Tiếp nối truyền thống gia đình Mẹ Việt Nam Anh hùng

Ông Phạm Sĩ Phu bên Bằng Tổ quốc ghi công của cha - liệt sĩ Phạm Bá Hoành.

Sắt son với cách mạng

Lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc ghi nhận sự hi sinh thầm lặng của những người mẹ, người vợ ở hậu phương. Mẹ Việt Nam Anh hùng Phạm Thị Hoành (1915-1994), quê xã Hải Lộc, huyện Hải Hậu trước đây (nay là xã Hải Hưng) là một trong những người mẹ tiêu biểu dành trọn cuộc đời cho cách mạng và Tổ quốc. Chồng mẹ là liệt sĩ Phạm Bá Hoành, người sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng và tích cực tham gia hoạt động yêu nước tại địa phương.

Từ tháng 8 năm 1945, ông Phạm Bá Hoành đã hăng hái tham gia phong trào cách mạng tại địa phương. Tháng 3 năm 1946, với uy tín và năng lực của mình, ông được bầu làm đại biểu HĐND khóa đầu tiên cấp cơ sở và là Ủy viên Ủy ban kháng chiến hành chính xã Quất Hải (nay là xã Giao Ninh). Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp diễn ra ác liệt, cơ sở cách mạng bị lộ do có kẻ phản bội. Ông bị địch vây bắt và giam tại nhà tù Sa Châu. Tại đây, địch dùng nhiều cực hình tra tấn nhằm buộc ông khai báo về tổ chức cách mạng.

Người cán bộ Việt Minh kiên trung giữ vững khí tiết đảng viên, quyết bảo vệ an toàn cho cơ sở. Bất lực trước ý chí sắt đá, kẻ thù dùng những đòn tra tấn dã man tước đi sinh mệnh ông. Sự hi sinh oanh liệt ấy để lại niềm tiếc thương sâu sắc trong lòng gia đình, quê hương.

Bằng Tổ quốc ghi công liệt sĩ Phạm Bá Hoành.

Nén nỗi đau, mẹ Phạm Thị Hoành thay chồng giữ gìn cơ sở cách mạng. Khi phong trào kháng chiến tại địa phương bị địch ráo riết truy lùng, nhiều cán bộ phải hoạt động bí mật, thường xuyên thay đổi nơi ở để bảo đảm an toàn. Trong hoàn cảnh đó, ngôi nhà của cụ trở thành địa điểm liên lạc, che chở và nuôi dưỡng cán bộ, góp phần duy trì hoạt động của phong trào cách mạng ở cơ sở.

Để bảo vệ lực lượng cách mạng, mẹ Phạm Thị Hoành cùng du kích địa phương đào hầm bí mật ngay trong khuôn viên gia đình. Hệ thống “Hầm bem” nằm sâu dưới khu vực bờ tre được ngụy trang kín đáo thông ra cánh đồng cói sau nhà, tạo điều kiện cho cán bộ rút lui khi xuất hiện tình huống khẩn cấp. Việc đào hầm, cất giấu lương thực, bảo vệ cán bộ được thực hiện trong điều kiện thiếu thốn, luôn đối mặt với nguy cơ bị địch phát hiện và đàn áp.

Gia đình mẹ trở thành một trong những cơ sở cách mạng trung kiên, mắt xích quan trọng trong mạng lưới liên lạc của cách mạng tại địa phương. Nhiều cán bộ xã, huyện, quân đội được nuôi nấng, che chở; nhiều tài liệu và thông tin được chuyển đi an toàn, nhiều người trở thành cán bộ chủ chốt của xã, huyện, tỉnh và quân đội.

Trong những năm tháng chiến tranh, mẹ còn tích cực lao động sản xuất, đóng góp lương thực, thực phẩm cho lực lượng vũ trang. Khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, mẹ góp toàn bộ ruộng muối, ruộng đất ưu tiên gia đình liệt sĩ vào Hợp tác xã. Với tinh thần vì cộng đồng, mẹ tự nguyện hiến gần 2 sào đất vườn để xây dựng công trình công cộng. Phần đất đó hiện là Nhà văn hóa thôn Ninh Tiến, xã Giao Ninh.

Năm 2016, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã truy tặng mẹ Phạm Thị Hoành danh hiệu vinh dự Nhà nước “Bà mẹ Việt Nam Anh hùng”.

Bước sang thời kỳ kháng chiến chống đế quốc Mỹ, mẹ tiếp tục động viên các con lên đường bảo vệ Tổ quốc. Người con trai thứ ba là ông Phạm Văn Công tình nguyện nhập ngũ, chiến đấu tại chiến trường miền Nam và hi sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc. Với những công lao, đóng góp và hi sinh của gia đình trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, gia đình mẹ đã được Đảng, Nhà nước, Chính phủ trao tặng 2 Bằng Tổ quốc ghi công, 1 Bằng Gia đình vẻ vang, 1 Huy chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất và 1 Bằng khen của Chính phủ. Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã truy tặng mẹ Phạm Thị Hoành danh hiệu vinh dự Nhà nước “Bà mẹ Việt Nam Anh hùng”.

