Tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ ở Hà Tĩnh (bài cuối): 500 ngày đêm - 'Thời điểm vàng' cho những cuộc trở về

“Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” (gọi tắt là Chiến dịch 500 ngày đêm) đánh dấu giai đoạn đặc biệt trong hành trình tri ân của đất nước. Sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự đồng lòng của Nhân dân cùng những điều kiện thuận lợi về cơ sở dữ liệu, công nghệ giám định ADN đang mở ra “thời điểm vàng” để Hà Tĩnh cùng cả nước thực hiện trọn vẹn hơn trách nhiệm lịch sử với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Cận kề Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7, Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm (xã Tứ Mỹ) đón nhiều đoàn thân nhân, cựu chiến binh và người dân về dâng hương. Ở một số khu vực, những người thợ xây cẩn trọng, tỉ mỉ chỉnh từng tấm bia, từng lớp vữa để trả lại nguyên trạng trang nghiêm cho từng ngôi mộ. Giữa không gian tĩnh lặng trên triền đồi dưới chân núi Nầm, tháng Bảy năm nay lắng lại với nhiều câu chuyện xúc động từ Chiến dịch 500 ngày đêm.

Các phần mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm được hoàn trả nguyên trạng sau khi Ban Chỉ đạo 515 tỉnh hoàn tất công tác lấy mẫu ADN.

Ghé thăm phần mộ người con trai là liệt sĩ Hà Huy Lâm (1961-1980) vừa được đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm, ông Hà Huy Phương (thôn Sơn Bình, xã Tứ Mỹ) xúc động: “Con trai tôi hy sinh khi đang làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia. Sau 46 năm an nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP Hồ Chí Minh, nay con đã được cấp ủy, chính quyền và gia đình đưa về quê hương. Nhìn những tấm bia mộ chưa xác định được danh tính ở đây, tôi càng thấm thía nỗi chờ đợi của nhiều gia đình khác. Khi hay tin các phần mộ này đã được lấy mẫu ADN, tôi vừa thấy an lòng, vừa hy vọng sẽ có thêm nhiều gia đình được đón nhận thông tin liệt sĩ sau bao năm mòn mỏi ngóng chờ”.

Sau 46 năm an nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP Hồ Chí Minh, hài cốt liệt sĩ Hà Huy Lâm được gia đình đón về quê nhà, an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm (xã Tứ Mỹ).

Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai, trở thành đợt ra quân cao điểm có quy mô lớn nhất từ trước đến nay trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Cả hệ thống chính trị được huy động đồng bộ, cùng với sự hỗ trợ của khoa học, công nghệ và sự đồng lòng của toàn dân nhằm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, xác định danh tính các phần mộ chưa rõ thông tin.

"Chiến dịch 500 ngày đêm” tại Hà Tĩnh được khởi động từ cuối tháng 5/2026 tại Nghĩa trang Liệt sĩ Can Lộc (xã Can Lộc).

Đằng sau bước chuyển mang tính lịch sử ấy là cả một quá trình chuẩn bị lâu dài về chủ trương, cơ chế và nguồn lực. Từ Chỉ thị số 24-CT/TW, ngày 15/5/2013 của Bộ Chính trị “Về tiếp tục đẩy mạnh công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ”; Quyết định số 1515/QĐ-TTg, ngày 14/9/2021 của Thủ tướng Chính phủ “Ban hành kế hoạch tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin đến năm 2030 và những năm tiếp theo” đến Quyết định số 245/QĐ-TTg, ngày 5/2/2026 “Về kiện toàn Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”… đã tạo nền tảng quan trọng để triển khai đồng bộ nhiệm vụ trên phạm vi cả nước.

Ngày 22/3/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã phát động Chiến dịch 500 ngày đêm hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027). Chiến dịch đặt mục tiêu tìm kiếm khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; hoàn thành việc lấy mẫu ADN các phần mộ chưa xác định thông tin và giám định khoảng 18.000 mẫu ADN, mở ra cơ hội tìm lại danh tính cho hàng nghìn liệt sĩ trên cả nước.

37 phần mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Can Lộc được Ban Chỉ đạo 515 tỉnh lựa chọn làm trước lấy mẫu, trước khi triển khai trên toàn tỉnh.

