Tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để bảo vệ trẻ em trên không gian mạng
Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và các dịch vụ trên không gian mạng vừa mang lại nhiều cơ hội, vừa làm xuất hiện những nguy cơ và phương thức xâm hại mới đối với trẻ em. Điều này đòi hỏi pháp luật phải thường xuyên được rà soát, hoàn thiện để vừa bảo vệ trẻ em trước các nguy cơ xâm hại, vừa bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em trong môi trường số.
Các đại biểu tham gia thảo luận
"Bảo vệ trẻ em trong môi trường số - Pháp luật và thực tiễn thi hành"
Theo báo cáo của UNICEF, ở Việt Nam, 93% trẻ em 14-15 tuổi và 82% trẻ em 12-13 tuổi sử dụng Internet. Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang bùng nổ mạnh mẽ và làm thay đổi toàn diện mọi mặt đời sống xã hội. Sự thay đổi này diễn ra với tốc độ chóng mặt, đang dần biến công nghệ từ một công cụ hỗ trợ thành môi trường sống thứ hai của một bộ phận dân cư, trong đó có không ít trẻ em. Nó tạo ra những cơ hội chưa từng có cho trẻ em trong học tập, sáng tạo, giao tiếp và tham gia đời sống xã hội, nhưng cũng đồng thời làm xuất hiện nhiều nguy cơ, tác động tiêu cực tới trẻ em như bắt nạt trên mạng, nội dung độc hại, dụ dỗ và thao túng trẻ em, xâm hại tình dục trực tuyến, lừa đảo, xâm phạm dữ liệu cá nhân cũng như các hình thức xâm hại mới liên quan đến AItạo sinh và công nghệ deepfake.
Trong bối cảnh ấy, ngày 21/8, tại Hà Nội, Bộ Tư pháp đã phối hợp với Liên minh châu Âu (EU), Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam tổ chức phiên thảo luận với chủ đề "Bảo vệ trẻ em trong môi trường số - Pháp luật và thực tiễn thi hành". Qua đó trao đổi, đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về bảo vệ trẻ em trong môi trường số; nhận diện những khoảng trống, khó khăn, vướng mắc trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, đặc biệt là AI. Đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp công nghệ, gia đình, nhà trường và xã hội hướng đến mục tiêu bảo vệ quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng phát biểu
Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không còn là những cảnh báo mang tính lý thuyết, là nhiệm vụ riêng của một hoặc một nhóm cá nhân, tổ chức, mà đã trở thành một yêu cẩu cấp bách mang tính quốc gia và toàn cầu, đòi hỏi sự chung tay của cả xã hội với tinh thần trách nhiệm cao nhất".
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Việt Nam đã từng bước hình thành khuôn khổ pháp luật về bảo vệ trẻ em trong môi trường số. Nội dung liên quan đến bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đã được quy định trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật, từ pháp luật về trẻ em, hình sự, tố tụng hình sự đến an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quản lý, cung cấp dịch vụ trên Internet. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng vẫn cần được tiếp tục rà soát, hoàn thiện; công tác thực thi pháp luật cũng cần được cải thiện và nâng cao hiệu quả hơn nữa.
Mọi trẻ em đều có quyền được an toàn
Tại Phiên thảo luận, các đại biểu tập trung trao đổi về thực trạng và định hướng hoàn thiện pháp luật; trách nhiệm của nền tảng số và doanh nghiệp công nghệ; bảo vệ dữ liệu cá nhân của trẻ em; xử lý các hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng; chứng cứ điện tử; tư pháp thân thiện với trẻ em và cơ chế phối hợp liên ngành, hợp tác quốc tế. Bộ Tư pháp khẳng định mong muốn tiếp tục phối hợp với các cơ quan tổ chức Việt Nam và các đối tác quốc tế, trong đó có EU, UNICEF để cùng nỗ lực hướng tới xây dựng một môi trường số an toàn, lành mạnh và thân thiện, trong đó quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em được bảo đảm trên thực tế.
Ông Julien Guerrier - Đại sứ EU tại Việt Nam
Ông Julien Guerrier - Đại sứ EU tại Việt Nam - khẳng định trẻ em là chủ thể của quyền, có quyền được bảo đảm an toàn, phẩm giá, quyền riêng tư, quyền tham gia, phát triển và tiếp cận công lý trong môi trường số như trong đời sống thực. "Mọi trẻ em đều có quyền được an toàn, được tôn trọng phẩm giá, được bảo vệ quyền riêng tư, được tham gia, được phát triển và được tiếp cận công lý. Trong môi trường số, những quyền này cần được bảo đảm một cách đầy đủ và nhất quán như trong thế giới thực. Chúng tôi cam kết hỗ trợ những nỗ lực nhằm tăng cường hệ thống tư pháp, bảo đảm quyền trẻ em và xây dựng một môi trường số an toàn hơn cho mọi trẻ em", Đại sứ Julien Guerrier chia sẻ.
Bà Silvia Danailov - Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam
Còn bà Silvia Danailov - Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam - cho biết: "Công nghệ số đang thay đổi cuộc sống của trẻ em, tạo ra những cơ hội mới đồng thời khiến các em phải đối mặt với các rủi ro như bắt nạt qua mạng, bóc lột trực tuyến và vi phạm quyền riêng tư. Mỗi trẻ em đều có quyền tham gia vào thế giới số một cách an toàn". Bà cam kết rằng UNICEF sẽ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam thúc đẩy các luật pháp và chính sách bảo vệ quyền trẻ em trong thời đại số.
Theo Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không thể chỉ dừng ở việc phát hiện và gỡ bỏ nội dung xâm hại sau khi sự việc đã xảy ra. Cần quan tâm ngay từ cách các dịch vụ dành cho trẻ em hoặc có trẻ em sử dụng được thiết kế và cung cấp, để hạn chế những nguy cơ có thể dự liệu và phòng ngừa từ trước.
Các nguy cơ đối với trẻ em trên không gian mạng rất đa dạng và thường có mối liên hệ với nhau. Vì vậy, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng không chỉ là vấn đề của riêng pháp luật về trẻ em mà còn liên quan đến pháp luật hình sự, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, quản lý dịch vụ trên mạng và tố tụng hình sự. Đồng thời, đây cũng là vấn đề được quan tâm trong nhiều điều ước, văn kiện quốc tế. Cùng với hoàn thiện pháp luật, cần nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành và phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp có liên quan, hướng tới xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh, tạo điều kiện để trẻ em được bảo vệ và phát triển.
Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam đã triển khai nhiều hoạt động nghiên cứu, khảo sát về việc trẻ em sử dụng Internet, những nguy cơ mà trẻ em gặp phải và nhu cầu của trẻ em trong môi trường số. Hội đã khảo sát 1.056 trẻ em và gần 800 cha mẹ, người chăm sóc trẻ em; khảo sát 220 trẻ em nòng cốt đến từ nhiều vùng, miền; và đặc biệt, trong quá trình xây dựng Chương trình bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030, Hội đã tổ chức lấy ý kiến của 2.775 trẻ em từ 9 đến 16 tuổi tại 16 tỉnh, thành phố. Những dữ liệu này cho chúng ta một góc nhìn rất đáng chú ý.
Kết quả khảo sát năm 2025 cho thấy 100% trẻ em tham gia khảo sát cho biết đã từng gặp hoặc chứng kiến ít nhất một dạng rủi ro trên môi trường mạng. Khoảng 53% trẻ từng tiếp xúc với nội dung xấu, phản cảm hoặc không phù hợp với lứa tuổi; khoảng 52,1% chịu ảnh hưởng bởi thông tin sai lệch; khoảng 40% từng bị lừa đảo hoặc xúc phạm, đe dọa; và 35,3% từng bị bắt nạt trên mạng.