Đặc biệt, mẹ Phạm Thị Hoành là một trong 11 bà mẹ ở thị trấn Quất Lâm cũ (xã Giao Ninh nay) được Nhà nước vinh danh Mẹ Việt Nam Anh hùng; mẹ là người duy nhất trong số đó có cả chồng và con hi sinh trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Những hi sinh, đóng góp của mẹ VNAH Phạm Thị Hoành và các thành viên trong gia đình đã góp phần làm nên truyền thống cách mạng của quê hương.

Giữ nếp nhà, dựng xây quê hương

Tiếp nối truyền thống gia đình, các con của mẹ Phạm Thị Hoành đều trưởng thành, nỗ lực cống hiến cho xã hội. Trong đó, người con thứ là ông Phạm Sỹ Phu (80 tuổi) dành trọn sự nghiệp gắn bó với lực lượng Công an nhân dân, nay gánh vác trọng trách thờ phụng mẹ cùng các liệt sĩ.

Vợ chồng ông Phạm Sỹ Phu luôn giữ thói quen theo dõi thông tin, thời sự qua báo Ninh Bình.

Năm 1965, ông trúng tuyển khóa đào tạo đầu tiên của Trường Công an Trung ương. Giai đoạn chiến tranh phá hoại ác liệt, Bộ Công an điều động ông về Công an tỉnh Bắc Thái, nhận nhiệm vụ tại Đồn cảnh sát thuộc tỉnh Bắc Kạn (cũ). Tháng 9/1966, tròn 20 tuổi, ông vinh dự được kết nạp Đảng.

Cuối năm 1972, ông chuyển công tác về Công an tỉnh Nam Hà. Giai đoạn 1979-1986, ông giữ trọng trách Phó Trưởng Công an, Bí thư Đảng ủy Công an huyện Xuân Thủy. Tiếp đó, ông lần lượt đảm nhiệm chức vụ Phó Trưởng phòng, rồi Trưởng phòng Công tác chính trị Công an tỉnh Hà Nam Ninh, Nam Hà và Nam Định.

Gần 40 năm công tác trong lực lượng Công an nhân dân, ở từng vị trí được giao, ông luôn nỗ lực hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ. Quá trình công tác của ông được ghi nhận bằng Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng 3; Huân chương Chiến công hạng Nhất; Huân chương Vì an ninh Tổ quốc; Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba, Huy chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Nhất, Nhì, Ba; 1 Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ; Nhiều Kỷ niệm chương, bằng khen và các danh hiệu thi đua khác. Năm 2003, ông nghỉ hưu theo chế độ, trở về sinh sống tại xã Hoành Sơn (nay là xã Giao Thủy).

Niềm vui tuổi già của vợ chồng ông Phạm Sỹ Phu bên vườn cây cảnh tại gia đình.

Trở về đời thường, ông tiếp tục phát huy trách nhiệm của người đảng viên trong các hoạt động tại địa phương. Gia đình ông ủng hộ hàng chục tấn xi măng bê tông hóa 2 tuyến đường liên xóm; vận động người dân đóng góp, lắp đặt hệ thống đèn chiếu sáng tại khu dân cư, xây nhà văn hóa... Tại quê nhà xã Giao Ninh, khi địa phương xây dựng nhà văn hóa trên phần đất do mẹ ông hiến tặng trước đây, gia đình ông ủng hộ 10 tấn xi măng. Công trình hoàn thành, ông và các con hỗ trợ kinh phí trang trí nội thất, tặng tivi phục vụ sinh hoạt, hội họp của nhân dân.

Ông Phu còn dành nhiều tâm huyết cho công tác hội. Từ năm 2005, ông tham gia Ban Thường trực Hội Cán bộ chủ chốt huyện Giao Thủy; 2 nhiệm kỳ giữ chức Phó Chủ tịch Thường trực Hội Sinh vật cảnh huyện. Hơn 20 năm qua, ông đảm nhận vai trò Trưởng ban liên lạc rồi là chủ nhiệm Câu lạc bộ Công an hưu trí huyện Giao Thủy (cũ), quy tụ hàng trăm hội viên cùng sinh hoạt nền nếp. Ông gương mẫu đóng góp xây dựng phong trào Khuyến học địa phương và vận động thành lập Hội Khuyến học, Khuyến tài họ Phạm, góp phần kết nối các thành viên trong dòng họ cùng chăm lo việc học.