Hưởng ứng Chiến dịch 500 ngày đêm, cuối tháng 5/2026, Hà Tĩnh bắt đầu triển khai việc khai quật, lấy mẫu ADN tại Nghĩa trang Liệt sĩ Can Lộc (xã Can Lộc) đối với 37 phần mộ chưa xác định thông tin. Sau khi hoàn thiện quy trình và rút kinh nghiệm, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh tiếp tục mở rộng thực hiện tại các nghĩa trang liệt sĩ Thạch Hà, Đức Thọ, Hương Khê và Nầm theo quy trình chặt chẽ, khoa học, bảo đảm sự trang nghiêm và tôn kính đối với từng phần mộ liệt sĩ.

Ban Chỉ đạo 515 tỉnh triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hương Khê.

Thượng tá Lê Phúc Lam - Trưởng ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh cho biết: “Từ cuối tháng 5 đến nay, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã khai quật 710 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin và tiến hành lấy các mẫu sinh phẩm phục vụ công tác giám định ADN. 100% phần mộ chưa xác định thông tin sau khi lấy mẫu đều được số hóa, tạo cơ sở dữ liệu phục vụ đối sánh, xác định danh tính liệt sĩ trong thời gian tới. Chúng tôi tin rằng, mỗi mẫu ADN hôm nay sẽ góp thêm một cơ hội để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đáp ứng mong mỏi của thân nhân và Nhân dân cả nước”.

Việc lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ góp phần bổ sung nguồn mẫu phục vụ đối sánh, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Song song với việc lấy mẫu sinh phẩm từ các phần mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin, Công an Hà Tĩnh cũng chạy đua với thời gian, khẩn trương hoàn thành đợt cao điểm thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ. Từ ngày 3 - 7/7, lực lượng công an trên toàn tỉnh đã thu nhận 11.953 mẫu sinh phẩm trong tổng số 12.699 mẫu theo kế hoạch của Bộ Công an, đạt 94,13%. Những mẫu sinh phẩm được thu nhận sẽ bổ sung, hoàn thiện ngân hàng gen quốc gia, tạo cơ sở khoa học cho hành trình xác định danh tính các hài cốt liệt sĩ chưa rõ thông tin. Từ đó, thêm nhiều gia đình sau hàng chục năm chờ đợi có cơ hội tìm lại người thân, khép lại những nỗi day dứt kéo dài qua nhiều thế hệ.

Các thân nhân liệt sĩ được cấp ủy, chính quyền địa phương và lực lượng chức năng hỗ trợ tối đa trong suốt quá trình lấy mẫu ADN.

Ở tuổi xưa nay hiếm, bà Trần Thị Đào (SN 1933, phường Thành Sen), chị gái liệt sĩ Trần Hậu Lục (1945-1968) vẫn trực tiếp tham gia lấy mẫu ADN, gửi gắm niềm hy vọng rằng những tiến bộ của khoa học sẽ giúp gia đình tìm được người em trai sau hơn nửa thế kỷ xa cách. Với niềm hy vọng hiện hữu trong ánh mắt, bà Đào chia sẻ: “Tôi đã ngoài 90 tuổi, điều mong mỏi nhất là biết được em mình đang an nghỉ ở đâu. Dù kết quả giám định ADN đến sớm hay muộn, gia đình vẫn sẽ chờ để đưa em về với quê hương, đúng tên tuổi của mình”.

Bà Trần Thị Đào kỳ vọng những tiến bộ của khoa học sẽ giúp gia đình sớm tìm được phần mộ người em trai đã hy sinh.

Những ngày cao điểm của chiến dịch, giữa điều kiện thời tiết khắc nghiệt, bên cạnh nỗ lực của các lực lượng trực tiếp thực hiện khai quật, lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ, cấp ủy, chính quyền, các tổ chức đoàn thể ở nhiều địa phương cũng chung sức hỗ trợ, tạo mọi điều kiện để chiến dịch diễn ra đúng tiến độ.

Ông Nguyễn Hữu Tuấn - Phó Chủ tịch UBND xã Toàn Lưu cho biết: “Ngay sau khi Ban Chỉ đạo 515 tỉnh triển khai kế hoạch, địa phương đã huy động cả hệ thống chính trị cùng tham gia. Các lực lượng phối hợp rà soát hồ sơ, đối chiếu thông tin từng phần mộ, chuẩn bị hiện trường, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị. Chính sự đồng lòng ấy đã giúp việc khai quật, lấy mẫu tại các phần mộ thuộc Nghĩa trang Liệt sĩ Thạch Hà diễn ra thuận lợi, đúng quy trình và thể hiện sự tri ân sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ”.

