góp ngày càng nhiều hơn cho cộng đồng!

Hải Giang thực hiện