'Tiếp sức' cho cán bộ, công chức cấp xã

Mô hình chính quyền địa phương hai cấp góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Ảnh: ST

Khối lượng công việc tăng mạnh, áp lực ngày càng lớn

Từ ngày 01/7/2025, mô hình chính quyền địa phương hai cấp chính thức đi vào hoạt động trên phạm vi cả nước. Đến nay, qua gần một năm triển khai, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Trung ương và Chính phủ cùng sự chủ động của các địa phương, bộ máy chính quyền cơ sở từng bước ổn định, phát huy hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, thực tiễn vận hành cũng cho thấy không ít khó khăn, vướng mắc phát sinh, đặc biệt là áp lực đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã - cấp chính quyền trực tiếp tiếp xúc và giải quyết công việc cho người dân.

Tại Nghệ An, thực hiện chủ trương của Trung ương, tỉnh đã triển khai sắp xếp 412 đơn vị hành chính (ĐVHC) cấp xã để thành lập 130 ĐVHC mới, giảm 282 ĐVHC. Đến nay, 100% các xã, phường đã thành lập đầy đủ các phòng chuyên môn, Trung tâm Phục vụ hành chính công và đi vào hoạt động ổn định, đảm bảo không gián đoạn công tác quản lý.

Mặc dù vậy, việc kết thúc hoạt động của chính quyền cấp huyện đã khiến khối lượng công việc chuyển về cấp tỉnh và cấp xã tăng đột biến. Toàn tỉnh hiện vẫn thiếu gần 400 biên chế so với quy định; một số vị trí lãnh đạo phòng chuyên môn ở cấp xã chưa được kiện toàn đầy đủ.

Tương tự tại tỉnh Quảng Trị, sau gần một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bộ máy của hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở từng bước được kiện toàn, vận hành ổn định, thông suốt. Tuy nhiên, tỉnh cũng thẳng thắn nhìn nhận, số lượng và cách giao biên chế theo quy định hiện hành chưa phù hợp với thực tiễn vận hành chính quyền địa phương hai cấp, nhất là ở cấp xã. Tại các cơ quan chính quyền cấp xã, bình quân mỗi công chức đảm nhận hơn 35 nhiệm vụ, phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, nhiều vị trí không thuộc chuyên môn dẫn đến quá tải công việc.

Thực trạng tại các địa phương cũng là vấn đề được đại biểu Quốc hội Hà Sỹ Huân (Đoàn Thái Nguyên) chỉ ra khi phát biểu tại nghị trường Kỳ họp thứ Nhất vừa qua. Theo đại biểu, đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã chính là lực lượng nóng cốt trong thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền cơ sở.

Hiện nay, công chức cấp xã không chỉ làm việc theo mô hình chuyên sâu một lĩnh vực mà chuyển sang làm đa lĩnh vực, đa nhiệm vụ. Điều này đã làm gia tăng áp lực khá lớn về trách nhiệm pháp lý, đòi hỏi công chức lãnh đạo phải đáp ứng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ toàn diện đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Tuy nhiên, mức phụ cấp chức vụ của cán bộ, công chức cấp xã hiện nay còn thấp, chưa xứng đáng với tính chất công việc của họ đang đảm nhiệm và có khoảng cách khá xa so với mức phụ cấp của công chức quản lý cấp tỉnh” – đại biểu dẫn chứng.

Không chỉ chịu áp lực về công việc, nhiều địa phương còn gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nhân lực có chuyên môn sâu. Theo Giám đốc Sở Xây dựng Nghệ An Phạm Hồng Quang, các lĩnh vực như xây dựng, quy hoạch đang thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao ở cả cấp xã lẫn cấp tỉnh, làm ảnh hưởng đến chất lượng thực thi nhiệm vụ tại cơ sở.

Tạo động lực cống hiến bằng chính sách tương xứng

Chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức cấp xã cũng là vấn đề nhận được sự quan tâm lớn của cử tri và được phản ánh không ít lần trong các báo cáo công tác dân nguyện của Quốc hội.

Đề cập đến vấn đề này tại Phiên họp thứ 2 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội mới đây, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh phản ánh, khối lượng công việc cấp xã ngày càng tăng, yêu cầu ngày càng cao nhưng chế độ chính sách đối với cán bộ, công chức chưa tương xứng. Vì vậy, cử tri đề nghị xem xét phụ cấp 30% đối với cán bộ, công chức cơ quan Đảng, đoàn thể xã hội, vì sau khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp thì họ không còn được hưởng mức phụ cấp này. Bí thư chi bộ, Trưởng Ban Công tác mặt trận, trưởng bản, chi hội trưởng các đoàn thể cũng bị giảm mức phụ cấp, trong khi yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao.

Cần cải cách chính sách tiền lương, phụ cấp, tăng cường đào tạo cán bộ, công chức cấp xã, đảm mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Ảnh: chinhphu.vn

Đặc biệt, các phòng chuyên môn của xã, phường hiện nay, ví dụ như phòng Kinh tế thì phải làm việc với 7 đầu mối của các sở, ngành cấp tỉnh; Phòng Văn hóa - xã hội thì liên quan đến 6 đầu mối cấp tỉnh.

“Khối lượng, nhiệm vụ và thủ tục cấp xã dồn vào hai phòng này. Tuy nhiên, cán bộ, công chức, viên chức cấp xã về năng lực, kinh nghiệm cũng như khả năng thích ứng với chính quyền địa phương hai cấp, nhất là khu vực vùng sâu, vùng xa còn hạn chế. Mức phụ cấp trách nhiệm của trưởng phòng, phó phòng thấp... Ý kiến của cán bộ, công chức cũng đề nghị cần quan tâm hơn" - Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh nói.

Đồng tình kiến nghị của cử tri, đại biểu Siu Hương (Đoàn Gia Lai) cho biết, cấp xã hiện không chỉ tiếp nhận phần lớn nhiệm vụ từ cấp huyện chuyển về mà còn thực hiện nhiều nhiệm vụ được phân cấp từ cấp tỉnh. Trong điều kiện nguồn nhân lực còn hạn chế, cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin chưa đồng bộ, việc xem xét cải cách chính sách tiền lương và phụ cấp cho cán bộ cấp xã là yêu cầu cần thiết.

Cùng với việc xem xét cải cách chế độ, chính sách tiền lương, nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở thông qua đào tạo, bồi dưỡng và đào tạo lại. Đề cập vấn đề này khi tham gia thảo luận tại Kỳ họp thứ nhất, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa nhất trí cao quan điểm lấy năm 2026 là năm tăng cường năng lực cho chính quyền ở cơ sở, mà trọng tâm là công tác đào tạo, để bảo đảm chính quyền địa phương cấp xã có đủ năng lực thực hiện hiệu quả khi được trao quyền.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Dân tộc Hoàng Duy Chinh cũng cho rằng, phần lớn nhiệm vụ quản lý nhà nước hiện nay đều tập trung ở cấp xã, song chất lượng nguồn nhân lực chưa đồng đều, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa.

“Cái gì cũng đến cấp xã. Trừ ban hành cơ chế chính sách, còn lại tổ chức thực hiện đều ở cấp xã. Trong khi đó chất lượng đội ngũ chưa được đào tạo, đào tạo lại sau sắp xếp. Do đó nên sớm đào tạo công chức cấp xã để đáp ứng yêu cầu chung” – ông Hoàng Duy Chinh nhấn mạnh.

Nhiều ý kiến cho rằng, trong đánh giá, sơ kết một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần đánh giá toàn diện về tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực, cơ chế phân cấp, điều kiện bảo đảm và hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, qua đó xây dựng nền hành chính cơ sở chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới./.