Tiêu dùng thông minh thúc đẩy thị trường minh bạch

Sự thay đổi này không chỉ phản ánh nhu cầu bảo vệ sức khỏe mà còn tạo áp lực buộc doanh nghiệp minh bạch thông tin, chuẩn hóa quy trình sản xuất – kinh doanh. Trong bối cảnh đó, việc Bộ Công Thương ban hành Thông tư 11/26/TT-BCT về truy xuất nguồn gốc được xem là cú hích quan trọng, góp phần định hình một thị trường minh bạch và bền vững hơn.

Người dân có xu hướng ưu tiên tính an toàn, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận chất lượng sản phẩm trước khi quyết định "xuống tiền". Ảnh: Hương Giang - TTXVN

* Truy vết sản phẩm

Khảo sát từ Hiệp hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao chỉ ra, xu hướng người tiêu dùng đã thay đổi rõ rệt, không chỉ quan tâm hàng giá rẻ mà ưu tiên hàng đầu là tính an toàn, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận chất lượng.

Đây là dấu hiệu rõ ràng của xu hướng tiêu dùng phòng vệ, trong bối cảnh vấn đề an toàn thực phẩm, hàng giả, hàng nhái, không đảm bảo chất lượng, vẫn là mối lo ngại chung. Xu hướng tiêu dùng thông minh đang dần hình thành, đặc biệt ở nhóm khách hàng trẻ. Họ không chỉ quan tâm đến chất lượng mà còn chú ý đến tính minh bạch, trách nhiệm xã hội và môi trường của doanh nghiệp.

Nếu như trước đây, mỗi khi bước vào siêu thị, chị Phạm Bảo Trân (phường Tân Mỹ, TP. Hồ Chí Minh) đi thẳng đến kệ hàng mục tiêu, lấy đồ và ra tính tiền. Gần đây, chị sẽ dành thời gian để đọc thông tin về sản phẩm, tìm hiểu thông tin thành phần, số lượng…, quét mã sản phẩm để kiểm tra thông tin nhà sản xuất. Với nhóm hàng rau củ, thực phẩm, dù là sản phẩm thường xuyên mua, chị cũng chủ động quét mã QR để đảm bảo chắc chắn về sản phẩm mình lựa chọn.

“Gần đây khi đi mua đồ tôi có thói quen kiểm tra thông tin sản phẩm, một phần vì bây giờ thị trường hàng hóa rất đa dạng, sản phẩm mới rất nhiều, một phần vì mình muốn tìm hiểu kỹ hơn về những sản phẩm mình đã và sẽ sử dụng. Điều này giúp người tiêu dùng như tôi thấy an tâm hơn vì biết rõ trái dưa này được trồng tại trang trại nào, thu hoạch ngày bao nhiêu và bao lâu sau trưng bày trên kệ sẽ đến tay người tiêu dùng”, chị Phạm Bảo Trân chia sẻ.

Tương tự, chị Lê Thị Hòa (phường Diên Hồng, TP. Hồ Chí Minh) cho biết, không còn lựa chọn sản phẩm chỉ dựa vào giá hay thương hiệu quen thuộc, mà dựa trên những thông tin thực tế hiển thị trên sản phẩm hoặc qua mã QR. Theo chị Hòa, sau nhiều vụ việc thực phẩm kém chất lượng, chị chỉ mua sản phẩm khi đã truy xuất được thông tin.

Câu chuyện của các bà nội trợ hiện đại cho thấy người tiêu dùng ngày càng khắt khe hơn, đòi hỏi minh bạch thông tin sản phẩm. Nhiều người cho biết sẵn sàng trả giá cao hơn nhưng đổi lại họ có thể “truy vết” được quãng đường đi của sản phẩm khi đến tay mình.

Theo TS. Lê Phong Hải, Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nông Việt Nam, việc người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến tính minh bạch của sản phẩm, dành thời gian kiểm tra thông tin hàng hóa trước khi mua, được xem như “lá chắn” để tự bảo vệ mình trong môi trường thương mại hiện nay. Chính xu hướng này đang tạo sức ép ngược trở lại, buộc doanh nghiệp phải đầu tư nghiêm túc vào hệ thống truy xuất nguồn gốc – một trong những trụ cột quan trọng để xây dựng niềm tin thị trường.

Các chuyên gia cũng cho rằng, đây chính là “đòn bẩy mềm” nhưng rất hiệu quả. Khi người tiêu dùng thay đổi hành vi, thị trường sẽ tự điều chỉnh theo hướng minh bạch và bền vững hơn.

Người dân TP. Hồ Chí Minh ngày càng quan tâm đến chất lượng, truy xuất nguồn gốc, buộc oanh nghiệp phải minh bạch thông tin sản phẩm để tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Ảnh: Hương Giang - TTXVN

* Doanh nghiệp chuyển động

Theo ông Phạm Văn Thọ, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ chống giả Việt Nam (ACTIV), Chính phủ ngày càng quyết liệt trong việc đảm bảo minh bạch thị trường, bảo vệ người tiêu dùng trước thực trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng.

Nhưng để đạt được mục tiêu này cần sự chuyển động đồng bộ từ phía các doanh nghiệp. Theo đó, giải pháp căn cơ hiện nay là phải đầu tư các giải pháp minh bạch chuỗi cung ứng hàng hóa từ đầu vào đến đầu ra, tích hợp thông tin để cung cấp cho người tiêu dùng, tạo niềm tin và khẳng định uy tín doanh nghiệp.

Rất nhiều doanh nghiệp đã nhận thức được vấn đề này và đầu tư khá bài bản vào hệ thống thông tin, giúp người tiêu dùng “truy vết” về sản phẩm. Tại Công ty cổ phần thực phẩm Vĩnh Thành Đạt, việc tích hợp thông tin về đường đi của quả trứng gia cầm khi đến tay người tiêu dùng đã được triển khai từ cách đây 10 năm. Với mỗi mã QR in trực tiếp lên quả trứng, người tiêu dùng có thể tìm hiểu thông tin từ trang trại chăn nuôi, đơn vị thú y kiểm định, đến nhà máy đóng gói và đưa ra thị trường.

“Trứng gia cầm có hạn sử dụng ngắn. Trước đây có nhiều trường hợp người tiêu dùng để sản phẩm rất lâu, quá hạn rồi sử dụng, dẫn đến kém chất lượng, phản ánh đến công ty. Để người tiêu dùng hiểu hơn về cách sử dụng sản phẩm, chúng tôi đã đầu tư làm tem truy xuất, mã hóa thông tin, vừa giúp họ an tâm hơn khi sử dụng, vừa giúp chúng tôi cũng chủ động giám sát quy trình từ chăn nuôi đến thị trường”, ông Trương Chí Thiện, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần thực phẩm Vĩnh Thành Đạt cho biết.

Theo TS. Lê Phong Hải, Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nông Việt Nam, trước nay, việc triển khai thực hiện truy xuất thông tin sản phẩm của doanh nghiệp mang tính khuyến khích, do nhu cầu chứng minh uy tín sản phẩm của doanh nghiệp cũng như trách nhiệm với người tiêu dùng. Tuy nhiên, để tránh hình thức và giúp thị trường thực sự minh bạch, thì cần phải “luật hóa”.

Trong bối cảnh đó, mới đây Bộ Công Thương ban hành Thông tư 11/26/TT-BCT quy định về truy xuất nguồn gốc thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương, dự kiến đi vào hiệu lực từ giữa tháng 4, được xem là công cụ quan trọng để doanh nghiệp chuyển động đồng bộ cùng xu thế thị trường.

Thông tư quy định rõ các yêu cầu về thông tin truy xuất, phương thức thực hiện và trách nhiệm của các bên trong chuỗi cung ứng. Đây được xem là nền tảng để chuẩn hóa hoạt động truy xuất, tránh tình trạng “mạnh ai nấy làm” như trước. Ra đời đúng thời điểm nhu cầu minh bạch của người tiêu dùng đang tăng mạnh, chính sách này sẽ tạo ra ‘luật chơi chung’, giúp doanh nghiệp triển khai truy xuất bài bản hơn, đồng thời bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

“Thông tư 11/26/TT-BCT mang lại rất nhiều lợi ích cho doanh nghiệp và người tiêu dùng, từ đó giúp doanh nghiệp bảo vệ được uy tín sản phẩm, cạnh tranh lành mạnh và tránh thiệt hại bởi hàng giả. Với người tiêu dùng, Thông tư này giúp họ thực sự an tâm và có niềm tin khi mua sắm sản phẩm được minh bạch về thông tin”, TS. Lê Phong Hải cho biết.

Tuy nhiên, hiện nay những giải pháp truy xuất nguồn gốc trên thị trường thường là dưới dạng tem tĩnh, dễ bị sao chép, làm giả chính tem chống giả. Do đó, ông Lê Phong Hải khuyến cáo doanh nghiệp nên tìm đến những giải pháp truy xuất có công nghệ hiện đại, như sử dụng chip NFC hay RFID (công nghệ tiên tiến, tích hợp vi mạch siêu nhỏ vòa tme nhãn sản phẩm giúp truy xuất nguồn gốc, chống giả mạo), thông tin được mã hóa rõ ràng, không thể sao chép, làm giả, đảm bảo tuyệt đối tính minh bạch của sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng.

Còn theo ông Phạm Văn Thọ, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ chống giả Việt Nam (ACTIV), việc chuyển từ “khuyến khích” sang “bắt buộc” thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm, rất phù hợp giúp người tiêu dùng được bảo vệ đầy đủ quyền khi mua hàng hóa và khẳng định uy tín cho doanh nghiệp làm ăn chân chính.

“Thông tư đã nêu rất rõ những quy định, tiêu chí doanh nghiệp cần thực hiện rồi, vấn đề còn lại là sự sẵn sàng bắt tay vào thực hiện của các doanh nghiệp. Để làm truy xuất một cách triệt để, mỗi sản phẩm cần phải được tích hợp thông tin từ khâu đầu, từ nơi nuôi trồng, qua khâu chế biến, sản xuất rồi phân phối ra thị trường.

Đây là một hệ thống thông tin rất chi tiết, nếu không ứng dụng công nghệ hiện đại, khó minh bạch cho người tiêu dùng. Công nghệ truy xuất tiên tiến nhất hiện nay đó là sử dụng chip RFID, được xem như vật mang dữ liệu, thu nhập và cập nhật toàn bộ thông tin quá trình sản xuất của sản phẩm, định danh cả người tiêu dùng, hoàn toàn đáp ứng theo những điều kiện đặt ra từ Thông tư 11/26/TT-BCT”, ông Phạm Văn Thọ chia sẻ.

Như vậy, tiêu dùng thông minh không chỉ là xu hướng nhất thời mà đang trở thành động lực thúc đẩy tái cấu trúc thị trường. Trong bối cảnh đó, Thông tư 11/26/TT-BCT giúp chuẩn hóa và lan tỏa hoạt động truy xuất nguồn gốc. Sự đồng hành giữa người tiêu dùng – doanh nghiệp – cơ quan quản lý được kỳ vọng sẽ tạo nên một thị trường minh bạch, công bằng và bền vững hơn.