Phía sau chặng đường công tác và những hoạt động vì cộng đồng của ông là người vợ luôn giữ gìn hậu phương gia đình. Bà Đinh Thị Mến (77 tuổi), nguyên cán bộ Phòng Giao thông xây dựng huyện Xuân Thủy (cũ), vinh dự nhận Huy chương chống Mỹ cứu nước hạng Nhất. Suốt những năm tháng chồng công tác xa nhà, bà tần tảo chăm lo gia đình. Giai đoạn 2011-2016, bà được trao tặng danh hiệu “Phụ nữ tích cực học tập, lao động sáng tạo, xây dựng gia đình hạnh phúc” của Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Giao Thủy.

Nền nếp ấy được thể hiện rõ trong việc chăm lo học tập cho con cháu. Cả 5 người con của ông bà Phạm Sỹ Phu đều tốt nghiệp đại học, đứng trong hàng ngũ của Đảng. Thế hệ thứ ba có 9 cháu thi đỗ đại học, trong đó 2 cháu là thạc sĩ. Năm 2019, UBND huyện Giao Thủy tặng giấy khen cho gia đình vì có thành tích “Xuất xắc trong phong trào thi đua xây dựng gia đình văn hóa nông thôn mới”(giai đoạn 2015-2019). Năm 2020, gia đình ông tiếp tục được UBND huyện Giao Thủy vinh danh “Gia đình học tập tiêu biểu xuất sắc giai đoạn 2015-2017”. Vừa qua, ở tuổi 80, ông vinh dự đón nhận Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng.

Vợ chồng ông Phạm Sỹ Phu chụp ảnh lưu niệm cùng các con, cháu.

Ông Phạm Sỹ Phu cho biết: “Những thành quả gia đình có được hôm nay đều bắt đầu từ sự hi sinh của cha mẹ và những người đi trước. Vì thế, chúng tôi luôn nhắc con cháu phải biết trân trọng những gì cha ông đã để lại, giữ gìn nền nếp gia đình, chăm lo việc học và sống có trách nhiệm. Với gia đình tôi, đó cũng là cách thiết thực nhất để tưởng nhớ người đã khuất và tiếp nối truyền thống của gia đình.”

Trong các anh chị em của ông Phu, truyền thống gia đình được tiếp nối qua những chặng đường công tác và cuộc sống khác nhau. Chị cả Phạm Thị Hạt, nay 94 tuổi, từng giữ chức Chủ tịch UBND xã Giao Hiếu, phó Bí thư Đảng ủy xã Giao Thịnh. Bà vinh dự nhận Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng và Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhì. Chồng bà Hạt là ông Phan Văn Trại, nguyên Chủ tịch Ủy ban MTTQ huyện Xuân Thủy, được trao tặng Huân chương kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất. Gia đình bà có 6 người con, trong đó 3 người tham gia Quân đội, 1 sĩ quan cao cấp đang công tác, 1 người con là nguyên là Chủ tịch UBND xã Giao Thịnh.

Ông Phạm Sỹ Phu cùng các chị em gái trong gia đình.

Chị thứ hai, bà Phạm Thị Hát đang sinh sống tại xã Giao Ninh, có chồng là thương binh Ngụy Văn Lạc. Gia đình có ba người con công tác trong quân ngũ, trong đó hai người giữ quân hàm sĩ quan cấp tá cao cấp.

Người em út là bà Phạm Thị Vân, nguyên cán bộ Phòng Nông nghiệp huyện Xuân Thủy nghỉ hưu. Chồng bà Vân từng công tác trong quân đội, là sĩ quan cao cấp, bị nhiễm chất độc da cam, nay đã nghỉ hưu nhưng vẫn tiếp tục công tác xã hội ở địa phương. Các thế hệ trong gia đình, từ những người từng công tác trong quân đội, công an, ở cơ sở đến những người làm việc trong các lĩnh vực khác, đều có những đóng góp riêng cho gia đình và quê hương.

Ông Bùi Văn Quyền, Trưởng thôn Hoành Nhị, xã Giao Thủy nhận xét: “Điều tạo nên dấu ấn của gia đình ông Phạm Sỹ Phu là truyền thống cách mạng được gìn giữ và phát huy qua nhiều thế hệ. Mỗi thành viên có một công việc, một cách đóng góp khác nhau, nhưng đều thể hiện tinh thần trách nhiệm với gia đình, cộng đồng và quê hương. Từ những đóng góp cho xây dựng cơ sở hạ tầng, chăm lo khuyến học đến việc gương mẫu tham gia các phong trào ở địa phương, gia đình đã tạo được uy tín trong nhân dân. Giá trị của một gia đình có truyền thống được thể hiện ở cách truyền thống ấy được trao lại cho thế hệ sau và tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng”.

Từ người mẹ dành trọn cuộc đời cho cách mạng đến những người con, người cháu hôm nay, truyền thống gia đình mẹ VNAH Phạm Thị Hoành được nối tiếp gìn giữ bằng những việc làm cụ thể. Nền nếp, hiếu học và trách nhiệm với cộng đồng trở thành những giá trị được các thế hệ vun đắp, tiếp nối; để từ đó, mỗi thành viên tiếp tục phấn đấu, trưởng thành và đóng góp cho quê hương./.