Hàng tháng trời miệt mài với công việc số hóa tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh, Thiếu tá Trần Nguyễn Thái Học - nhân viên thông tin, Đại đội 18, Phòng Tham mưu (Bộ CHQS tỉnh) đã quen với từng thao tác cập nhật dữ liệu cho mỗi phần mộ. Với anh, mỗi bức ảnh, mỗi tọa độ, mỗi mã định danh được lưu lại hôm nay không chỉ phục vụ công tác lấy mẫu của Chiến dịch 500 ngày đêm mà còn trở thành dữ liệu nền tảng cho hành trình tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trong nhiều năm tới.

Thiếu tá Trần Nguyễn Thái Học thực hiện nhiệm vụ xây dựng “hồ sơ số” cho các phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

“Trước đây, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chủ yếu dựa vào hồ sơ giấy, thông tin nhân chứng và phương pháp lưu trữ thủ công thì nay, chuyển đổi số đã trở thành một giải pháp đột phá. Mỗi phần mộ chưa xác định được thông tin đều được xây dựng một “hồ sơ số” ngay tại hiện trường, cập nhật đầy đủ vị trí, mã định danh, hình ảnh và toàn bộ quá trình khai quật, lấy mẫu sinh phẩm theo quy trình thống nhất” - Thiếu tá Trần Nguyễn Thái Học cho biết.

Các cán bộ Ban Chỉ đạo 515 tỉnh thận trọng kiểm tra từng hài cốt sau khi khai quật.

Những dữ liệu được chuẩn hóa hôm nay sẽ tiếp tục được bổ sung, lưu trữ và liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ, mộ liệt sĩ và nghĩa trang liệt sĩ. Khi có kết quả giám định ADN, thông tin về phần mộ, thân nhân, hồ sơ quân nhân, sơ đồ quy tập cùng các dữ liệu liên quan sẽ được đối chiếu đồng bộ, góp phần rút ngắn thời gian và nâng cao khả năng xác định danh tính các hài cốt liệt sĩ.

Cùng với chuyển đổi số, những tiến bộ trong công nghệ giám định ADN chính là “chìa khóa” mở thêm cơ hội xác định danh tính cho những hài cốt liệt sĩ chưa rõ thông tin. Trước đây, việc giám định chủ yếu dựa trên ADN thi thể với tỷ lệ thu nhận dữ liệu phục vụ đối sánh chỉ đạt hơn 20%. Với công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới (NGS), các nhà khoa học có thể phân tích những đoạn ADN rất ngắn còn lưu giữ trong hài cốt, nâng tỷ lệ tách chiết thành công lên gần 80% và mở rộng khả năng đối sánh với nhiều nguồn thân nhân hơn.

Các bác sĩ Trung tâm Pháp y và Giám định y khoa Hà Tĩnh thận trọng, tỉ mỉ thu nhận mẫu sinh phẩm từ hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN.

Bác sĩ Đặng Hải, Trung tâm Pháp y và Giám định y khoa Hà Tĩnh cho biết: “Với sự hỗ trợ của công nghệ giám định thế hệ mới cùng việc tiếp tục bổ sung nguồn mẫu đối sánh, chúng tôi kỳ vọng sẽ có thêm nhiều trường hợp được xác định danh tính trong thời gian tới. Trong quá trình lấy mẫu, các bác sĩ pháp y luôn thận trọng lựa chọn những mẫu sinh phẩm có khả năng lưu giữ ADN tốt nhất để nâng cao hiệu quả tách chiết, tạo cơ sở quan trọng cho quá trình giám định và đối sánh sau này”.

Tuy vậy, kết quả giám định ADN mới chỉ là một trong những căn cứ của quá trình xác định danh tính. Để đi đến kết luận chính xác, các cơ quan chuyên môn phải đối chiếu tổng hợp giữa kết quả giám định với hồ sơ quân nhân, di vật, sơ đồ chôn cất ban đầu, dữ liệu dân cư và thông tin do thân nhân, nhân chứng, cựu chiến binh cung cấp. Vì vậy, việc tiếp tục rà soát, chuẩn hóa hồ sơ và bổ sung dữ liệu vẫn là nhiệm vụ xuyên suốt phải tập trung cao trong thời gian tới.

