Tìm hướng chuyển đổi cây thanh long già cỗi

Ông Nguyễn Văn Hiền (xã Hàm Liêm) và vườn thanh long có dấu hiệu già cỗi, sâu bệnh

Nông dân cân nhắc chuyển đổi cây trồng

Hiện nay đang vào thời điểm vụ nghịch, thanh long được chong đèn để thu hoạch trái vụ với dao động từ 8.000 - 12.000 đồng/kg ruột trắng; từ 20.000 - 25.000 đồng/kg ruột đỏ. Tuy nhiên, nhiều hộ trồng thanh long khu vực Đông Nam tỉnh lại đang “bỏ” vườn.

Hình ảnh từng đám thanh long khô héo, trơ trụ không hiếm gặp dọc hai bên quốc lộ 28 thuộc xã Hàm Liêm. Nguyên nhân chung được xác định là chi phí sản xuất cao, giá cả trồi trụt liên tục nên bà con không đầu tư chăm sóc. Một số vùng bị thiệt hại do mưa lũ cuối năm 2025 đã hư hại, không thể phục hồi. Ở một số vườn khác, do vườn thanh long già cỗi, kém hiệu quả nên nông dân đã và đang tính toán chuyển sang trồng các loại cây trồng khác.

Thực tế này được ghi nhận tại hộ gia đình ông Nguyễn Văn Hiền, tổ 2, thôn An Phú (xã Hàm Liêm). Đang vào thời vụ chong đèn nghịch vụ nhưng vườn thanh long gần 200 trụ của gia đình vẫn đang neo trái chín đỏ. Ông Hiền cho biết, vườn này trồng đã 5 - 6 năm bằng giống thanh long trắng. Một phần do thị trường đầu ra không ổn định, phần khác do cây già cỗi, sâu bệnh nên bán giá thấp. Hiện chủ vườn này đang muốn chuyển đổi sang cây trồng khác nhưng chưa biết cây nào phù hợp.

Còn đối với gia đình bà Nguyễn Thị Bích Phượng ở cùng thôn, dù vườn thanh long 230 trụ mới trồng chưa đầy 2 năm nhưng đã cằn cỗi, hư hại. “Vườn thanh long này năm ngoái bị ảnh hưởng mưa lũ, trôi phân, đất, hư rễ nên cây còi cọc, không phát triển. Hiện gia đình tôi đang tính toán nhổ bỏ để chuyển sang trồng cây ăn trái khác như: ổi, mãng cầu”, bà Phượng chia sẻ.

Đáng chú ý, hiện tại ngoài xã Hàm Liêm, một số hộ nông dân ở các xã: Hồng Sơn, Bắc Bình, Hàm Tân… cũng đang ở vào cảnh tương tự.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, sản lượng thanh long của Lâm Đồng hiện trên 577.000 tấn/năm. Về giống thanh long chủ yếu là thanh long ruột trắng, chiếm 65%, diện tích còn lại là ruột đỏ, tím hồng và vỏ vàng ruột trắng. Thời gian qua, với điều kiện khí hậu thuận lợi, cùng sự nỗ lực của nông dân và doanh nghiệp, sản lượng và giá trị xuất khẩu đều tăng trưởng khá. Không chỉ duy trì thị trường truyền thống Trung Quốc, tỉnh còn mở rộng sang các thị trường cao cấp như: EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, và những thị trường mới nổi đầy tiềm năng như: Ấn Độ và Trung Đông.

Tìm hướng đi phù hợp

Tuy vậy, bên cạnh những tín hiệu tích cực, ngành thanh long vẫn đối diện với không ít thách thức. Đó là thị trường xuất khẩu yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, việc tuân thủ kỹ thuật canh tác an toàn. Mặt khác, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, chi phí vận tải tăng cao, cũng như sự cạnh tranh quyết liệt từ Thái Lan, Ecuador và chính Trung Quốc. Cùng với đó, dịch hại trên thanh long, nhất là bệnh đốm nâu, bệnh trong mùa vụ và nghịch mùa, ảnh hưởng đến sản lượng và chất lượng.

Ông Huỳnh Cảnh - Chủ tịch Hiệp hội Thanh long Bình Thuận (Lâm Đồng) cho biết: Việc sản xuất thanh long quy mô vẫn còn nhỏ lẻ, manh mún. Đồng thời, dưới tác động của biến đổi khí hậu, phát sinh nhiều loại sâu bệnh hại cùng với giống thanh long bị thoái hóa ảnh hưởng đến đầu tư sản xuất.

Đáng chú ý, một số diện tích trồng thanh long ở Lâm Đồng bị già cỗi, sinh trưởng kém, năng suất thấp, người dân chủ động chặt bỏ. Trong số này, một số hộ đã thay thế bằng cây trồng khác như: chanh dây, dừa, mít, xoài, chuối hoặc trồng rừng... Tuy nhiên, trong quá trình chuyển đổi, một số hộ chưa xác định được các đối tượng chuyển đổi có hiệu quả. Hơn nữa, các đối tượng cây trồng chuyển đổi chưa có sự liên kết tiêu thụ giữa người trồng với các doanh nghiệp thu mua. Điều này dễ dẫn đến giá bán không ổn định và xảy ra nhiều trường hợp được mùa mất giá. Do đó, theo khuyến cáo của ngành nông nghiệp tỉnh, trước khi chuyển đổi, bà con cần tìm hiểu các mô hình sản xuất có hiệu quả, có liên kết tiêu thụ. Từ đó, giúp người dân có điều kiện tham quan học tập và lựa chọn mô hình chuyển đổi phù hợp, có đầu ra.

Ngành nông nghiệp tỉnh cho biết, đang tiếp tục xây dựng thương hiệu thanh long. Trong đó, một số biện pháp được triển khai là cơ quan chuyên môn liên kết với viện, trường để lai tạo các giống thanh long ruột trắng có năng suất, chất lượng cao, kháng bệnh đốm nâu. Mục đích để thay thế các giống thanh long cũ, năng suất, chất lượng kém và các vườn thanh long già cỗi. Từ đó, hình thành các vùng chuyên canh quy mô lớn ứng dụng công nghệ cao, sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn. Về phía nông dân, cần thay đổi lối canh tác truyền thống, áp dụng phương thức canh tác tiên tiến, truy xuất nguồn gốc và hình thành các chuỗi liên kết và tiêu thụ sản phẩm. Việc tìm hướng chuyển đổi trên cây thanh long già cỗi, kém phát triển sẽ tránh lãng phí tài nguyên đất và nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp.