Tìm giải pháp để ngành nước thích ứng với biến đổi khí hậu

Chịu tác động mạnh của biến đổi khí hậu

Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch thường trực Hội Cấp thoát nước Việt Nam cho biết, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng lớn nhất của biến đổi khí hậu. 

Ông Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch thường trực Hội Cấp thoát nước Việt Nam phát biểu khai mạc tọa đàm.

Tọa đàm là cơ hội để các nhà khoa học, nhà quản lý và chuyên gia trong, ngoài nước cùng  chia sẻ kinh nghiệm về thích ứng với biến đổi khí hậu, tăng khả năng chống chịu với thiên tai. 

"Các giải pháp, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn của doanh nghiệp có thể giúp định hướng ngành Nước phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và đảm bảo nhiệm vụ quan trọng nhất là an sinh", ông Tuấn kỳ vọng.

Phát biểu ở tọa đàm, ông Myung Soo Yoo, Phó chủ tịch Hội nước Hàn Quốc đánh giá, tác động của biến đổi khí hậu đang khiến các quốc gia phải đối mặt với những thách thức chung như khan hiếm nguồn nước, mưa lớn và lũ lụt, cơ sở hạ tầng xuống cấp, cùng nhu cầu ngày càng tăng của người dân đối với các dịch vụ cấp nước an toàn và đáng tin cậy.

Hiện nay, Hàn Quốc đang tăng cường khả năng ứng phó với hạn hán và lũ lụt thông qua việc mở rộng ứng dụng các công nghệ số và công nghệ dựa trên trí tuệ nhân tạo trong quản lý nước.

"Tuy nhiên, việc xây dựng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu đòi hỏi nhiều hơn các giải pháp công nghệ. Để thực hiện nhiệm vụ này còn phải có dữ liệu đáng tin cậy, đội ngũ chuyên gia có năng lực, các chính sách hiệu quả và nguồn đầu tư liên tục", ông Myung Soo Yoo nhấn mạnh.

Ông Myung Soo Yoo, Phó chủ tịch Hội nước Hàn Quốc đánh giá, việc xây dựng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu đòi hỏi nhiều giải pháp công nghệ.

3 tác động đến nguồn nước và kịch bản ứng phó

Chia sẻ về những thách thức của biến đổi khí hậu với đối ngành Nước, ông Nguyễn Xuân Hiển, Phó giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết, biến đổi khí hậu đã và đang có tác động mạnh mẽ và nhanh chóng đến ngành nước toàn cầu. 

Theo các kịch bản, nhiệt độ của Trái Đất có thể tăng lên 2 - 4 độ C vào cuối thế kỷ này. Trong khi đó, tổng lượng mưa và lượng mưa cực đoan có thể tăng lên đến 40 - 60%. 

Còn đối với yếu tố nước biển dâng, các kịch bản cho thấy mực nước biển có thể dâng lên 50 – 60cm. Những kịch bản này sẽ có tác động trực tiếp đến nguồn nước trong đất liền và gia tăng thêm các thách thức cần phải giải quyết để hạn chế tác động của biến đổi khí hậu đối với ngành Nước.

Tại Việt Nam, các hệ thống sông ngòi sẽ chịu tác động khác nhau của biến đổi khí hậu, thông qua sự thay đổi nhiệt độ và lượng mưa, để tạo ra ảnh hưởng đặc trưng của từng lưu vực. 

Nếu khu vực Đồng bằng sông Hồng có hệ thống hồ chứa tương đối toàn diện, thì lượng nước ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long phụ thuộc hoàn toàn vào lượng nước từ thượng nguồn (Lào, Campuchia).

Mặt khác, mùa mưa và mùa khô trong năm của từng lưu vực cũng khác nhau. Nhưng vào mùa khô chỉ có 28% lượng mưa của năm, gây thiếu hụt nguồn nước vào mùa khô.

Một bất cập khác là 60% lượng nước mặt ở Việt Nam đến từ nước ngoài. Do đó, khi có tác động của biến đổi khí hậu thì rủi ro nguồn nước sẽ tăng lên và phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài.

Ông Nguyễn Xuân Hiển, Phó giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia chia sẻ về những thách thức của biến đổi khí hậu với đối ngành Nước.

Theo kịch bản biến đổi khí hậu năm 2026 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng, tác động lớn thứ nhất đến nguồn nước là sự gia tăng hạn hán. 

Dự báo vào cuối thế kỷ này, số tháng hạn có thể tăng từ 20 - 40% ở nhiều khu vực, tập trung chủ yếu tại miền Trung. Trong khi đó, cường độ hạn tại khu vực Bắc Trung bộ tăng lên rõ rệt, dự kiến hơn 50%.

Theo kịch bản này, hạn khí tượng (thay đổi về mặt nhiệt độ và sự thiếu hụt về lượng mưa) sẽ gia tăng rõ rệt, qua đó thay đổi áp lực lên nguồn nước tại chỗ, tại các hồ chứa và các lưu vực sông cụ thể. Khi đó, nhu cầu nước sử dụng sẽ gia tăng, dẫn đến cạnh tranh về sử dụng nguồn nước. Khi nhiệt độ và lượng mưa thay đổi, cần quản lý nguồn nước hợp lý để hài hòa lợi ích giữa các bên.

Để ứng phó với kịch bản hạn hán gia tăng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất xây dựng giải pháp ứng phó theo bốn bước cơ bản. 

Thứ nhất là xây dựng kịch bản và phân bổ nguồn nước. Thứ hai là đánh giá mức độ khan hiếm của nguồn nước trong mùa cạn, trên cơ sở đó triển khai các giải pháp tích trữ nguồn nước và liên kết các nguồn nước với nhau. 

Thứ ba là đánh giá nguồn nước ngầm dự trữ để dự phòng trường hợp thiếu hụt nước mặt. Thứ tư là xây dựng giải pháp rõ ràng để quản lý việc sử dụng nước, trong đó lưu ý sử dụng nước tiết kiệm, giảm thất thoát và tái sử dụng nước.

Tác động lớn thứ hai là lượng mưa cực đoan có thể làm tăng đồng thời rủi ro lũ lụt, ngập úng và áp lực lên chất lượng nguồn nước. 

Để ứng phó với tác động này, giải pháp quan trọng nhất là tính toán, thay đổi thiết kế của các công trình hồ chứa, trữ nước và đánh giá lại khả năng chịu đựng của hệ thống. Bên cạnh đó, cần nâng cao công tác dự báo, chủ động trong việc điều tiết và bảo vệ tài sản khi có thiên tai xảy ra.

Tác động lớn thứ ba là vấn đề nước biển dâng, có thể làm giảm khả năng thoát nước, tăng nguy cơ ngập lụt tại khu vực ven biển và tạo điều kiện cho xâm nhập mặn gia tăng. 

Giải pháp ứng phó đối với tác động này bao gồm: Quan trắc mặn thường xuyên, điều tiết khả năng tích trữ nước ngọt; đánh giá ngưỡng khai thác nguồn nước ngầm; đánh giá khả năng thoát nước, kiểm soát triều dâng; quản lý tốt không gian sinh sống của người dân.

Quan sát, giám sát tài nguyên nước

Tại tọa đàm, ông Mohmad Asari Bin Daud, Phó chủ tịch Hội nước quốc tế đã chia sẻ một số thách thức đối với an ninh nguồn nước và sáng kiến trong việc đạt được an ninh, khả năng phục hồi nguồn nước, thông qua nghiên cứu điển hình ở Malaysia.

Theo ông Mohmad Asari Bin Daud, ngoài biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước còn bị đe dọa bởi sự ô nhiễm nguồn nước. 

Để đảm bảo an ninh nguồn nước, Phó chủ tịch Hội nước quốc tế nhấn mạnh các giải pháp về  quan trắc, giám sát tài nguyên nước, xây dựng cơ chế kiểm soát chất lượng nước thải, đồng thời tăng cường sự tham gia của các bên liên quan.

Bà Lâm Lê Thư, đại diện Tập đoàn K-Water (Hàn Quốc) chia sẻ kinh nghiệm của doanh nghiệp Hàn Quốc trong việc nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu.

Trong khi đó, bà Lâm Lê Thư, đại diện Tập đoàn K-Water (Hàn Quốc) đã chia sẻ kinh nghiệm của doanh nghiệp Hàn Quốc trong việc nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu thông qua quản lý nước thông minh và chuyển đổi số.

Theo bà Thư, việc quản lý nguồn nước tại Hàn Quốc đang phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về hạn hán, lũ lụt. Mặt khác, tình trạng xuống cấp của cơ sở hạ tầng cấp, thoát nước tại Hàn Quốc, cộng với những cú sốc về nguồn cung nước do biến đổi khí hậu và nhu cầu sử dụng nước tăng mạnh từ hoạt động công nghiệp, đang dẫn đến nguy cơ khủng hoảng nguồn nước.

Để ứng phó với biến đổi khí hậu, Hàn Quốc đã tìm cách đổi mới chiến lược trong quản lý nước, trong đó nhấn mạnh nội dung chuyển đổi số ngành Nước. 

Từ việc mở rộng cơ sở hạ tầng, Hàn Quốc đã từng bước kết hợp nguồn lực tài chính với công nghệ số, tiến tới xây dựng một nền tảng tích hợp quản lý toàn bộ chu trình nước - nâng cao khả năng chống chịu trước khủng hoảng khí hậu.

Tọa đàm “Tăng khả năng phục hồi do tác động của biến đổi khí hậu” diễn ra trong khuôn khổ Tuần lễ ngành Nước Việt Nam 2026.

K-Water đã nhấn mạnh các bài học kinh nghiệm: Cơ sở hạ tầng là cần thiết nhưng chưa đủ; tiêu chuẩn thiết kế phải hướng đến tương lai và khả năng phục hồi sẽ đạt được thông qua chuyển đổi số.

K-Water đề xuất lộ trình hợp tác theo từng giai đoạn nhằm kết nối định hướng chính sách của Việt Nam với kinh nghiệm của Hàn Quốc. Giai đoạn 1 là tăng cường hợp tác kỹ thuật giữa hai bên. Giai đoạn 2 là đào tạo, nâng cao năng lực cho các đơn vị cấp nước địa phương. Giai đoạn 3 là thiết lập quan hệ đối tác đầu tư, các yếu tố quản lý nước thông minh sẽ được tích hợp vào các mô hình PPP/BOT.