Lãnh đạo Bộ CHQS tỉnh và Sở Nội vụ Hà Tĩnh trực tiếp kiểm tra công tác khai quật, thu nhận mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nầm.

Đại tá Mai Ngọc Việt - Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh Hà Tĩnh cho biết: “Cuối tháng 7/2026, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh sẽ triển khai lấy mẫu sinh phẩm tại 72 phần mộ chưa xác định thông tin tại Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc (xã Đồng Lộc), Nghĩa trang Liệt sĩ Núi Nài (phường Thành Sen) và Nghĩa trang Liệt sĩ Kỳ Anh (xã Kỳ Khang). Khi hoàn thành nhiệm vụ này, Hà Tĩnh cơ bản hoàn tất việc lấy mẫu đối với 100% phần mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin tại các nghĩa trang trên địa bàn tỉnh, tạo nền tảng cho công tác giám định và đối sánh ADN”.

Cũng theo đại tá Mai Ngọc Việt, đó mới chỉ là một bước trong hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Thời gian tới, lực lượng vũ trang tỉnh sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương trong cả nước đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở trong nước và trên đất bạn Lào; đồng thời, khai thác thêm thông tin từ các nguồn tư liệu, cơ sở dữ liệu, hợp tác quốc tế; phối hợp rà phá bom mìn tại những khu vực còn nhiều dấu tích chiến tranh để mở rộng phạm vi tìm kiếm.

Những nỗ lực bền bỉ của thế hệ hôm nay đang tiếp nối hành trình tri ân, lan tỏa đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Cùng với ngành chức năng, hành trình “tìm lại tên” cho những người đã ngã xuống vì Tổ quốc luôn cần sự tham gia của các tầng lớp nhân dân. Một ký ức được gợi lại, một trang nhật ký chiến trường, một sơ đồ chôn cất hay một thông tin tưởng như rời rạc đều có thể là một “mảnh ghép” giúp làm sáng tỏ danh tính của những người đã ngã xuống. Vì vậy, công tác tuyên truyền, vận động cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ và người dân tiếp tục cung cấp thông tin, tư liệu sẽ được Hà Tĩnh chú trọng trong thời gian tới.

Ông Đặng Văn Dũng - Phó Giám đốc Sở Nội vụ khẳng định: “Chiến dịch 500 ngày đêm mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc đối với hàng nghìn gia đình liệt sĩ. Tuy nhiên, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, đồng bộ và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Sở Nội vụ sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các ban, ngành, địa phương và lực lượng liên quan để rà soát, bổ sung thông tin, đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, từng bước thu hẹp khoảng trống dữ liệu, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân”.

Từ những dữ liệu đang được tạo lập, công tác tìm kiếm và xác định danh tính liệt sĩ đang có thêm những điều kiện thuận lợi để tiếp tục được triển khai bằng phương pháp khoa học hơn, thông tin đầy đủ hơn và sự phối hợp chặt chẽ hơn. Đó cũng là nỗ lực bền bỉ của các thế hệ hôm nay nhằm từng bước nối lại những cuộc đoàn tụ đã bị chiến tranh chia cắt sau hơn nửa thế kỷ đợi chờ.

BÀI, ẢNH: KIỀU MINH - GIANG NAM - PHAN CÚC
THIẾT KẾ: HUY TÙNG

Tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ ở Hà Tĩnh (bài 1): Hành trình không nghỉ

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng hành trình tìm kiếm, quy tập và đưa những người lính nằm lại nơi chiến trường trở về quê hương vẫn chưa bao giờ dừng lại. Từ những mùa khô lặng lẽ trên đất bạn Lào đến những cuộc lần tìm bền bỉ của đồng đội, thân nhân, mỗi con đường trên hành trình tri ân đang được nối dài bằng trách nhiệm thiêng liêng, nghĩa tình và khát vọng đoàn tụ.

Tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ ở Hà Tĩnh (bài 2): Trăn trở trên hành trình "trả lại tên cho liệt sĩ”

Chiến tranh lùi xa, nhân chứng ngày một thưa vắng, những dấu tích cũng dần mai một. Hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vì thế trở thành cuộc chạy đua thầm lặng, khắc nghiệt với thời gian, đòi hỏi trách nhiệm càng cao hơn trước Tổ quốc và Nhân dân.