Tìm lời giải bền vững cho hệ sinh thái đất ngập nước Đồng bằng sông Cửu Long

Quang cảnh hội thảo.

(ĐTO) Ngày 24-3, tại Hội trường UBND xã Tràm Chim, tỉnh Đồng Tháp, Vườn Quốc gia (VQG) Tràm Chim phối hợp Quỹ Hỗ trợ nghiên cứu và bảo tồn Đồng bằng sông Cửu Long (MCF) và Chương trình Phát triển Liên Hợp quốc (UNDP) tổ chức Hội thảo “Phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long”.

Hội thảo là diễn đàn để các nhà quản lý, chuyên gia và cộng đồng cùng nhận diện thách thức, đề xuất giải pháp bảo tồn hệ sinh thái trước tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu.

Vườn Quốc gia Tràm Chim là nơi lưu giữ nguồn gen quý hiếm, đồng thời là môi trường sống của sếu đầu đỏ - loài chim mang giá trị biểu tượng về sinh thái và văn hóa của địa phương.

Phát biểu tại hội thảo, Phó Giám đốc VQG Tràm Chim Bùi Thanh Phong nhấn mạnh, hệ sinh thái đất ngập nước giữ vai trò "trái tim sinh thái”, vừa điều tiết nguồn nước, bảo tồn đa dạng sinh học, vừa tạo sinh kế cho hàng triệu cư dân vùng hạ lưu sông Mê Kông.

Đối với Đồng Tháp, VQG Tràm Chim là khu Ramsar thế giới, nơi lưu giữ nguồn gen quý hiếm, đồng thời là môi trường sống của sếu đầu đỏ - loài chim mang giá trị biểu tượng về sinh thái và văn hóa của địa phương.

Đại biểu tham gia đề xuất các giải pháp về phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, hệ sinh thái đất ngập nước khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt nhiều thách thức. TS. Trần Triết, chuyên gia Hội Sếu quốc tế (ICF), giảng viên Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh) cho biết, các khu bảo tồn hiện chỉ bao phủ khoảng 2% diện tích, khiến nhiều hệ sinh thái quan trọng như sông, đầm phá và vùng biển nông ven bờ chưa được bảo vệ đầy đủ. Công tác phục hồi gặp khó do thiếu dữ liệu khoa học, hạn chế về năng lực giám sát, nguồn kinh phí và đội ngũ chuyên gia.

Đáng chú ý, 98% diện tích đất ngập nước nằm ngoài khu bảo tồn đang chịu áp lực lớn từ chất thải khó phân hủy, hoạt động khai thác thủy sản mang tính hủy diệt và sản xuất nông nghiệp thâm canh sử dụng nhiều hóa chất.

Những tác động này cùng với ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và các hoạt động phát triển ở thượng nguồn sông Mê Kông đang đặt ra thách thức lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững của toàn vùng.

Thời gian qua, tỉnh Đồng Tháp phối hợp chặt chẽ với các nhà khoa học tổ chức bảo tồn thiên nhiên quốc tế thực hiện nhiều giải pháp phục hồi hệ sinh thái tại Vườn Quốc gia Tràm Chim, bước đầu đạt nhiều tín hiệu khả quan.

Tại hội thảo, đại diện các tổ chức quốc tế như IUCN và WWF nhấn mạnh, phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước cần cách tiếp cận tổng thể, dựa trên nguyên tắc “thuận thiên” và sự tham gia của nhiều bên, gồm Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và cộng đồng địa phương.

Các đại biểu cũng tập trung thảo luận mô hình hợp tác công - tư (PPP) trong quản lý hệ sinh thái tại các khu vực ven biển, nội địa và đất tư nhân, nhằm huy động nguồn lực xã hội cho công tác bảo tồn.

Nhiều ý kiến cho rằng cần hoàn thiện cơ chế, chính sách để thu hút khu vực tư nhân tham gia các dự án phục hồi sinh cảnh, gắn với khai thác hợp lý các giá trị từ thiên nhiên.

Định hướng quản lý giai đoạn 2025 - 2030 của Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ, giúp các VQG và khu bảo tồn chủ động hơn trong tiếp cận nguồn lực và ứng dụng công nghệ giám sát hiện đại.

Từ thực tiễn địa phương, tỉnh Đồng Tháp tiếp tục khẳng định quan điểm phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, không đánh đổi hệ sinh thái lấy tăng trưởng ngắn hạn. Thời gian tới, tỉnh tập trung phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt, đồng thời phát triển kinh tế sinh thái theo hướng bền vững.

Trong đó, ưu tiên phục hồi sinh cảnh bản địa nhằm tạo điều kiện cho sếu đầu đỏ quay trở lại VQG Tràm Chim; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quan trắc, giám sát tài nguyên. Bên cạnh đó, việc tiếp cận thị trường tín chỉ carbon từ hệ sinh thái đất ngập nước được xem là hướng đi tiềm năng, góp phần tạo nguồn tài chính bền vững cho công tác bảo tồn.

Hội thảo khép lại với nhiều cam kết hành động, hướng đến mục tiêu bảo vệ và phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước. Đây được xem là bước khởi đầu quan trọng cho các giải pháp mang tính lâu dài, nhằm giữ gìn giá trị sinh thái và tạo nền tảng cho phát triển bền vững vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

MỸ LÝ