Tiếp tục mở rộng và phát triển thương hiệu Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang

Tiết mục nghệ thuật tại buổi tọa đàm. (Ảnh: VĂN HÀ)

Chiếc nôi nghệ thuật cải lương Thành phố

Ngày 17/9, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang tổ chức tọa đàm khoa học “Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang: 50 năm hình thành và phát triển” thu hút sự tham dự của đông đảo nhà khoa học, chuyên gia sân khấu, cùng các nghệ sĩ qua nhiều thế hệ.

Trình bày đề dẫn tọa đàm, Nghệ sĩ Ưu tú Phan Quốc Kiệt, Giám đốc Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang cho biết, sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 50 năm thành lập nhà hát. Sau thời gian tích cực chuẩn bị, Ban Tổ chức nhận được hơn 45 tham luận sâu sắc, tâm huyết từ các nghệ sĩ cải lương, viên chức nhà hát, các nhà khoa học, các nhà quản lý.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Thị Thanh Thúy phát biểu tại tọa đàm. (Ảnh: VĂN HÀ)

Tại tọa đàm, nhiều ý kiến của các đại biểu cùng các tham luận đã vẽ lên một bức tranh toàn cảnh về chặng đường đáng tự hào của Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang theo các nhóm chủ đề: Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang - Theo dòng lịch sử, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang - Nơi chắp cánh cho những tài danh sân khấu cải lương, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang - Định vị trong đời sống xã hội đương đại.

Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang là đơn vị nghệ thuật cải lương công lập duy nhất của Thành phố Hồ Chí Minh, thành lập năm 1976 trên cơ sở hợp nhất lực lượng nghệ sĩ của Đoàn Cải lương Giải phóng, Đoàn Cải lương Nam Bộ và các nghệ sĩ tại chỗ.

Nghệ sĩ Ưu tú Phan Quốc Kiệt, Giám đốc Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang trình bày đề dẫn tọa đàm. (Ảnh: VĂN HÀ)

Ngay từ đầu, nhà hát không chỉ là đơn vị biểu diễn mà còn là nơi thể nghiệm và định hình dòng cải lương cách mạng, kết hợp giữa tính dân tộc, thẩm mỹ truyền thống và tinh thần thời đại mới. Lịch sử của nhà hát phần nào phản ánh mối quan hệ tương tác giữa nghệ thuật truyền thống với chính sách văn hóa của Đảng và Nhà nước qua các thời kỳ: bao cấp, đổi mới, hội nhập quốc tế.

Tại buổi tọa đàm, Nghệ sĩ Nhân dân Thoại Miêu cho biết, buổi tọa đàm mang đến cho bà nhiều xúc động khi những kỷ niệm gắn bó với nhà hát trong những năm tháng khó khăn lần lượt hiện về. Đó không chỉ là quãng thời gian đầy thử thách sau khi sáp nhập Đoàn Văn công Thành phố với Nhà hát Trần Hữu Trang đưa hoạt động của đơn vị vào nền nếp mà còn là những nỗ lực hết mình của tập thể nhà hát để đưa nghệ thuật cải lương đến với những nơi đời sống văn hóa, nghệ thuật còn nhiều khó khăn.

Ban chủ tọa chương trình tọa đàm. (Ảnh: VĂN HÀ)

Đặc biệt, dưới sự quản lý của nghệ sĩ Phan Quốc Hùng, Giám đốc Nhà hát (giai đoạn 1997-2013), Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang đã mạnh dạn thực hiện xã hội hóa nhằm tạo ra sự đổi mới, đột phá cho nhà hát. Một trong những quyết định táo bạo nhất thời điểm ấy là việc dàn dựng vở Kim Vân Kiều, với sự phối hợp của các nghệ sĩ, ca sĩ cùng dàn nhạc giao hưởng và dàn nhạc cổ.

Đây là một thử nghiệm lớn, đòi hỏi sự đồng lòng của cả tập thể. Trong bối cảnh lúc bấy giờ, việc mạnh dạn đầu tư cho một chương trình có quy mô như vậy thực sự là một quyết định đầy bản lĩnh. Và rồi sự cố gắng ấy đã được đền đáp bằng thành công của "Kim Vân Kiều". Từ nguồn kinh phí thu được sau chương trình, Giám đốc Phan Quốc Hùng tiếp tục đầu tư để nhà hát cho ra mắt "Chiếc áo Thiên Nga".

Đạo diễn, Nghệ sĩ Ưu tú Hoa Hạ phát biểu tại tọa đàm. (Ảnh: VĂN HÀ)

Nhắc lại những dấu ấn một thời, đạo diễn, Nghệ sĩ Ưu tú Hoa Hạ nhấn mạnh: Chính tinh thần hỗ trợ nghệ sĩ và sự linh hoạt, dũng cảm trong quản lý của Giám đốc Nhà hát Phan Quốc Hùng đã tạo nên thời hoàng kim cho các chương trình xã hội hóa của Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang.

Gắn nhà hát với phát triển du lịch văn hóa

Trong giai đoạn mới, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang cần được tái định vị không gian nhà hát chuyển đổi thành “Thiết chế văn hóa đa chức năng”. Theo Tiến sĩ Bùi Thị Hoa, Phân viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền nam, trong bối cảnh mới, khán giả không chỉ đến nhà hát xem cải lương rồi ra về mà còn là đến để trải nghiệm, tương tác, tham dự sâu vào các hoạt động bổ trợ ngay trong không gian nhà hát - như một thiết chế văn hóa đa năng.

Tiến sĩ Bùi Thị Hoa, Phân viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền nam trình bày tham luận tại tọa đàm.

“Nhà hát không còn là nơi phục vụ biểu diễn thuần túy, khán giả đến xem và tiếp nhận một chiều một cách thụ động như trước đây mà khán giả đến nhà hát xem biểu diễn, xem phòng truyền thống và sau khi xem xong có thể trải nghiệm các dịch vụ văn hóa tại khuôn viên nhà hát như cà phê văn hóa cải lương Sài Gòn xưa, mua sắm các sản phẩm lưu niệm liên quan cải lương, giao lưu những người mộ điệu…”, Tiến sĩ Bùi Thị Hoa phát biểu.

Theo Thạc sĩ Trần Tường Huy, Viện nghiên cứu Du lịch Xã hội, trong bối cảnh mới, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang cần gắn với hoạt động kinh tế đêm của Thành phố với những sản phẩm du lịch văn hóa phù hợp. Nhà hát từ hình thức biểu diễn truyền thống cần chuyển sang mô hình trải nghiệm di sản văn hóa ban đêm, hoạt động theo chuỗi giá trị sản phẩm du lịch: biểu diễn, trải nghiệm, ẩm thực, mua sắm, giáo dục. Mục tiêu đến năm 2030 là xây dựng nhà hát trở thành Trung tâm trải nghiệm cải lương và văn hóa Nam Bộ về đêm của Thành phố Hồ Chí Minh.

Các đại biểu, nhà nghiên cứu, nghệ sĩ chụp ảnh lưu niệm sau buổi tọa đàm. (Ảnh: VĂN HÀ)

Phát biểu tại buổi tọa đàm, Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, việc mở đầu cho chuỗi hoạt động kỷ niệm 50 năm Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang bằng hoạt động tọa đàm là một hoạt động hết sức ý nghĩa. Những tham luận, ý kiến trong buổi tọa đàm đã đóng góp thêm cơ sở khoa học, và dữ liệu quý giá để chúng ta nhìn lại một chặng đường mang ý nghĩa tổng quan cho hành trình phát triển của nhà hát và cũng thể hiện sự trăn trở của các nhà nghiên cứu, các văn nghệ sĩ và đông đảo khán giả về sứ mệnh của Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang trong giai đoạn tới.

Các nghệ sĩ Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang tổ chức Về nguồn tại Khu di tích Căn cứ Trung ương Cục miền nam nhân kỷ niệm 50 năm thành lập nhà hát (15/9/1976-15/9/2026). (Ảnh: VĂN HÀ)

Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Thanh Thúy cho biết thêm, nhà hát cần tiếp tục khẳng định vị trí của một đơn vị nghệ thuật công lập thể hiện trong việc sáng tạo tác phẩm, trong thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình và mở rộng hơn nữa là phát triển thương hiệu Trần Hữu Trang.

Để gắn nhà hát với hoạt động kinh tế đêm, phát triển du lịch văn hóa, Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Thị Thanh Thúy đề nghị nhà hát phối hợp các đơn vị nghiên cứu xây dựng sản phẩm phục vụ du lịch có những tiêu chuẩn phù hợp với thị hiếu du khách mà chúng ta hướng đến.

Vở "Giấc mộng đêm xuân" của Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang. (Ảnh: LINH BẢO)

Nhà hát cũng cần đẩy mạnh công tác đào tạo bồi dưỡng thế hệ nghệ sĩ, đạo diễn, tác giả, nhạc công nhằm xây dựng lực lượng kế thừa bằng các hình thức từ đào tạo chính quy cho đến truyền nghề. Được biết, Sở Văn hóa và Thể thao đang trình Ủy ban nhân dân Thành phố kế hoạch phát triển nghệ thuật học đường. Trong đó, đề án này sẽ được triển khai trong 10 năm và ngay năm học 2026-2027, Thành phố sẽ có kế hoạch giới thiệu các loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống đến với các trường học trên địa bàn.

Trích đoạn vở Khúc tráng ca thành Gia Định của Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang. (Ảnh: LINH BẢO)

“Chúng tôi sẽ giao Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang, các nhà hát của thành phố hợp tác với các văn nghệ sĩ xây dựng học liệu, tập huấn về kỹ năng sư phạm cho đội ngũ văn nghệ sĩ để chúng ta đưa các đội hình vào trong nhà trường một cách đúng quy định của ngành giáo dục; qua đó giúp cho các em có thêm sự cảm thụ, nâng cao kiến thức về văn hóa nghệ thuật. Và lớn hơn nữa đó là chúng ta bồi dưỡng về tâm hồn, nhân cách, tri thức cho thế hệ trẻ”, Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh.